Menu

Substancje Syntetyczne i Biologiczne

Saccharomyces boulardii

Saccharomyces boulardii to probiotyczne drożdże, a nie bakteria – i właśnie to czyni je wyjątkowymi. Antybiotyki ich nie niszczą, dzięki czemu można je przyjmować równolegle z antybiotykoterapią. Najsilniejsze dowody kliniczne dotyczą trzech zastosowań: zapobiegania biegunce poantybiotykowej (redukcja ryzyka z ~18% do ~8,5%), łagodzenia biegunek podróżnych (obniżenie ryzyka o ok. 21%) oraz zmniejszania nawrotów zakażenia Clostridioides difficile (redukcja ryzyka nawrotu o 57–67%). S. boulardii działa też pomocniczo przy eradykacji Helicobacter pylori – zmniejsza częstość biegunek wywołanych antybiotykami stosowanymi w terapii do 2% vs 46% w grupie kontrolnej. Nie kolonizuje jelita trwale – po odstawieniu jest usuwany z organizmu w ciągu 2–5 dni. Osoby z obniżoną odpornością, cewnikami centralnymi lub ciężkimi chorobami powinny unikać tego preparatu ze względu na ryzyko fungemii (zakażenia drożdżami we krwi).

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Czym różni się Saccharomyces boulardii od innych probiotyków i dlaczego przeżywa antybiotykoterapię?
Przy jakich biegunkach działa najskuteczniej i jakie liczby pokazują badania kliniczne?
Jak dawkować S. boulardii przy biegunce poantybiotykowej, podróżnej i zakażeniu C. difficile?
Kto nie powinien stosować tego preparatu i dlaczego ryzyko fungemii jest poważnym ostrzeżeniem?
Czy S. boulardii pomaga przy H. pylori, IBS i chorobach zapalnych jelit?

Czym jest Saccharomyces boulardii i czym różni się od innych probiotyków?

Saccharomyces boulardii to probiotyczne drożdże – organizm grzybowy, a nie bakteria, co jest jego kluczową cechą wyróżniającą. Dzięki temu antybiotyki (które celują w komórki bakteryjne) nie niszczą S. boulardii, a preparat można bezpiecznie przyjmować równocześnie z antybiotykoterapią¹. Drożdże przeżywają kwaśne środowisko żołądka, wysoką temperaturę ciała i działanie kwasów żółciowych, docierając do jelit w pełni aktywne⁴.

S. boulardii nie staje się trwałym mieszkańcem mikrobioty jelitowej. Po odstawieniu preparatu organizm usuwa go w ciągu 2–5 dni². To działanie przejściowe – drożdże wywierają swój efekt, a następnie opuszczają jelito bez zakłócania naturalnego składu mikrobioty⁵. Pod względem taksonomicznym S. boulardii jest bliski Saccharomyces cerevisiae (drożdżom piekarskim), ale wykazuje odrębne właściwości kliniczne⁶.

Szczep S. boulardii CNCM I-745 jest najlepiej przebadanym wariantem – to pierwszy probiotyczny drożdżak zastosowany w medycynie człowieka, a jego właściwości potwierdzono w ponad 100 badaniach klinicznych⁷.

Jak S. boulardii działa w jelitach – mechanizm działania

Drożdże działają na kilku poziomach jednocześnie. W świetle jelita wiążą patogenne bakterie (np. E. coli, Salmonella typhimurium) i uniemożliwiają im przyczepianie się do ścian jelita, a następnie są usuwane razem ze stolcem⁸. Produkują też specyficzne enzymy – m.in. proteazę o masie 54 kDa, która rozkłada toksyny A i B Clostridioides difficile, oraz fosfatazę o masie 63 kDa niszczącą endotoksyny E. coli⁹.

Jak S. boulardii chroni jelito – kluczowe mechanizmy:

Działanie przeciwtoksynowe: rozkłada toksyny C. difficile, cholery i E. coli, zanim zdążą uszkodzić śluzówkę¹⁰.
Wzmacnianie bariery jelitowej: uszczelnia połączenia między komórkami nabłonka (tight junctions), hamując szlak NF-κB i obniżając poziom prozapalnych cytokin IL-8, TNF-α i IL-6¹¹.
Stymulacja sIgA: zwiększa stężenie wydzielniczej immunoglobuliny A w jelicie o ok. 57%, wzmacniając pierwszą linię obrony śluzówki¹².
Produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA): zwiększa poziom maślanu, propionianu i octanu, które odżywiają komórki nabłonka jelita grubego i wspierają integralność bariery¹³.
Modulacja serotoniny: w badaniach na zwierzętach hamuje skurcze jelit wywołane przez serotoninę poprzez receptory 5-HT₁A i 5-HT₂, co może tłumaczyć korzyści w biegunkowej postaci IBS¹⁴.

Przy jakich biegunkach S. boulardii działa najskuteczniej?

Biegunka poantybiotykowa to najlepiej udokumentowane wskazanie. Metaanaliza 21 badań wykazała, że S. boulardii obniża ryzyko biegunki poantybiotykowej u dzieci z 20,9% do 8,8%, a u dorosłych z 17,4% do 8,2%¹⁵. Preparat należy zacząć przyjmować równocześnie z antybiotykiem i kontynuować przez kilka dni po zakończeniu kuracji¹⁶.

Biegunka podróżnych to drugie potwierdzone wskazanie. Metaanaliza wykazała istotną statystycznie redukcję ryzyka zachorowania (RR = 0,79; 95% CI 0,72–0,87)¹⁷. W praktyce preparat warto zacząć przyjmować 5 dni przed wyjazdem i kontynuować przez cały pobyt¹⁶.

Ostra biegunka infekcyjna u dzieci: analiza 22 badań klinicznych wykazała, że S. boulardii skraca czas trwania biegunki u dzieci o ok. 19,7 godziny w porównaniu z grupą kontrolną, a ryzyko utrzymywania się biegunki maleje o 59% w 3. dobie i o 62% w 4. dobie leczenia¹⁸.

S. boulardii przy zakażeniu Clostridioides difficile i H. pylori

Przy nawracającym zakażeniu C. difficile S. boulardii stosuje się jako uzupełnienie antybiotykoterapii (wankomycyna lub metronidazol). Badania wskazują na redukcję ryzyka nawrotu o 57–66% w porównaniu z samą antybiotykoterapią¹⁹. Mechanizm obejmuje rozkład toksyn A i B przez produkowaną przez drożdże proteazę oraz konkurencję z C. difficile o miejsca wiązania w jelicie²⁰. Dane dotyczące zapobiegania pierwszemu epizodowi zakażenia C. difficile są niejednoznaczne – metaanaliza z 2017 roku nie wykazała istotnej korzyści (RR 0,63; 95% CI 0,29–1,37)²¹.

Przy eradykacji Helicobacter pylori S. boulardii jest stosowany jako dodatek do standardowej terapii potrójnej lub sekwencyjnej. W jednym z badań dodanie S. boulardii do terapii sekwencyjnej zwiększyło odsetek eradykacji z 74,7% do 86% i dramatycznie zmniejszyło liczbę działań niepożądanych (17% vs 55,7%)²². W analizie 25 badań klinicznych S. boulardii zredukował częstość biegunek związanych z terapią eradykacyjną o 71%²³. Warto wiedzieć, że sama antybiotykoterapia eradykacyjna powoduje biegunkę u ok. 9–28% pacjentów, a dodatek S. boulardii istotnie ogranicza to ryzyko²².

Dawkowanie w praktyce – co pokazują badania kliniczne:

Wskazanie	Dawka dobowa	Czas stosowania
Biegunka poantybiotykowa	250–500 mg 2–4× dziennie	Przez cały czas antybiotykoterapii + kilka dni po
Biegunka podróżnych	250–500 mg 2× dziennie	5 dni przed podróżą + przez cały pobyt
Nawracające zakażenie C. difficile	1 g dziennie	4 tygodnie (z antybiotykiem)
Wspomaganie eradykacji H. pylori	500 mg 2× dziennie lub 5 mld CFU	Przez czas terapii eradykacyjnej
Dzieci (biegunka ostra)	250–500 mg dziennie	Według wskazań lekarza

Źródła: ⁹⁶¹³

Czy S. boulardii pomaga przy IBS i zapalnych chorobach jelit?

W przypadku zespołu jelita drażliwego (IBS) dostępne dane są obiecujące, ale ograniczone. W badaniu z udziałem 67 pacjentów S. boulardii poprawił jakość życia (IBS-QOL) o 15,4% vs 7,0% w grupie placebo²⁴. W postaci biegunkowej IBS (IBS-D) preparat może obniżać poziom prozapalnych cytokin (IL-8, TNF-α) i zwiększać stężenie przeciwzapalnej IL-10²⁴. Mechanizm może obejmować modulację jelitowego transportera serotoniny (SERT) i hamowanie skurczów jelita za pośrednictwem receptorów serotoninowych – wykazano to jednak głównie w modelach zwierzęcych i badaniach ex vivo¹⁴.

Przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego w jednym z badań S. boulardii dodany do mesalazyny pozwolił uzyskać remisję kliniczną u ponad połowy pacjentów z łagodnym i umiarkowanym rzutem choroby²⁵. Przy chorobie Crohna małe badanie (34 pacjentów) wykazało poprawę funkcji bariery jelitowej u chorych w remisji²⁶. Wyniki te są interesujące, ale próby były zbyt małe, by wyciągać jednoznaczne wnioski – potrzebne są większe badania²⁷.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

S. boulardii jest ogólnie bezpieczny dla zdrowych dorosłych i dzieci, ale istnieją grupy, dla których stosowanie tego preparatu może być niebezpieczne. Badanie retrospektywne z Finlandii wykazało, że spośród 46 pacjentów z fungemią wywołaną przez Saccharomyces aż 43% przyjmowało S. boulardii – śmiertelność w tej grupie wyniosła 22% po 7 dniach i 37% po 28 dniach³.

Nie stosuj S. boulardii bez konsultacji lekarskiej, jeśli:

Masz obniżoną odporność (np. po przeszczepie narządu, w trakcie chemioterapii, z HIV/AIDS, na lekach immunosupresyjnych)⁶⁷.
Masz cewnik centralny (wenflon w żyle centralnej) lub inny dostęp dożylny²⁸.
Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie²⁹.
Masz alergię na drożdże lub produkty drożdżowe³⁰.
Chorujesz na ciężką chorobę zapalną jelit z naruszoną ciągłością błony śluzowej²⁸.

Skontaktuj się z lekarzem natychmiast, jeśli podczas stosowania S. boulardii pojawią się: gorączka bez wyraźnej przyczyny, dreszcze, przyspieszony oddech, nagłe pogorszenie stanu ogólnego – mogą to być objawy fungemii wymagające pilnej diagnostyki i leczenia przeciwgrzybiczego³¹.

Interakcje lekowe: leki przeciwgrzybicze (np. flukonazol, itrakonazol) mogą niszczyć S. boulardii i znosić jego działanie – nie przyjmuj obu preparatów jednocześnie³². Leki immunosupresyjne i chemioterapeutyki zwiększają ryzyko powikłań infekcyjnych³³.

Jeśli planujesz stosowanie S. boulardii, wybieraj preparaty przechowywane zgodnie z zaleceniami producenta (większość nie wymaga lodówki, ale sprawdź etykietę). Preparat możesz przyjmować z posiłkiem lub bez – nie wpływa to istotnie na skuteczność³⁴. Przy biegunce poantybiotykowej zacznij go brać od pierwszego dnia antybiotykoterapii, a nie dopiero po pojawieniu się dolegliwości. Daj sobie czas – pełne stężenie terapeutyczne w jelicie grubym osiągane jest po ok. 3 dniach regularnego przyjmowania³⁵. Biegunka u dzieci powinna być zawsze oceniona przez lekarza przed wdrożeniem jakiegokolwiek leczenia²⁹.

Pytania i odpowiedzi

Czy S. boulardii można brać razem z antybiotykiem?

Tak – to jedna z głównych zalet tego preparatu. S. boulardii to drożdże, a nie bakteria, więc antybiotyki działające na komórki bakteryjne go nie niszczą. Można przyjmować oba preparaty jednocześnie¹.

Jak długo trzeba brać S. boulardii przy biegunce poantybiotykowej?

Zaleca się rozpoczęcie już w pierwszym dniu antybiotykoterapii i kontynuowanie przez kilka dni po jej zakończeniu. Większość badań klinicznych stosowała preparat przez cały czas trwania kuracji antybiotykowej¹⁶.

Jaka dawka S. boulardii jest odpowiednia dla dorosłych?

Najczęściej stosowana dawka w badaniach klinicznych to 250–500 mg dwa razy dziennie (łącznie 500 mg–1 g na dobę). Przy zakażeniu C. difficile stosuje się do 1 g dziennie przez 4 tygodnie⁹⁶.

Czy S. boulardii wymaga przechowywania w lodówce?

Nie – w przeciwieństwie do wielu probiotyków bakteryjnych S. boulardii jest odporny na temperaturę i zmiany pH, dzięki czemu większość preparatów jest stabilna w temperaturze pokojowej. Zawsze sprawdzaj jednak instrukcję konkretnego produktu³⁶.

Czy S. boulardii jest bezpieczny dla dzieci?

Tak, jest uważany za bezpieczny dla dzieci przy prawidłowym stosowaniu, ale biegunka u dziecka powinna być najpierw oceniona przez lekarza. Typowa dawka pediatryczna wynosi 250–500 mg dziennie⁹⁴.

Czy S. boulardii pomaga przy biegunce podróżnych?

Tak – metaanaliza wykazała, że S. boulardii istotnie zmniejsza ryzyko biegunki podróżnych (RR = 0,79), a w dużym badaniu z udziałem 3000 podróżnych odnotowano zależne od dawki obniżenie ryzyka z 39% do 29%¹⁹¹³. Preparat należy zacząć przyjmować 5 dni przed wyjazdem.

Czy S. boulardii może wywołać zakażenie grzybicze?

U zdrowych osób ryzyko jest minimalne. Jednak u pacjentów z obniżoną odpornością, cewnikami centralnymi lub ciężkimi chorobami jelit odnotowano przypadki fungemii (zakażenia drożdżami we krwi). W fińskim badaniu retrospektywnym śmiertelność przy fungemii wyniosła 37% po 28 dniach³.

Czy S. boulardii wchodzi w interakcje z lekami?

Najważniejsza interakcja dotyczy leków przeciwgrzybiczych (np. flukonazolu, itrakonazolu) – niszczą one S. boulardii i znoszą jego działanie. Leki immunosupresyjne i chemioterapeutyki zwiększają ryzyko powikłań infekcyjnych przy stosowaniu tego probiotyku¹⁴.

Jak szybko S. boulardii zaczyna działać i jak długo pozostaje w jelicie?

Terapeutyczne stężenie w jelicie grubym osiągane jest po ok. 3 dniach regularnego stosowania. Po odstawieniu preparatu drożdże są usuwane z jelit w ciągu 2–5 dni – nie kolonizują jelita trwale²⁹³².

Czy S. boulardii pomaga przy zakażeniu Helicobacter pylori?

Jako uzupełnienie standardowej terapii eradykacyjnej – tak. Badania wykazują, że dodanie S. boulardii istotnie zmniejsza częstość biegunek i innych działań niepożądanych antybiotyków stosowanych przy eradykacji H. pylori, a w niektórych badaniach poprawiało też odsetek eradykacji¹⁹¹⁷.

Czy S. boulardii można stosować przy IBS?

Wstępne dane są obiecujące – w badaniach S. boulardii poprawiał jakość życia i obniżał poziom prozapalnych cytokin u pacjentów z IBS, szczególnie w postaci biegunkowej. Jednak liczba dobrej jakości badań jest jeszcze ograniczona i nie pozwala na jednoznaczne rekomendacje¹⁹³.

Jakie działania niepożądane może wywoływać S. boulardii?

Najczęstsze to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: wzdęcia, gazy, nudności, zaparcia lub przemijająca biegunka. Zazwyczaj ustępują samoistnie po kilku tygodniach. Poważnym, choć rzadkim powikłaniem jest fungemia u osób z grup ryzyka⁴³.

Czy S. boulardii jest tym samym co drożdże piekarskie?

Nie. S. boulardii jest blisko spokrewniony z Saccharomyces cerevisiae (drożdżami piekarskimi i browarniczymi), ale to odrębny szczep o innych właściwościach klinicznych i wyraźnie udokumentowanych mechanizmach probiotycznych⁹²¹.

Skąd pochodzi S. boulardii? Historia odkrycia

Saccharomyces boulardii odkrył w latach 20. XX wieku francuski naukowiec Henri Boulard, który zaobserwował, że mieszkańcy Azji Południowo-Wschodniej podczas epidemii cholery pili wywar z łupin liczi i mangostanu. Wyizolował z tych owoców drożdże odporne na działanie toksyny cholerycznej³⁷. Szczep CNCM I-745 stał się pierwszym probiotycznym drożdżakiem zastosowanym w medycynie człowieka i pozostaje najlepiej przebadanym probiotykiem drożdżowym na świecie – jego właściwości potwierdzono w ponad 100 badaniach klinicznych⁷.

S. boulardii a oś jelitowo-mózgowa

Badania na zwierzętach sugerują, że S. boulardii może wpływać na oś jelitowo-mózgową – dwukierunkowy system komunikacji między jelitem a mózgiem obejmujący szlaki nerwowe, hormonalne i immunologiczne. Modulacja składu mikrobioty jelitowej przez S. boulardii może mieć znaczenie przy zaburzeniach, w których mikrobiota i stres współistnieją, takich jak IBS³⁸. Badania ex vivo na szczurzych jelitach wykazały, że S. boulardii hamuje skurcze wywoływane przez serotoninę poprzez receptory 5-HT₁A i 5-HT₂ – mechanizm potencjalnie istotny w biegunkowej postaci IBS-D¹⁴. Dane dotyczące ludzi są jednak wstępne i wymagają potwierdzenia w dużych badaniach klinicznych.

S. boulardii jako probiotyk prebiotyczny – działanie na mikrobiotę

Ściana komórkowa S. boulardii zawiera β-glukany, mannoproteiny i chitynę, które nie są trawione przez człowieka, ale mogą być fermentowane przez bakterie jelitowe. W ten sposób S. boulardii działa częściowo jak prebiotyk – dostarcza pożywki dla bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), takich jak Lachnospiraceae i Ruminococcaceae²⁸²⁹. W badaniu na myszach z cukrzycą i otyłością S. boulardii zwiększył liczebność Bacteroidetes o ok. 37% i zmniejszył Firmicutes o ok. 30%, a zmiany te korelowały z niższą masą tłuszczową i mniejszym stłuszczeniem wątroby³⁹. Wyniki te dotyczą jednak modeli zwierzęcych – ich przełożenie na ludzi wymaga dalszych badań.