Nasze zaufanie do wszystkiego, co naturalne, ma głębokie korzenie. Przez tysiące lat ludzkość przetrwała dzięki temu, co oferowała natura – zioła na przeziębienie, korzenie na ból brzucha, owoce dla zdrowia. Dodatkowo współczesny marketing doskonale to wykorzystuje – wystarczy napisać “naturalny składnik” i już brzmi to o wiele lepiej niż jakaś długa nazwa chemiczna [2].

Problem w tym, że natura nie zawsze jest naszym przyjacielem. Nie tworzy substancji z myślą o naszym dobru – robi to dla siebie. Jeśli roślina produkuje truciznę, to po to, żeby była bezpieczna, a każdy kto spróbuje ją zjeść – prawdopodobnie tego pożałuje! [3]

Kiedy natura może być niebezpieczna?

Oto mała lekcja pokory: niektóre z najbardziej śmiertelnych substancji na świecie są w 100% naturalne. Muchomor sromotnikowy wygląda jak z bajki, ale może zniszczyć wątrobę w kilka dni. Cykuta, którą podobno otruł się Sokrates, rośnie sobie spokojnie na łąkach. A oleander? Piękny kwiat, ale każda jego część jest toksyczna [4].

Nawet znajome rośliny mogą nas zaskoczyć. Liście rabarbaru zawierają substancje, które w większych ilościach uszkadzają nerki. Pestki z ulubionych owoców – moreli, brzoskwiń, wiśni – zawierają związki, które w naszym organizmie zamieniają się w cyjanek. Brzmi strasznie? To dlatego, że czasem jest strasznie – nawet jeśli jest naturalne [5].

Co z tymi wszystkimi suplementami “na bazie ziół”?

Ah, rynek suplementów – prawdziwa kopalnia złota oparta na naszej miłości do wszystkiego naturalnego! Problem w tym, że “naturalny suplement” to często koncentrat substancji aktywnych w dawkach, jakich nigdy nie spotkasz w naturze. To trochę jak różnica między zjedzeniem pomarańczy a wypiciem litra soku pomarańczowego – dawka robi różnicę [6].

Co gorsza, badania regularnie pokazują, że wiele suplementów zawiera “niespodzianki” – od metali ciężkich po pestycydy, a czasem nawet syntetyczne leki niewymienione na etykiecie. Niektórych producentów kusi, żeby “wzmocnić” swój naturalny produkt chemiczną dolewką. Tyle z naturalności [7].

Najczęstsze pułapki naturalnych suplementów

Największym problemem są interakcje z normalnymi lekami. Dziurawiec, który ma pomagać na smutek, może sprawić, że pigułka antykoncepcyjna przestanie działać – niezła niespodzianka! Czosnek w tabletkach może nasilić działanie leków na serce. To nie są żarty – to realne zagrożenia [8].

Dodatkowo, suplementy to trochę jak loteria – nigdy nie wiesz, ile aktywnej substancji faktycznie dostaniesz. Jedna partia może być słaba jak herbatka, druga mocna jak espresso. A wszystko przez brak odpowiednich standardów w produkcji [9].

Jak mądrze podejść do naturalnych produktów?

Złota zasada brzmi: traktuj naturalne suplementy tak samo poważnie jak każdy inny lek. Zawsze porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, zanim zaczniesz coś brać – szczególnie jeśli już jakieś leki przyjmujesz. Oni wiedzą, co z czym może nie grać [10].

Przy zakupach bądź detektywem. Wybieraj produkty od firm, które nie boją się pokazać, co dokładnie jest w środku. Jeśli ktoś obiecuje “cudowne wyleczenie” czy “tajemniczą mieszankę ziół”, lepiej uciekaj w drugą stronę. Dobry producent nie ma nic do ukrycia [11].

Czy syntetyczne to automatycznie gorsze?

Oto kolejny mit do obalenia: syntetyczne wcale nie znaczy gorsze! Aspiryna, którą pewnie masz w apteczce, została pierwotnie wyizolowana z kory wierzby. Dzisiaj jest produkowana syntetycznie – i co? Ma dokładnie taki sam wzór chemiczny, ale jest czystsza i bardziej przewidywalna w działaniu [12].

Produkcja syntetyczna to często lepsza kontrola jakości, brak zanieczyszczeń i stała dawka. Plus dla środowiska – zamiast wycinać lasy dla jednego składnika, można go wyprodukować w laboratorium. Wiele leków ratujących życie powstaje właśnie w ten sposób [13].

Kluczem jest zrozumienie, że liczy się nie to, skąd coś pochodzi, ale jak to działa i czy jest bezpieczne. Molekuła witaminy C z laboratorium jest identyczna jak ta z cytryny – organizm nie potrafi ich rozróżnić [14].

Pamiętaj: naturalne może być wspaniałe, ale nie jest automatycznie bezpieczne. Używaj głowy, pytaj specjalistów i nie daj się zwieść marketingowym hasłom. Twoje zdrowie jest zbyt ważne, żeby polegać tylko na tym, że coś “brzmi naturalnie”!

Potas jest niezwykle ważnym pierwiastkiem chemicznym, który pełni szereg ważnych funkcji w organizmie. Przedstawiamy je poniżej:

• utrzymuje prawidłową gospodarkę wodną i zachowuje równowagę kwasowo-zasadową;
• wspomaga funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego;
• zapewnia wydajność mięśni podczas treningu;
• obniża ciśnienie tętnicze krwi;
• zmniejsza produkcję wolnych rodników;
• redukuje ryzyko udaru mózgu;
• korzystnie wpływa na niewydolność serca, cukrzycę czy zaburzenia rytmu;
• zmniejsza ryzyko powstawania kamieni nerkowych i osteoporozy [1].

Bezpieczna dawka potasu

Czy wystarczy zdrowo się odżywiać, aby zapewnić sobie odpowiednią ilość potasu? Jaka jest bezpieczna dawka potasu, a kiedy możemy doświadczać objawów przedawkowania potasu? Dzienne zapotrzebowanie na potas u niemowląt wynosi od 400 do 700 mg, a u dzieci do 9. roku życia od 2400 do 3700 mg potasu na dobę. Z kolei dorośli potrzebują aż 4700 miligramów tego pierwiastka, podczas gdy kobiety karmiące nawet 5100 mg dziennie [1,2].

Aby pokryć dzienne zapotrzebowanie organizmu na potas, należy stosować urozmaiconą dietę. Musi być ona bogata w warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe. Powinno się jednocześnie ograniczyć spożycie alkoholu i kofeiny. Warto również zrezygnować z żywności przetworzonej, której składniki mogą obniżać jego przyswajalność [1,2].

Aby poprawić wchłanialność potasu, należy zadbać o odpowiednią ilość magnezu w diecie. W przypadku stosowania suplementacji potasu, bez konsultacji z lekarzem nie zaleca się stosować więcej niż 300-500 mg dziennie. Czy suplementacja potasu jest bezpieczna? Jakie mogą być skutki uboczne przedawkowania [1,2]? 

Czy suplementacja potasu jest bezpieczna?

Suplementacja potasu jest w większości przypadków bezpieczna, ale wymaga zachowania pewnych istotnych zasad. Bez ich przestrzegania możemy być narażeni na skutki uboczne potasu. Oto, o czym warto wiedzieć podczas suplementacji tego pierwiastka:

• hipokaliemia, czyli zbyt niskie stężenie potasu we krwi może wystąpić np. w przebiegu przewlekłej biegunki, wymiotów, stosowania leków moczopędnych lub jego niewystarczającej podaży w diecie;
• zwiększone zapotrzebowanie na potas występuje przy intensywnym poceniu się lub u osób aktywnych fizycznie; 
• brak hiperkaliemii, czyli zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi np. w przypadku osób ze stwierdzonym uszkodzeniem nerek;
• brak możliwości stosowania odpowiednio zbilansowanej diety, która jest w stanie pokryć dzienne zapotrzebowanie na potas [2,3].

Jakie są objawy przedawkowania potasu?

Zbyt wysokie stężenie potasu we krwi (hiperkaliemia), będące wynikiem przedawkowania potasu, może być niebezpieczne, dlatego nie powinno się go suplementować w większych ilościach bez wyraźnych wskazań. Łagodna hiperkaliemia przeważnie nie powoduje żadnych objawów. Jednakże zbyt wysokie stężenie potasu we krwi przez dłuższy czas może prowadzić do m.in.:

• osłabienia mięśni, co może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się, przez osłabione mięśnie oddechowe;
• duszności;
• bradykardii (wolne tętno);
• zdezorientowania;
• mrowienia;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [2,3].

Co powoduje przedawkowanie potasu?

Do zbyt wysokiego stężenia potasu we krwi może prowadzić szereg różnych czynników. Do najważniejszych należą:

• zbyt wysoka podaż potasu z pokarmu lub suplementami diety, ale najczęściej połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki;
• do leków hamujących wydalanie potasu z nerek należą m.in. inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• uwolnienie dużych ilości potasu z komórek np. w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Podsumowanie 

Suplementacja potasu jest bezpieczna, jeżeli jest stosowana odpowiedzialnie i w przypadku odpowiednich wskazań. Najlepiej jeżeli jego odpowiedni poziom można zapewnić przy pomocy prawidłowo zbilansowanej diety. Jeżeli nie jest to możliwe, to należy rozważyć jego suplementację. W aptece można znaleźć wiele preparatów dostępnych bez recepty. W przypadku wystąpienia wskazań lekarz może przepisać preparaty dostępne wyłącznie na receptę. 

Chrom (Cr) jest pierwiastkiem chemicznym, metalem przejściowym z bloku d układu okresowego. Został on odkryty przez Louisa Nicolasa Vauquelina w 1797 roku. Chrom występuje na różnych stopniach utlenienia, ale zdecydowanie najczęściej na +3 i +6 stopniu utlenienia. Warto odnotować, że chrom na +6 stopniu utlenienia jest toksyczny i ma działanie rakotwórcze. Jednak w aptece można znaleźć chrom jedynie na +3 stopniu utlenienia (chrom organiczny). Bierze on udział w wielu ważnych procesach organizmu:

• regulacji węglowodanowej oraz lipidowej (zwiększa liczbę receptorów dla insuliny i aktywuje receptory insulinowe poprzez ich fosforylację);
• syntezach kwasów tłuszczowych, witamin i hormonów;
• ma właściwości przeciwutleniające;
• wpływa korzystnie na funkcjonowanie wątroby oraz mięśni szkieletowych;
• [1,2]. 

Jakie są zalecane dawki chromu?

Aby suplementowanie chromu było bezpieczne, należy przestrzegać i nie przekraczać zalecanych dawek. W przypadku osób dorosłych zalecana dzienna dawka chromu wynosi od 50 do 200 µg. Jeżeli chodzi o współczynnik wystarczającego dziennego spożycia, to wynosi on odpowiednio 25 µg chromu dla kobiet i 35 µg chromu dla mężczyzn. Co ciekawe, w Polsce niedobór i nadmiar chromu występuje niezwykle rzadko. Badania spożycia chromu w Polsce pokazały, że jest on stosunkowo wysoki i mieści się w zalecanym zakresie (ok. 81µg kobiety i 111 µg mężczyźni).

Chrom najlepiej suplementować po posiłku (najlepiej się wtedy wchłaniania). Pora jego suplementacji ma drugorzędne znaczenie, aczkolwiek  jego przyswajalność jest mocno ograniczana przez cukry proste oraz cynk i żelazo. Należy to wziąć pod uwagę w przypadku jego suplementacji podczas posiłków bogatych w te składniki [1,2]. 

Czy chrom jest bezpieczny?

Po pierwsze, że względu chociażby na możliwości jego wchłaniania, praktycznie nie ma możliwości przedawkowania chromu spożywając go wyłącznie z diety. Natomiast przy odpowiedniej diecie oraz suplementowaniu dużych ilości chromu jest to możliwe. Może dojść wtedy do upośledzenia działania insuliny, co jest niezwykle groźne dla cukrzyków. Dodatkowo przez nadmiar suplementacji chromu może dojść do zmniejszenia przyswajania innych ważnych pierwiastków, takich jak cynk i żelazo (ryzyko anemii). Często w takich przypadkach dochodzi również do zaburzenia metabolizmu wapnia w kościach. W rzadkich przypadkach może dojść do zmian narządowych np. uszkodzenia nerek, wątroby czy płuc. Na szczęście do tego typu sytuacji dochodzi niezwykle rzadko, a chrom może być uważany za bezpieczny [1,2].

Czy chrom jest rakotwórczy?

Największym jednak zagrożeniem w przypadku przedawkowania chromu może być jego działanie mutagenne. Nadmiar chromu w organizmie może doprowadzić do uszkodzenia struktur DNA, co znacznie zwiększa ryzyka chorób nowotworowych, w tym np. raka płuc. Inną kwestią są wspomniane wcześniej związki  chromu na +6 stopniu utlenienia, które są zakwalifikowane jako rakotwórcze. Co prawda nie są one wykorzystywane w farmacji, ale można je spotkać w przemyśle np. produkcja farb, tworzyw sztucznych, itd [2].

Przykładowe preparaty z chromem w aptece

Aby było bezpiecznie, suplementacja chromu powinna być skonsultowana z lekarzem, a kiedy rzeczywiście jest potrzeba jego suplementacji, powinny potwierdzić to badania laboratoryjne. Jak wspomniano, w Polsce rzadko występują niedobory chromu. Z drugiej strony jego przedawkowanie zdarza się rzadko, ale może powodować zaburzenia wchłaniania innych mikroelementów. W aptekach występuje wiele preparatów z chromem.

Bio-Chrom, tabletki

Solgar Chrom Pikolinian 200 µg, kapsułki

Olimp Chrom Activ 200 µg, tabletki

Podsumowanie

Wiele preparatów z chromem jest reklamowanych jako pomocne w odchudzaniu. O ile chrom jest potrzebny człowiekowi do życia i bierze udział w metabolizmie, to jego niedobory w Polsce występują rzadko. Z tego względu jego suplementacja przeważnie nie jest wymagana. Bo o ile sam w sobie chrom organiczny jest stosunkowo bezpieczny, to w nadmiarze może powodować  szereg niekorzystnych dla zdrowia powikłań. Z tego względu przed zastosowaniem tego typu preparatów warto skonsultować się z lekarzem i sprawdzić, czy faktycznie w organizmie występuje niedobór chromu.

Mocz powstaje w nerkach na drodze filtracji kłębuszkowej, wchłaniania zwrotnego oraz sekrecji i zawiera wiele różnych substancji. W głównej mierze są to woda oraz elektrolity (potas, sód, magnez, wapń, fosfor), związki azotowe (kreatynina i mocznik), a także barwniki nadające charakterystyczną barwę (urobilinogen). W stanach patologicznych w moczu może znaleźć się np. glukoza (co może sugerować np. cukrzycę) lub białka (możliwe uszkodzenie nerek), jednak nie są to sytuacje zero-jedynkowe i konieczne jest wówczas poszerzenie diagnostyki.

Jako że nerki pozwalają oczyścić organizm z produktów przemiany materii, w moczu mogą znajdować się również różnego rodzaju metabolity leków, np. paracetamolu (Apap), ibuprofenu (Ibuprom, Ibum), metforminy (Glucophage, Metformax, Siofor), a także kofeiny czy morfiny (Sevredol). Mocz jest również wykorzystywany do badania na obecność narkotyków, ponieważ wiele metabolitów związków psychoaktywnych może utrzymywać się w płynie od kilku do nawet kilkunastu dni [1, 2].

Jaki jest prawidłowy odczyn moczu?

Prawidłowy odczyn (pH) moczu oscyluje w granicach 4,5-8, natomiast za normę uznaje się wynik ok. 6,5-7. Im niższe pH, tym mocz jest bardziej kwaśny i odwrotnie – im wyższe, tym jest bardziej zasadowy. 

Lekko kwasowe środowisko zapobiega m.in. namnażaniu drobnoustrojów w obrębie dróg moczowych czy rozwojowi kamicy nerkowej (tworzeniu kryształów kwasu moczowego lub soli wapnia). Zasadowy odczyn moczu może natomiast towarzyszyć infekcji bakteryjnej układu moczowego, a także być oznaką zaburzeń czynnościowych nerek [1, 2].

Czy mocz trzeba zakwaszać?

Wiele osób, chcąc zapobiec infekcjom układu moczowego, decyduje się na zakwaszanie moczu. O tym, czy jest to rzeczywiście konieczne, powinien zadecydować lekarz. W warunkach fizjologicznych mocz jest jednym z czynników, który pomaga utrzymać homeostazę organizmu, czyli równowagę wewnętrzną. Prawidłowy odczyn moczu również warunkowany jest przez procesy kompensacyjne zachodzące w organizmie. Zakwaszanie moczu, o ile jest konieczne, powinno mieć więc charakter kontrolowany [1].

Witamina C na zakwaszenie moczu – czy to rzeczywiście ma sens?

Witamina C (kwas askorbinowy) nie jest obecnie zalecana jako substancja wspomagająca zakwaszenie moczu. Wykazano, że przewlekłe stosowanie kwasu askorbinowego w dawce wynoszącej od 500 do 2000 mg na dobę zwiększa stężenie szczawianów w moczu.

Choć pojedyncze kryształy szczawianu wapnia rzeczywiście mogą znajdować się w moczu w warunkach fizjologicznych, zwiększenie ich ilości może doprowadzać do tworzenia twardego osadu, a następnie kamieni nerkowych. Mówimy wówczas o tzw. kamicy szczawianowej.

Udowodniono, że nawet wysokie dawki kwasu askorbinowego nie wpływają znacząco na odczyn moczu. Stosowanie witaminy C nie ma więc większego sensu w przypadku chęci zakwaszenia moczu, a zażywanie wysokich dawek tej substancji może okazać się szkodliwe [3, 4].

Jakie są naturalne sposoby na zakwaszenie moczu?

Skoro więc stosowanie witaminy C nie jest odpowiednim środkiem na zakwaszenie moczu, może warto sięgnąć po naturalne sposoby? Jeszcze do niedawna za skuteczny środek uznawano żurawinę amerykańską (Vaccinium macrocarpon) np w Apo-Uro Plus. W 1914 roku wykryto w jej owocach kwas benzoesowy, natomiast w moczu osób, które spożywały przetwory z żurawiny oznaczono kwas hipurowy. To skłoniło badaczy do postawienia tezy, jakoby żurawina posiadała właściwości zakwaszające mocz. 

Jednak właściwości lecznicze żurawiny nie wynikają ze zdolności do zakwaszania moczu, ponieważ (podobnie jak w przypadku wit. C) odczyn płynu nie obniża się w tym przypadku istotnie. Główne znaczenie mają obecne w owocach żurawiny związki flawonoidowe, a mianowicie procyjanidy i proantocyjanidy, które ograniczają przyleganie bakterii do komórek nabłonka układu moczowego [5].

Wskaźnik PRAL a stopień zakwaszenia moczu

PRAL, czyli Potential Renal Acid Load, to wskaźnik, który pozwala określić wpływ różnych produktów żywnościowych na pH moczu. Ujemny wskaźnik PRAL wskazuje na produkty o charakterze zasadowym, zaś dodatni opisuje produkty kwasowe. Zerowy wskaźnik jest natomiast zarezerwowany dla produktów neutralnych.

I tak, za produkty o charakterze zasadowym uznaje się większość owoców, warzyw oraz soków. Z kolei wśród produktów kwasowych można wymienić mięso, ryby, owoce morza, a także produkty zbożowe i mleczne. Do produktów neutralnych zalicza się oleje roślinne.

Organizm jest skonstruowany w taki sposób, że wszelkie odchylenia od normy są stopniowo kompensowane. Jednak dieta może mieć wpływ na różnego rodzaju parametry, jak choćby odczyn moczu. W produktach żywnościowych znajduje się bowiem szereg pierwiastków o charakterze kwasowym (np. siarka, chlor, fosfor) lub zasadowym (magnez, potas, wapń), które rzeczywiście mogą wywoływać zmiany pH moczu [6].

Pamiętajmy jednak, że w tym przypadku skrajności nie są zjawiskiem pożądanym. Organizm dąży do równowagi, dlatego nie jest dla niego korzystne ani silne zakwaszenie moczu, ani jego uzasadowienie. 

Soda oczyszczona to chemicznie wodorowęglan sodu. Związek ma charakter zasadowy i właśnie ta cecha jest wykorzystywana w walce ze zgagą i refluksem. Sok żołądkowy ma silnie kwasowy charakter, a zarzucanie jego treści do górnego odcinka przewodu pokarmowego powoduje uczucie pieczenia i intensywny ból. Stosowanie sody oczyszczonej zobojętnia kwaśne pH soku żołądkowego. W związku z tym dochodzi do łagodzenia objawów zgagi i uczucia ulgi [1].

Soda na zgagę — jak stosować?

Soda oczyszczona bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Przyjęto, że bezpieczna dawka sody to 0,5 łyżeczki na około 120-240 ml wody. Należy ją rozpuścić w wodzie i wypić. Problem, jaki generuje soda oczyszczona na żołądek, jest taki, że samo zobojętnianie kwasu działa tylko na jakiś czas, po czym objawy powracają i konieczne jest zastosowanie kolejnej dawki roztworu sody.

Soda oczyszczona znalazła szerokie zastosowanie jako łagodzenie zgagi u kobiet w ciąży. Jest uważana jako produkt bezpieczny. W rzeczywistości są również bezpieczne w stosowaniu produkty dostępne bez recepty w aptece, zawierające związki chemiczne sodu. Mają one jednak dodatkowe substancje jak na przykład alginiany, które osłaniają żołądek [2].

Czy soda oczyszczona jest zdrowa?

Soda oczyszczona stosowana doraźnie w zalecanych ilościach nie spowoduje znacznych uszkodzeń. W innym wypadku nie byłaby dozwolona do spożycia. Problem zaczyna się pojawiać, kiedy jest stosowana przewlekle.

Musimy pamiętać, że spożywanie sody ma swoje konsekwencje na cały organizm, które przedstawiono poniżej.

Zaburzenia trawienia po sodzie oczyszczonej

Sok żołądkowy ma charakter kwaśny, co jest potrzebne dla naszego organizmu, ponieważ na tym etapie trawienia eliminowane są drobnoustroje chorobotwórcze, a także metabolizowana jest część pożywienia. Ściany żołądka są zabezpieczone przed szkodliwym działaniem kwasu i jeśli ta bariera nie jest naruszona przez występowanie wrzodów, czy innych schorzeń to sok żołądkowy nie jest szkodliwy dla nas samych.

Alkalizowanie kwaśnej treści żołądka może mieć konsekwencje w zaburzeniach trawienia, a stosowane długotrwale spowoduje zwiększoną podatność na choroby oraz osłabienie bariery śluzowej na ścianach żołądka. Jednocześnie organizm uruchamia zwiększoną produkcję soku żołądkowego w celach utrzymania równowagi kwasowej w organizmie.

Często przy terapii sodą oczyszczoną możemy zauważyć dolegliwości takie jak nudności, ból brzucha czy wymioty [1].

Zaburzenia elektrolitowe po sodzie oczyszczonej

Najgroźniejsze w przypadku długotrwałego podawania sody jest uwalnianie dużych ilości sodu do organizmu. Konsekwencją tego jest zwiększone wydalanie z moczem jonów chlorkowych, sodu, potasu i wody. W organizmie nadal znajduje się zbyt wysoka ilość sodu, wskutek czego praca nerek ulega uszkodzeniu, a w organizmie mamy zaburzenie nazywane w medycynie hipokaliemią, czyli zbyt niskim poziomem potasu oraz hipernatremią- zbyt wysokim poziomem sodu.

Utrzymywanie takiego stanu prowadzi do zaburzeń pracy serca, nadciśnienia tętniczego, uszkodzenia nerek i problemów z pracą mięśni [1].

Podsumowanie

Warto pamiętać, że zaleczanie zgagi czy refluksu domowymi sposobami (jak stosowanie sody oczyszczonej) jedynie maskuje problem. Jeśli często towarzyszą Ci objawy pieczenia, bólu w przełyku koniecznie udaj się do lekarza w celu przeprowadzenia diagnostyki. Długotrwałe samodzielne leczenie może spowodować nasilenie problemu i pojawienie się ciężkich do wyleczenia powikłań. Dlatego też zawsze warto zastanowić się nad przyczynami zgagi i dobrać odpowiednie metody leczenia z pomocą specjalisty.

Potas jest bardzo ważnym pierwiastkiem, koniecznym do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, mięśni i serca. Potas do organizmu jest dostarczany wraz z pożywieniem i pokarmami, a jego prawidłowe stężenie we krwi jest regulowane przez nerki. Prawidłowe stężenie potasu we krwi powinno znajdować się w zakresie 3,5–5,5 mmol/l. O  łagodnej hiperkaliemia można mówić przy stężeniu potasu 5,6–6,5 mmol/l, 6,6–7,5 mmol/l oznacza umiarkowaną hiperkaliemię, a ciężka to stężenie potasu powyżej 7,5 mmol/l [1].

Co powoduje nadmiar potasu?

• upośledzone wydalanie potasu przez nerki z moczem np. w przebiegu uszkodzenia nerek, niedoczynności nadnerczy lub w sytuacji stosowania leków, które zmniejszają wydalanie potasu przez nerki, takich jak inhibitory konwertazy angiotensyny np. enalapryl czy kaptopryl, blokery receptora angiotensynowego np. losartan czy walsartan, diuretyki oszczędzające potas, takie jak np. spironolakton czy amiloryd, niesteroidowe leki przeciwzapalne np. diklofenak czy ibuprofen, leki immunosupresyjne np. cyklosporyna i leki przeciwdrobnoustrojowe np. ketokonazol;
• zbyt duża podaż potasu z pokarmu lub suplementów diety, ale połączona z niewydolnością nerek lub przyjmowaniem leków, które hamują wydalanie potasu z moczem;
• może być spowodowany uwolnieniem dużych ilości potasu z komórek, chociażby w przypadku rozpadu guza nowotworowego, hemolizy, rozpadu dużych krwiaków czy kwasicy cukrzycowej lub metabolicznej [2].

Jakie są objawy hiperkaliemii?

Objawy hiperkaliemii najczęściej dają o sobie znać, gdy stężenie potasu we krwi zaczyna się szybko zwiększać. Z reguły łagodna hiperkaliemia przebiega bezobjawowo. Najczęściej występującymi objawami są:

• osłabienie mięśni, które może objawiać się nawet problemami ze wstawaniem z pozycji siedzącej czy wchodzeniem po schodach;
• porażeniem mięśni, szczególnie w kończynach dolnych;
• osłabieniem organizmu i szybkim męczeniem się (osłabione mięśnie oddechowe);
• duszności;
• bradykardia (wolne tętno);
• zdezorientowanie;
• mrowienie;
• w skrajnych przypadkach zatrzymanie pracy serca i nagłego zgonu [1,2].

Jak wygląda leczenie niewielkiego nadmiaru potasu?

Najważniejsze w leczeniu hiperkaliemii jest usunięcie przyczyny jej wystąpienia. Oprócz znalezienia i wyeliminowania przyczyny podaży zbyt dużej ilości potasu ważne jest również usunięcie jego nadmiaru, który stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. W przypadkach łagodnej hiperkaliemii lekarz z reguły zmienia leki lub ich dawkowanie, jeśli to one spowodowały jej wystąpienie oraz zaleca unikanie produktów spożywczych bogatych w potas, takich jak ziemniaki, pomidory, owoce itd. Nie podaje się również płynów dożylnych zawierających potas ani leków zawierających potas [2,3].

Zaawansowana hiperkaliemia — jak wygląda leczenie?

• gdy w przebiegu hiperkaliemii stwierdza się zmiany w EKG lub stanowi zagrożenie dla pacjenta, konieczna jest hospitalizacja;
• usunąć potas z organizmu można przy pomocy żywic jonowymiennych podawanych doustnie lub doodbytniczo;
• u pacjentów z groźnymi uszkodzeniami nerek najskuteczniejszą metodą usunięcia potasu z organizmu są dializy, najczęściej stosuje się hemodializę;
• stosuje się również leki wymienione w kolejnym akapicie;
• podczas leczenia regularnie kontroluje się stężenie potasu we krwi, aby ocenić skuteczność leczenia i odpowiednio go pokierować [2,3].

Jakie leki stosować na obniżenie potasu?

• w nagłych przypadkach stosuje się dożylny wlew glukozy i insuliny, dzięki czemu potas z krwi zostaje przetransportowany do komórek, co, mimo że nie prowadzi do zmniejszenia jego ilości w organizmie, zmniejsza ryzyko zatrzymania akcji serca;
• salbutamol podawany w nebulizacji np. Aspulmo czy Ventolin ma działanie zbliżone do wlewu glukozy, czy insuliny, transportując nadmiar potasu z krwi do komórek;
• wapń podawany w formie dożylnej np. Calcium chloratum WZF 10% nie zmniejsza stężenia potasu we krwi, ale chroni serce i znacznie zmniejsza ryzyko jego zatrzymania;
• przydatne są leki moczopędne zwiększające wydalanie potasu z moczem jak, chociażby furosemid (np. Furosemidum Polpharma czy Furosemidum Polfarmex) lub torasemid (np. Diuver czy Toramide) [2,3].

Podsumowanie

Hiperkaliemia najczęściej jest spowodowana zaburzeniami czynności nerek lub stosowaniem leków. W większości przypadków, gdy nerki pracują prawidłowo. Hiperkaliemia, jeśli występuje, to nie daje żadnych objawów i nie wymaga hospitalizacji. Jednak w przypadku, gdy jest zaawansowana i można zauważyć zmiany w odczycie EKG, to może stanowić nawet stan zagrożenia życia i wymaga hospitalizacji. Leczenie polega na eliminacji jej przyczyny oraz zmniejszenia podaży potasu. Jako leki sprawdzają się m.in. leki moczopędne czy salbutamol w postaci wziewów. Stosowane są również wlewy dożylne glukozy, insuliny lub zawierające jony wapnia. W każdym przypadku, jeżeli występuje podejrzenie hiperkaliemii, warto zbadać poziom potasu we krwi i udać się do lekarza.

Ból głowy jest dolegliwością, która w znacznym stopniu utrudnia codzienne funkcjonowanie. Na szczęście istnieją leki oraz sposoby niefarmakologiczne, które mogą złagodzić odczuwany ból. Zawsze przed wyborem co na ból głowy w ciąży, warto zapytać o radę prowadzącego lekarza, lub farmaceuty w aptece. Fachowy personel stanowi pierwszą pomoc w radzeniu sobie z dolegliwościami, zwłaszcza w tak wyjątkowym stanie [1].

Tabletki na ból głowy w ciąży

Środkiem przeciwbólowym pierwszego wyboru w trakcie ciąży jest paracetamol . Może być podawany na każdym etapie ciąży. Obecnie jest to substancja o najbezpieczniejszym profilu stosowania w trakcie ciąży. Warto jednak podkreślić, że nie jest całkowicie obojętny dla dziecka, ponieważ po zażyciu przez matkę przenika przez łożysko. W związku z tym Apap na ból głowy w ciąży powinien być stosowany, tylko jeśli jest taka konieczność i jedynie w dozwolonych dawkach [1].

Jakie są możliwe działania niepożądane po zażyciu paracetamolu w ciąży?

Najwięcej zagrożeń z zażywania paracetamolu w ciąży wiąże się z jego przedawkowaniem, co niestety nie jest takie trudne, jak mogłoby się wydawać. Standardowa dawka paracetamolu w dostępnych preparatach wynosi 500 mg w 1 tabletce, chociaż są również preparaty zawierające 1 g (Efferalgan). Maksymalna dawka dobowa to 4 g, więc wystarczą 4 tabletki Efferalganu, żeby osiągnąć dzienny limit. Przedawkowanie paracetamolu skutkuje uszkodzeniem wątroby i nerek zarówno u matki jak i płodu.

W przebiegu lat pojawiło się parę badań naukowych, które wiązały stosowanie paracetamolu w ciąży z wadami wrodzonymi płodu, astmy u dzieci, ADHD, zaburzeń ze spektrum autyzmu oraz występowania stanu przedrzucawkowego. Do tej pory nie udało się znaleźć dostatecznych dowodów i potencjalnych związków przyczynowo-skutkowych potwierdzających którekolwiek z tych tez. Jednocześnie paracetamol pozostaje jedynym lekiem przeciwbólowym, który jest bezpieczny w łagodzeniu bólu na każdym etapie ciąży [1].

Czemu nie można stosować niesteroidowych leków przeciwzapalnych?

Mechanizm działania niesteroidowych leków przeciwzapalnych opiera się o blokadę cyklooksygenaz (COX), tym samym między innymi hamowanie syntezy prostaglandyn. Są to substancje biorące udział w przebiegu stanów zapalnych, ale nie tylko. Prostaglandyny mają bardzo ważną rolę w rozwoju ciąży. Między innymi warunkują prawidłowe zagnieżdżenie zarodka, z czego wynika ryzyko poronienia po zażyciu NLPZ w I trymestrze ciąży. Inną rolą prostaglandyn jest rozszerzanie naczyń krwionośnych, przez co zażycie NLPZ w III trymestrze może skutkować zamknięciem przewodu Botalla. Jest to naczynie tętnicze dostarczające krew tętniczą do płodu. Niestety na tym nie kończy się lista działań niepożadanych groźnych w przebiegu ciąży. NLPZ powodują zmniejszenie ilości płynu owodniowego oraz może opóźniać i znacznie wydłużać akcję porodową.

Popularne leki należące do NLPZ:

• ibuprofen (Ibuprom, Nurofen, Mig, Ibum)
• kwas acetylosalicylowy (Aspiryna)
• diklofenak (Voltaren)
• naproksen (Naxii)
• meloksykam (Mel, Movalis, Opokan)
• ketoprofen (Ketonal Active)
• deksketoprofen (Dexak) [1]

Niefarmakologiczne sposoby na ból głowy w ciąży

Przyczyn występowania bólu głowy może być bardzo dużo. Są jednak uniwersalne zasady, które pozwalają na łagodzenie dolegliwości bez użycia leków przeciwbólowych. Zastosowanie większości z nich pomaga zapobiegać występowaniu bólu. Aby uśmierzyć ból głowy i jemu zapobiec, pamiętaj o następujących zasadach:

1. Pij dużo wody. Prawidłowe nawodnienie 1,5-2 L wody dziennie zapobiegnie bólom głowy.
2. Unikaj w diecie produktów mogących wywołać ból głowy (sosy i zupy w proszku, suszone owoce, ryby wędzone i marynowane, jogurty, wyroby wędliniarskie, czekolada, kakao, aspartam, półprodukty, produkty sojowe)
3. Ogranicz czas przed telewizorem, ekranem komputera i telefonu.
4. Wysypiaj się.
5. Prowadź regularny tryb życia.
6. Zapoznaj się z technikami relaksacyjnymi.
7. Ćwicz regularnie.
8. Wykonaj masaż twarzy [2,3].

Rtęć występuje w różnych formach, takich jak:

• Rtęć metaliczna – w temperaturze pokojowej ma ciekły stan skupienia i to zwykle o niej myślimy, jeśli mówimy o rtęci.
• Nieorganiczne związki rtęci, np. kalomel lub sublimat.
• Organiczne związki rtęci, np. metylortęć.

Związki rtęci różnią się, m.in. toksycznością, co omówimy w dalszej części artykułu.

Skąd bierze się rtęć w środowisku?

Rtęć występuje naturalnie w skorupie ziemskiej. Jest uwalniania do środowiska, np. w wyniku aktywności wulkanów. Niestety dużą ilość rtęci uwalnia się do środowiska w wyniku działalności ludzkiej, np.

• działalność elektrowni węglowych, spalarni odpadów,
• spalanie węgla w gospodarstwach domowych,
• przemysł wydobywczy (rtęci, złota i innych metali),
• produkcja barwników, fungicydów lub chloru [1,2].

Rtęć i ryby

Czasami słyszy się o tym, że pewne ilości rtęci znajdują się w rybach. Jest to poniekąd prawda. W środowisku naturalnym występuje głównie rtęć metaliczna, która ulega utlenieniu do rtęci dwuwartościowej. Następnie w wyniku przemian chemicznych i aktywności bakterii w zbiornikach wodnych dochodzi do powstania związków organicznych, czyli związków metylo- i dimetylortęciowych [2].

Ryba spożywa rtęć głównie z pokarmem, gdyż znajduje się ona też w mniejszych ilościach w  skorupiakach. Jej biologiczny okres półtrwania wynosi kilkaset dni, dlatego teoretycznie im starsza ryba, tym więcej metylortęci może posiadać w organizmie (nawet 1 mg/kg masy ciała, ale zwykle poniżej 0,2 mg/kg masy ciała). Poprzez zjedzenie ryby przez człowieka metylortęć dostaje się do jego i jest w nim akumulowana [2].

Objawy zatrucia rtęcią

Objawy zatrucia rtęcią zależą od rodzaju związku, zaabsorbowanej ilości lub wieku człowieka. Poniżej przedstawiamy najczęstsze objawy zatrucia różnymi formami rtęci.

Objawy zatrucia rtęcią metaliczną i związkami nieorganicznymi

Zatrucie rtęcią metaliczną następuje najczęściej w wyniku wdychania jej par, np. wskutek rozbicia przedmiotów, które ją zawierają. Pierwszym narządem, który jest najbardziej narażony na pary rtęci, są płuca. Może rozwinąć się zapalenie oskrzeli, oskrzelików lub śródmiąższowe zapalenie płuc. Początkowo człowiekowi może towarzyszyć kaszel, ból gardła i duszność. Ostre zatrucie najczęściej kończy się zgonem z powodu niewydolności oddechowej [2-4].

Oprócz powyższego rozwijają się objawy z układu pokarmowego, takie jak:

• biegunka,
• nudności i wymioty,
• ból brzucha,
• uczucie metalicznego posmaku w ustach,

oraz z układu nerwowego, np. ból głowy, osłabienie, zaburzenia widzenia, czucia, drżenie mięśni. Może dojść do niewydolności nerek [2-4].

Nieorganiczne sole rtęci mogą powodować:

• ślinotok,
• pieczenie w przełyku,
• krwawe biegunki i wymioty, 
• uszkodzenie nerek [2]

Objawy zatrucia rtęcią organiczną

Zatrucie rtęcią organiczną następuje najczęściej w wyniku spożywania ryb i owoców morza, które żyły w zbiornikach wodnych zanieczyszczonych rtęcią. Najczęstsze objawy zatrucia metylortęcią to:

• utrata widzenia (głównie peryferyjnego),
• uczucie mrowienia i drętwienia rąk, nóg i okolic ust,
• problemy z koordynacją ruchową,
• osłabienie zdolności mówienia, chodzenia i słyszenia,
• osłabienie mięśni [3].

Na zatrucie metylortęcią narażony jest bardzo mocno płód. U takich dzieci po urodzeniu dochodzi do zaburzeń poznawczych, upośledzenia motorycznego i trudności z mówieniem [3].

Zatrucie metylortęcią nastąpiło w latach 50. XX wieku w japońskiej Minamacie z powodu zatrucia wody związkami rtęci przez przemysł, który spuszczał zatrute ścieki do wody. Z tego powodu zespół objawów neurologicznych wynikających z powodu zatrucia metylortęcią nazwano chorobą Minamata.

Co zagraża osobom, które mają styczność z rtęcią?

Powyższe objawy zatrucia rtęcią dotyczyły głównie zatrucia ostrego, czyli nagłego kontaktu z dużym stężeniem tych związków. Jednak co zagraża osobom, które mają styczność z rtęcią przez dłuższy czas? Objawy po takich zatruciach rozwijają się dłużej (nawet kilka tygodni). Początkowo objawy nie są charakterystyczne. Chory skarży się na ból głowy i kończyn oraz osłabienie [2].

Wraz z dalszą akumulacją związków rtęci dochodzi do pojawienia się ślinotoku, zapaleń błon śluzowych i wypadania zębów. Cechą charakterystyczną jest występowanie niebiesko-fioletowego rąbka na dziąsłach [2].

Następnie dołączają problemy z układu nerwowego, np.:

• zaburzenia snu, koncentracji i pamięci,
• nadpobudliwość nerwowa,
• nagłe zmiany nastroju,
• potliwość,
• tachykardia,
• drżenie ciała,
• trudności w chodzeniu [2].

Jak wykryć rtęć w organizmie?

Znamy już objawy zatrucia rtęcią, jednak jak wykryć rtęć w organizmie człowieka? Oczywiście jednym ze sposobów będzie obserwacja organizmu i wysnucie wniosków na podstawie objawów, jednak z racji tego, że objawy są niecharakterystyczne w początkowej fazie, może być to utrudnione.

Rtęć w organizmie można wykryć we krwi, w moczu i np. we włosach.

Po ostrym zatruciu rtęcią jej stężenie szybko wzrasta we krwi. Badanie krwi może posłużyć do wykrycia narażenia na rtęć. Jednak nawet po ustaniu kontaktu z rtęcią, jej poziom we krwi utrzymuje się na wysokim poziomie jeszcze przez pewien czas. Krew jest dobrym materiałem do wykrycia organicznych związków rtęci, takich jak metylortęć [5].

W jaki sposób możemy jeszcze wykryć rtęć w organizmie? Można przeprowadzić badanie moczu. Jednak w moczu znajdują się bardzo małe ilości metylortęci, dlatego badanie moczu będzie dobrym wskaźnikiem na zbadanie poziomu rtęci metalicznej i związków organicznych [5].

Trzecim sposobem na wykrycie rtęci w organizmie będzie badanie, np. włosów. Włosy zbudowane są z keratyny, która posiada grupy sulfhydrylowe, łatwo łączące się z rtęcią. Włosy będą dobrym wskaźnikiem na określenie przewlekłego narażenia na rtęć [5].

Ile rtęci potrzeba do zatrucia?

Jakie stężenie rtęci jest niebezpieczne i ile rtęci potrzeba do zatrucia? Wszystko zależy od objawów. Badania pokazują, że przy 0,2 µl rtęci na 1 ml krwi występują parestezje (1 µg/g w mózgu). Im większe stężenie, tym objawy będą poważniejsze i tak przy około 3 µg rtęci na 1  g w mózgu może dojść do bezładu ruchowego [2].

Jeśli stężenie rtęci w moczu przekroczy 100 µg/L pojawiają się pierwsze zaburzenia neurologiczne. Stężenie powyżej 800 µg/L bywa śmiertelne [5].

Jeśli chodzi o stężenia metylortęci w rybach to przedstawia to Tabela 1.

Tabela 1. Średnia zawartość metylortęci w rybach [6].

Z tego powodu kanadyjskie wytyczne wskazują, że np. kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny spożywać więcej niż 150 g ryb drapieżnych na miesiąc!

Jak leczyć zatrucie rtęcią?

Dimerkaprol

Swoistą odtrutką wykorzystywaną w zatruciu nieorganicznymi związkami rtęci jest dimerkaprol (BAL, British Anti Lewisite). To związek, który łączy się z rtęcią, która nawet jest już związana z białkami i enzymami w organizmie. W efekcie powstają związki łatwo rozpuszczalne w wodzie, które wydalane są z moczem. Związek podaje się domięśniowo [2].

Aktualnie BAL nie jest polecany jako odtrutka I linii ze względu na możliwe własne działanie toksyczne. Nie można podawać go przy zatruciu organicznymi związkami rtęci. BAL przeciwwskazany jest także przy niewydolności nerek [4]

Istnieją również pochodne BALu, które stosuje się jako odtrutki na sole rtęci (w tym organiczne), np.:

• DMPS – dimerkaptopropanosulfon (dożylnie, bezpieczniejszy niż BAL).
• DMSA – kwas dimerkaptobursztynowy (najmniej toksyczna pochodna, dopuszczona u dzieci oraz przy zatruciu związkami organicznymi) [2,4].

Penicylamina – Cuprenil

Penicylamina (Cuprenil) to odtrutka stosowana po zatruciu rtęcią. Wykazuje działanie wiążące ze względu na obecność grup tiolowych. Stosuje się ja doustnie w dawce od 25 mg do 100 mg na dobę przez maksymalnie 7 dni. Jednocześnie należy przyjmować witaminę B6. Jest to również lek stosowany w, np. ciężkim przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów [2,7].

Węgiel na zatrucie rtęcią?

Czy węgiel jest skuteczny w przypadku zatruciu rtęcią. Nie. Węgiel to nie jest odtrutka na rtęć i nie powinno się go podawać w takich przypadkach. W przypadku połknięcia metalicznej rtęci nie powinno się indukować wymiotów ani podawać węgla. W przypadku spożycia bardzo dużych ilości rtęci zaleca się płukanie żołądka i jelit lub nawet chirurgiczne jej usunięcie [4].

Kot domowy (Felius catus) został udomowiony przez człowieka ok. 9500 lat temu. Dziko żyjące koty średnio przeżywają ok. 8 lat, a trzymane w domu mogą osiągać nawet 20 lat. Najdłużej żyjący kot wabiący się Creme Puff przeżył 38 lat. Koty są czystymi zwierzętami — czyszczą swoje futro kilka razy w ciągu dnia językiem lub zwilżoną łapką. Koty źle znoszą złe traktowanie i są pod tym kątem bardzo pamiętliwe. Z reguły dobrze traktowane są przyjazne i nie stanowią zagrożenia. Czasami jednak niewinna zabawa, w szczególności z młodym kotem, może zakończyć się podrapaniem [1].

Dlaczego koty drapią?

Drapanie dla kota jest naturalnym zachowaniem. Usuwa on w ten sposób martwe części pazurów oraz robi swoją codzienną gimnastykę. Należy pamiętać, że pazury są dla kota głównym mechanizmem obronnym. Jednakże koty używają ich nie tylko wtedy kiedy czują się zagrożone, ale również często podczas zabawy. Dlatego należy zachować ostrożność, aby przez przypadek nie zostać podrapanym. Koty rzadko są agresywne. Dlatego jeżeli kot jest agresywny, może to świadczyć o postępującej chorobie np. guz mózgu czy w skrajnych przypadkach o wściekliźnie [1,2].

Podrapanie przez kota – co robić?

Bezwzględnie każde zadrapanie należy zdezynfekować za pomocą np. Octeniseptu czy innego środka dezynfekującego..Jeżeli nie mamy dostępu do żadnego środka dezynfekującego, to ranę należy przemywać wodą z mydłem. Do oczyszczenia rany można użyć również soku z cebuli lub miodu, które jednocześnie stanowią naturalny opatrunek. Nawet malutkie zadrapanie może prowadzić do zakażenia drobnoustrojem znajdującym się w kocich pazurach lub na ludzkiej skórze. Aby uniknąć zakażenia można również użyć maści antybakteryjnej np. Tribiotoc.

W przypadku sączenia się krwi z rany, po dezynfekcji należy nakleić plaster lub zrobić opatrunek. Jeżeli w miejscu zadrapania pojawi się zaczerwienienie i opuchlizna, może to świadczyć o pojawieniu się stanu zapalnego. Na trudno gojące się rany warto użyć specjalny opatrunek np. Karnosil czy Akutol. Z naturalnych środków dobrze sprawdza się okład z liści babki lancetowatej. Łagodzi on ból i znacząco przyspiesza gojenie się ran. Odkażają one i przyśpieszają gojenie się uszkodzonej skóry. Stan zapalny może być oznaką, że rana została zainfekowana drobnoustrojami chorobotwórczymi. Jeżeli opuchlizna będzie się niepokojąco powiększać lub zauważymy ropę, należy udać się do lekarza. W takim przypadku może on zalecić zastosowanie antybiotyku [1,3].

Jakie mogą być powikłania po podrapaniu przez kota?

Wśród możliwych powikłań podrapanie przez kota, można wyróżnić te poniższe:

• zainfekowanie rany przez groźne drobnoustroje;
• najczęściej jest to bartoneloza, czyli tzw. choroba kociego pazura;
• nawet 50% kociej populacji jest nosicielem bakterii z rodziny Bartonelli wywołującej bartonellozę;
• do zakażenia może dojść poprzez pogryzienie, zadrapanie lub polizania uszkodzonej skóry;
• koty mogą przenosić również bakterie Clostridium tetani wywołujące tężca;
• dużo rzadziej koty mogą przenosić leptospirozę wywołującą żółtaczkę i uszkodzenie nerek [4].

Jak uniknąć podrapania przez kota?

Aby uniknąć zadrapania przez kota, warto zastosować się do kilku praktycznych wskazówek. Zakupienie drapaka dla kota jest dobrym pomysłem, ponieważ będzie mógł on stępić na nim ostre końcówki pazurów, co zmniejsza ryzyko zadrapań. Regularne przycinanie kocich pazurków również pomaga utrzymać je w odpowiedniej długości, co dodatkowo minimalizuje ryzyko zadrapań. Ważna jest także odpowiednia edukacja kota – przerywaj kontakt z nim od razu, gdy zaczyna drapać, i ignoruj go po takim zdarzeniu, aby nauczył się, że drapanie jest niepożądane.

Zapewnienie kotu zabawek, które zaspokoją jego instynkt łowiecki, również może pomóc uniknąć zadrapań. Nie przytulaj, nie głaszcz i nie baw się z kotem, gdy on ewidentnie tego nie chce, ponieważ może to prowadzić do agresji. Unikaj brania na ręce oraz podchodzenia do kota, który stroszy sierść i syczy – oznacza to, że jest przygotowany do ataku. Powoli przyzwyczajaj kota do zabiegów pielęgnacyjnych, takich jak przycinanie pazurów czy czesanie, wykonując je delikatnie, aby były dla niego przyjemne. Dzięki tym prostym krokom można znacząco zmniejszyć ryzyko zadrapania przez kota.

Podsumowanie

W przypadku podrapania przez kota należy natychmiast przemyć ranę wodą z mydłem i zdezynfekować ją. Jeśli pojawią się oznaki infekcji, takie jak zaczerwienienie, opuchlizna czy ból, warto zastosować maść antybakteryjną i skonsultować się z lekarzem. Regularne przycinanie pazurów kota, stosowanie drapaków i unikanie kontaktu w sytuacjach stresowych mogą pomóc w zapobieganiu takich incydentów.

Migrena to pierwotny ból głowy, który nie jest wynikiem innych współistniejących chorób. Objawia się napadowymi, często jednostronnymi bólami głowy, które mogą nasilać się nawet przy niewielkiej aktywności fizycznej. Często towarzyszą jej dodatkowe objawy neurologiczne, takie jak nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło, dźwięki czy zapachy. W Polsce około 8% populacji cierpi na migreny, z czego aż 75% stanowią kobiety. Zazwyczaj migreny leczy się doraźnie, stosując leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, a w cięższych przypadkach sięga się po tryptany dostępne na receptę [1].

Czym jest migrena bez aury?

Międzynarodowa Klasyfikacja Bólów Głowy (ang. ICHD-3 beta, International Classification of Headache Disorders) określa migrenę bez aury jako ból pojawiający się przez minimum 15 dni w ciągu miesiąca, z których przez przynajmniej 8 dni występują uciążliwe dolegliwości. U ok. 50% osób migrenę poprzedzają tzw. objawy zwiastunowe, które obejmują: zmianę samopoczucia (niepokój, drażliwość, senność), nasilenie pragnienia, częstsze niż zwykle oddawanie moczu, a także światłowstręt oraz nadwrażliwość na dźwięk.

Atak migrenowy trwa zwykle od 4 do 72 godzin i zwykle ustępuje po zastosowaniu odpowiednich dawek paracetamolu, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, alkaloidów sporyszu lub tryptanów. Ból opisywany jest jako jednostronny (najczęściej), pulsujący, nasilający się podczas wykonywania codziennych czynności. Wymienionym objawom towarzyszą niekiedy nudności i/lub wymioty. Po ustąpieniu ataku ma miejsce tzw. stan ponapadowy odznaczający się bólami mięśniowymi oraz ogólnym zmęczeniem [2,3].

Czym jest migrena z aurą?

Niekiedy migrena charakteryzuje się występowaniem tzw. aury, którą mogą (ale nie muszą) poprzedzać wspomniane wcześniej objawy zwiastunowe. Aura trwa zwykle od kilku do kilkudziesięciu minut – w tym czasie dochodzi m.in. do zaburzeń widzenia, a nawet omamów. Ból pojawia się równocześnie lub po upływie ok. godziny [2,3].

Z migreną znacznie częściej zmagają się kobiety niż mężczyźni. Ataki mogą pojawiać się regularnie i być uzależnione od cyklu miesięcznego. Najczęściej zdarza się, że występują jedynie w czasie menstruacji, a zanikają podczas ciąży i w okresie pokwitania (co nie jest regułą). Zważając na ten fakt, przeprowadzono eksperyment, podczas którego przebadano wpływ hormonów płciowych na osłabienie lub nasilenie ataków. Okazało się, że kluczową rolę odgrywa estrogen, który bezpośrednio oddziałuje na układ trójdzielno-naczyniowy [4].

Jakie czynniki wyzwalają atak migreny?

Migrena jest złożonym schorzeniem, które może być wywoływane przez wiele różnych czynników, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Warto poznać te czynniki, aby lepiej zrozumieć mechanizmy wyzwalające ataki i unikać sytuacji, które mogą je prowokować. Do najczęstszych czynników wywołujących migrenę należą:

• stres – silny stres emocjonalny może wywołać ból migrenowy u niektórych osób;
• zmiany hormonalne – hormonalne zmiany występujące w okresie menstruacyjnym, ciąży lub podczas hormonalnej terapii zastępczej mogą prowokować migrenę;
• zmiany pogodowe – nagłe zmiany pogodowe, takie jak spadek temperatury, zmiany ciśnienia atmosferycznego czy zmiany wilgotności powietrza, mogą mieć wpływ na wystąpienie migreny;
• jasne światło – silne lub pulsujące światło, zwłaszcza światło migające, u niektórych osób może wywołać migrenę;
• hałas – intensywne dźwięki lub głośna muzyka mogą być czynnikiem wywołującym migrenę;
• ostry zapach – niektóre intensywne zapachy, takie jak perfumy, farby lub dym papierosowy, mogą prowokować migrenę;
• czynniki pokarmowe – niekiedy niektóre pokarmy, takie jak sery, czekolada, czerwone wino, kawa, orzechy, cytrusy i sztuczne słodziki, są uważane za potencjalne czynniki wywołujące migrenę.

Klasyczne tabletki na migrene bez recepty

Jeśli ból nie daje za wygraną, w pierwszej kolejności powinniśmy sięgnąć po środki dostępne bez recepty (OTC). Aby leki zadziałały, należy przyjąć odpowiednią jednorazową dawkę doustną. Wśród najczęściej stosowanych preparatów wymienia się nieopioidowe leki przeciwbólowe w dawce jednorazowej wynoszącej 500-1000 mg (paracetamol, np. Apap, Paracetamol Aurovitas lub metamizol sodowy, np. Pyralgina, Gardan), a także niesteroidowe leki przeciwzapalne:

• kwas acetylosalicylowy (1000 mg), np. Aspirin;
• ibuprofen (200-800 mg), np. Ibuprom;
• diklofenak potasowy (25-50 mg), np. Voltaren Acti Forte;
• naproksen sodowy (500-1000 mg), np. Aleve;
• ketoprofen (100-200 mg), np. Ketonal Acitve;
• kwas tolfenamowy (200-400 mg), np. Migea.

Nie zapominajmy jednak, że leki przeciwbólowe charakteryzuje tzw. efekt pułapowy. Oznacza to, że nie są one skuteczne po przekroczeniu dawki maksymalnej, powyżej której zwiększa się ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych. Co więcej, niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) powinny unikać osoby borykające się z nadciśnieniem tętniczym, ponieważ leki te mogą powodować jego wzrost.

Środki lecznicze dostępne bez recepty są przeznaczone do leczenia doraźnego, ukierunkowanego na zwalczanie ataku migrenowego. Maksymalny czas kuracji nie powinien przekroczyć 14 dni w miesiącu. W przypadku nadużywania leków mogą bowiem rozwinąć się tzw. polekowe bóle głowy [5,6].

Skuteczny lek na migrenę – jakie substancje czynne zawiera?

• Paracetamol – Jest to powszechnie znana i stosowana substancja przeciwbólowa i przeciwgorączkowa. Ponieważ nie jest niesteroidowym lekiem przeciwzapalnymi, może być stosowany u pacjentów cierpiących na wrzody żołądka, astmę aspirynową oraz nadciśnienie tętnicze. Jest on dosyć skuteczny w leczeniu bólu o łagodnym i umiarkowanym przebiegu, ale samodzielnie może być nieskuteczny w przypadku bóli migrenowych [9].
• Kwas acetylosalicylowy – Jest to niesteroidowy lek przeciwzapalny, który ma działanie przeciwzapalne, przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. Podobnie jak paracetamol może okazać się nieskuteczny w przypadku migreny czy bólów o znacznym nasileniu. Należy pamiętać, że podobnie jak inne NLPZ-y nie jest wskazany w przypadku pacjentów z wrzodami żołądka i dwunastnicy, astmą oskrzelową, nadciśnieniem tętniczym oraz uszkodzeniem nerek lub słuchu [9].
• Propyfenazon – Podobnie jak kwas acetylosalicylowy wykazuje działanie przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne (jest NLPZ). Jest skuteczny przede wszystkim w bólach wywołanych skurczami mięśni gładkich [9].
• Kofeina – W tych preparatach znalazła się dzięki swojej właściwości nasilania przeciwbólowego działania paracetamolu, propyfenazonu i kwasu acetylosalicylowego. Oprócz tego wykazuje wiele innych działań, w szczególności znany jest jej wpływ pobudzający na ośrodkowy układ nerwowy [9].
• Kwas tolfenamowy – Podobnie jak kwas acetylosalicylowy i propyfenazon, kwas tolfenamowy jest NLPZ-em. Znajduje przede wszystkim zastosowanie w leczeniu napadów migreny. Ma on takie same przeciwwskazania jak pozostałe niesteroidowe leki przeciwzapalne [9].

Excedrin MigraStop, tabletki powlekane

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg kwasu acetylosalicylowego, 250 mg paracetamolu i 65 mg kofeiny;
• kofeina zawarta w preparacie nasila działanie przeciwbólowe paracetamolu i kwasu acetylosalicylowego;
• jest wskazany w doraźnym leczeniu bólów głowy oraz napadów migreny z aurą jak i bez aury;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych w przypadku migreny to 2 tabletki przy pierwszych objawach, z możliwością przyjęcia kolejnych 2 tabletek po 4-6 godzinach, maksymalnie do 6 tabletek na dobę;
• lek każdorazowo popić szklanką wody;
• zawartość kofeiny w zalecanej dawce leku równa się zawartości około jednej standardowej filiżanki kawy;
• produkt nie powinien być stosowany u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia oraz u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby lub nerek;
• należy unikać spożywania alkoholu podczas stosowania leku, ponieważ może to zwiększyć ryzyko uszkodzenia wątroby;
• nie zaleca się stosowania leku u kobiet w ciąży lub karmiącymi piersią, a bezwględnie przeciwwskazane jest stosowanie preparatu w trzecim trymestrze ciąży;
• opakowanie może zawierać 10 lub 20 tabletek.

Migea, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 200 mg kwasu tolfenamowego;
• lek wskazany jest w ostrych napadach migreny;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych to 200 mg przy pierwszych objawach migreny, z możliwością powtórzenia dawki po 1-2 godzinach, maksymalnie 400 mg na dobę;
• podczas stosowania leku, skóra może być bardziej wrażliwa na działanie promieni słonecznych;
• lek nie jest zalecany dla dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia z powodu braku danych o bezpieczeństwie stosowania;
• u osób starszych należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę, ze względu na większe ryzyko działań niepożądanych;
• należy unikać spożywania alkoholu w trakcie stosowania tego leku;
• u kobiet w ciąży lub karmiącymi piersią nie zaleca się stosowania preparatu oraz jest on przeciwwskazany w trzecim trymestrze ciąży;
• lek należy przyjmować w trakcie lub po posiłku, popijając wodą;
• tabletki są dostępne w opakowaniach zawierających 4 sztuki.

Cefalgin Migraplus, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg paracetamolu, 150 mg propyfenazonu i 50 mg kofeiny;
• zawartość kofeiny wzmacnia działanie przeciwbólowe paracetamolu i propyfenazonu;
• wskazany w bólach o słabym i umiarkowanym nasileniu, jak migrenowe bóle głowy, bóle zęba, bóle miesiączkowe czy nerwobóle oraz w gorączce;
• zalecane dawkowanie to 1-2 tabletki jednorazowo, do trzech razy na dobę, maksymalnie 6 tabletek na dobę;
• tabletki popić dużą ilością wody;
• nie jest zalecany dla dzieci, kobiet w ciąży ani karmiących piersią;
• lek należy stosować ostrożnie u pacjentów z niewydolnością wątroby, nerek oraz z zespołem Gilberta;
• dostępny w opakowaniach po 10 tabletek.

Etopiryna, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 300 mg kwasu acetylosalicylowego, 100 mg etenzamidu oraz 50 mg kofeiny;
• działanie preparatu polega na łączeniu właściwości przeciwbólowych i przeciwzapalnych kwasu acetylosalicylowego i etenzamidu oraz pobudzającego działania kofeiny;
• wskazany w bólach głowy oraz innych bólach o umiarkowanym nasileniu, zwłaszcza pochodzenia zapalnego;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych i młodzieży powyżej 16 lat to 1-2 tabletki jednorazowo, w razie potrzeby co 8 godzin, nie przekraczając 6 tabletek na dobę;
• tabletki należy przyjmować po posiłku, popijając dużą ilością wody;
• lek nie jest zalecany dla dzieci poniżej 16 lat, kobiet w trzecim trymestrze ciąży oraz karmiących piersią;
• zawiera laktozę jednowodną jako substancję pomocniczą;
• dostępny w opakowaniach po 10, 30 lub 50 tabletek.

Saridon, tabletki

O produkcie

• preparat ten jest lekiem dostępnym bez recepty;
• każda tabletka zawiera 250 mg paracetamolu, 150 mg propyfenazonu oraz 50 mg kofeiny;
• kofeina nasila działanie przeciwbólowe paracetamolu i propyfenazonu;
• wskazany w leczeniu różnych typów bólu: głowy, zęba, miesiączkowego, reumatycznego czy pooperacyjnego;
• także wskazany w leczeniu bólu i gorączki związanych z przeziębieniem lub grypą;
• zalecane dawkowanie dla dorosłych to 1-2 tabletki, do trzech razy na dobę, z maksymalnym limitem 6 tabletek na dobę;
• tabletki popić dużą ilością wody lub innego płynu;
• lek nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 12 lat ani dla kobiet w trzecim trymestrze ciąży;
• nie jest zalecane stosowanie leku u kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• działanie leku pojawia się w ciągu 30 minut i trwa przez kilka godzin;
• dostępny w opakowaniach po 10 lub 20 tabletek.

Na pierwszy rzut oka widać, że wszystkie preparaty mają inny skład (prócz Saridonu i Cefalginu Migraplus). Excedrin, Cefalgin Migraplus i Saridon mają w swoim składzie kofeinę oraz paracetamol. Za co odpowiadają substancje czynne dostępne w tych preparatach?

Wszystkie wymienione preparaty zawierają w swoim składzie niesteroidowe leki przeciwzapalne. Kwas tolfenamowy obecny w Migea jest w szczególności nakierowany na bóle migrenowe. W wielu przypadkach jest skuteczny, jeżeli zostanie wzięty w odpowiednim momencie. Z kolei Cefalgin Migraplus (oraz Saridon) i Excedrin zawierają różne NLPZ-y z dodatkiem paracetamolu i kofeiny. Sam paracetamol nie jest z reguły zbyt skuteczny w przypadku leczenia bólów migrenowych. Jednakże, dzięki dodatkowi kofeiny, która nasila działanie paracetamolu, kwasu acetylosalicylowego i propyfenazonu, działanie przeciwbólowe jest wzmocnione. Wszystkie trzy preparaty mogą być z powodzeniem stosowane w leczeniu migreny.

Podobnie sytuacja wygląda w przypadku etopiryny, gdzie działanie dwóch leków z grupy NLPZ-ów (w tym wypadku salicylanów: kwasu acetylosalicylowego i etenzamidu) także jest wzmacniane przez obecność kofeiny. Niestety, migrena jest problemem na tyle złożonym, że każdy powinien indywidualnie przetestować, który preparat okaże się dla niego skuteczny. Jeżeli dostępne bez recepty preparaty są jednak za słabe, należy udać się do lekarza. Może on wypisać mocniejsze leki, np. z grupy tryptanów.

Który lek na migrenę bez recepty wybrać?

Wybór odpowiedniego leku na migrenę zależy od indywidualnych potrzeb i tolerancji organizmu. Jeśli zastanawiasz się, jakie tabletki na migrenę bez recepty będą dla Ciebie najlepsze, warto wziąć pod uwagę:

• skład leku – sprawdź, jakie substancje czynne zawiera preparat i czy nie masz przeciwwskazań do ich stosowania;
• siłę działania – jeśli potrzebujesz silnego leku na migrenę, wybierz preparat o sprawdzonym działaniu, np. Excedrin MigraStop;
• dodatkowe składnik – kofeina w leku może wzmocnić efekt przeciwbólowy, ale nie jest wskazana dla każdego;
• twoje schorzenia – osoby z nadciśnieniem, wrzodami czy astmą powinny skonsultować się z lekarzem przed wyborem leku;

Silny lek na migrenę bez recepty – czy to wystarczy?

Przede wszystkim należy pamiętać, że prócz stosowania odpowiednich preparatów, warto unikać sytuacji mogących sprowokować wystąpienie bólu migrenowego. Stres, nadmierny hałas, silne zapachy, spożywanie alkoholu, palenie tytoniu – to tylko niektóre z czynników, które mogą wywołać atak. Należy również zwrócić uwagę na dietę: starajmy się ograniczyć spożywanie pokarmów bogatych w azotany (V) oraz serotoninę. Wśród nich można wymienić nasiona strączkowe i żywność przetworzoną [5].

Jakie są leki na migrenę na receptę?

Bywa, że środki przeciwbólowe bez recepty nie są w stanie przerwać ostrego ataku migreny. W takim przypadku stosuje się tzw. tryptany (agonistów receptorów serotoninowych), które są skuteczne u ok. 70% chorych. Leki takie jak: sumatryptan (np. Cinie 50, Cinie 100), eletryptan (np. Relpax), zolmitryptan (np. Zolmiles) czy ryzatryptan  (np. Maxalt RPD) nie tylko przerywają ból, ale również redukują objawy, które mu towarzyszą.

Optymalne działanie tryptanów występuje wtedy, gdy zażyje się je w początkowej fazie trwania bólu (nigdy podczas aury!). Poszczególne preparaty są dostępne w postaci tabletek, aerozolów do nosa, roztworów do wstrzykiwań oraz liofilizatów doustnych.

Nie można jednak nazwać tryptanów jako „cudownych” środków zwalczających silny ból migrenowy, ponieważ ich stosowanie może pociągać za sobą pewne konsekwencje. Wśród najbardziej typowych działań niepożądanych wymienia się: uczucie zimna lub gorąca, zaczerwienie skóry, ucisk w klatce piersiowej, skoki ciśnienia tętniczego, a także sztywność karku [10,11].

Choć tryptany są stosowane jako tzw. leki I rzutu w leczeniu średnio ciężkich i ciężkich napadów migreny, niekiedy okazują się nieskuteczne. W takiej sytuacji zaleca się zażywanie alkaloidów sporyszu: winianu ergotaminy (np. Ergotaminum Filofarm) oraz dihydroergotaminy (np. Dihydroergotaminum Filofarm). Przyjmowanie tych leków wiąże się jednak z uciążliwymi skutkami ubocznymi, które wynikają z ich niskiej selektywności. Mogą się pojawić nudności, wymioty, zaburzenia rytmu serca, a nawet stany splątania i dezorientacji [12,13].

Jakie są niefarmakologiczne metody leczenia migreny?

Oprócz leków, istnieją również niefarmakologiczne metody leczenia migreny, które mogą pomóc w zapobieganiu i łagodzeniu objawów. Należą do nich m.in.:

• akupunktura – badania wskazują, że akupunktura może pomóc w łagodzeniu bólu migrenowego;
• biofeedback – metoda, która uczy jak kontrolować reakcje fizjologicznie na stres, np. spięcie mięśniowe, co może przyczynić się do zmniejszenia częstotliwości i nasilenia bólów migrenowych;
• zmiana stylu życia – zmniejszenie stresu, regularna aktywność fizyczna, dbanie o dobry sen i zdrową dietę mogą pomóc w łagodzeniu objawów migreny;
• terapia behawioralna – nauka radzenia sobie emocjonalnie z bólem, kontrolowanie swoich myśli i odczuć, a także relaksacja mięśniowa;
• masaż – może pomóc w zmniejszeniu bólu i napięcia mięśniowego, co jest jednym z czynników wywołujących migrenę [14-17].

Jak zapobiegać kolejnym atakom migreny?

Migrena jest chorobą przewlekłą, ale istnieje kilka sposobów, które mogą pomóc w zapobieganiu napadom migreny. Oto kilka zaleceń:

• unikanie czynników wyzwalających – wiele osób z migreną zauważa, że pewne czynniki mogą prowokować napady. Mogą to być np. stres, zmiany hormonów, zmiany środowiskowe, niektóre pokarmy czy zmiany w rytmie snu. Warto monitorować i unikać tych czynników, które wywołują migrenę w indywidualnym przypadku;
• regularny sen – wystarczający i regularny sen jest ważny dla zdrowia ogólnego i może pomóc w zapobieganiu migrenie;
• regularne posiłki – regularne i zdrowe posiłki mogą wpływać na regulację poziomu cukru we krwi i utrzymanie równowagi energetycznej organizmu. Unikanie długich okresów głodu i regularne spożywanie posiłków o stałych porach może pomóc w zapobieganiu napadom migreny;
• zarządzanie stresem – stres jest często uznawany za jeden z głównych czynników wywołujących migrenę. Warto stosować różne techniki zarządzania stresem, takie jak relaksacja, medytacja, regularna aktywność fizyczna czy terapia poznawczo-behawioralna, aby zmniejszyć częstość i nasilenie napadów migreny;
• profilaktyczne leczenie farmakologiczne – jeśli migrena występuje często i powoduje znaczną niesprawność, lekarz może zalecić stosowanie leków profilaktycznych. Są to leki, które pomagają zmniejszyć częstotliwość i nasilenie migreny, ale wymagają regularnego stosowania pod nadzorem lekarza.

Podsumowanie

Migrena to choroba przewlekła, która może znacząco wpływać na jakość życia, dlatego tak ważne jest odpowiednie jej leczenie i zapobieganie atakom. W leczeniu migreny dostępne są zarówno leki bez recepty o różnorodnym składzie, takie jak Excedrin MigraStop, Migea czy Cefalgin Migraplus, jak i preparaty na receptę, np. tryptany, które skutecznie przerywają silne ataki bólu. Pamiętaj, aby zawsze stosować leki zgodnie z zaleceniami i unikać czynników, które mogą wywoływać migrenę, takich jak stres, intensywne światło czy niektóre pokarmy. Jeśli leki bez recepty nie przynoszą ulgi, skonsultuj się z lekarzem, który pomoże Ci dobrać odpowiednią terapię. Dbaj także o profilaktykę, wprowadzając zdrowy styl życia, regularny sen i zarządzanie stresem, aby ograniczyć częstotliwość napadów migreny.