Leki przeciwbólowe

Aspigola to nowe pastylki do ssania w wersji miętowej lub miodowo-cytrynowej bez cukru, zawierające m.in znieczulającą lidokainę.Są one przeznaczone do łagodzenia bólu gardła i stanów zapalnych jamy ustnej, oferując działanie przeciwbakteryjne i miejscowo znieczulające. Lekiem o zbliżonym działaniu jest Inovox Ultra. To nowy roztwór do płukania jamy ustnej i gardła, zawierający flurbiprofen. Jest przeznaczony do łagodzenia bólu i stanów zapalnych gardła, zapewniając ulgę przy podrażnieniach i infekcjach.

IBUFAST Forte to nowa opcja na rynku leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty, zawierająca ibuprofen. Tabletki te są przeznaczone do łagodzenia bólu różnego pochodzenia, w tym bólów głowy, mięśni, a także stanów zapalnych.

Leki na sen

Nowością jest także lek Melabiorytm B6 MAX. To preparat łączący melatoninę z witaminą B6, wspierający regulację cyklu snu oraz wspomagający funkcje nerwowe. Jest szczególnie przydatny dla osób cierpiących na bezsenność lub mających trudności z zasypianiem. Z tej samej kategorii pojawiła się także Melatonina Biofarm, dostępna w dawkach od 2 mg do 5 mg, wspomagająca regulację cyklu snu. Jest dostępna w różnych opakowaniach, co pozwala na dostosowanie do indywidualnych potrzeb pacjentów.

Inne leki bez recepty

Z kolei Octefortan to preparat w postaci aerozolu na skórę, zawierający octenidynę i fenoksyetanol. Jest przeznaczony do dezynfekcji skóry i powierzchni ran, co czyni go idealnym środkiem w codziennej pielęgnacji ran.

Pulnozin Muco Junior to preparat w postaci tabletek do ssania o smaku malinowym, zawierający karbocysteinę. Jest przeznaczony do stosowania u dzieci, wspomagając odkrztuszanie i łagodząc objawy związane z nadmiarem śluzu w drogach oddechowych.

Sildenafil Dr. Max to nowy lek dostępny bez recepty, który jest przeznaczony do leczenia zaburzeń erekcji. Sildenafil wspomaga rozkurcz naczyń krwionośnych i poprawia przepływ krwi, co pomaga w osiągnięciu i utrzymaniu erekcji. Lek jest dostępny w dawkach 25 mg i 50 mg, co umożliwia dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Stoperan Junior to nowy preparat w formie roztworu doustnego, zawierający loperamid, który skutecznie hamuje biegunkę u dzieci. Jego delikatna formuła jest dostosowana do potrzeb najmłodszych, zapewniając szybkie i skuteczne działanie.

Nowe leki dostępne na receptę

Leki na układ sercowo-naczyniowy

Blobet ZOK to nowa seria leków stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego oraz chorób serca. Lek ten zawiera metoprolol w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu, co zapewnia długotrwałe działanie i stabilizację ciśnienia krwi przez cały dzień.   Z kolei Vabinxo to nowy lek złożony, zawierający walsartan i indapamid, przeznaczony do leczenia nadciśnienia tętniczego. Lek ten łączy w sobie działanie dwóch substancji czynnych, które pomagają skutecznie kontrolować ciśnienie krwi. Nowym lekiem o zbliżonym działaniu jest również Candesartan Cilexetil + Amlodipine + Hydrochlorothiazide Adamed. Ten nowy lek złożony, łączący kandesartan, amlodypinę i hydrochlorotiazyd, jest przeznaczony do leczenia nadciśnienia tętniczego. Dzięki połączeniu trzech składników, lek ten zapewnia kompleksową kontrolę ciśnienia krwi.

Z kolei Baxiren to nowy lek na rynku zawierający apiksaban, przeznaczony do zapobiegania zakrzepicy u pacjentów z migotaniem przedsionków oraz po operacjach ortopedycznych. Lek ten jest dostępny w różnych dawkach, co pozwala na indywidualne dostosowanie terapii. Natomiast nowość o nazwie Ticagrelor MSN to lek przeciwpłytkowy stosowany w zapobieganiu incydentom sercowo-naczyniowym, takim jak zawał serca, u pacjentów z chorobą wieńcową. Jego działanie polega na zapobieganiu zlepianiu się płytek krwi, co zmniejsza ryzyko tworzenia się zakrzepów.

Leki na układ nerwowy

Apiolin, zawierający sertralinę, to nowy lek stosowany w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych oraz zespołu stresu pourazowego (PTSD). Jest dostępny w różnych dawkach, co pozwala na dostosowanie leczenia do potrzeb pacjentów.

Pojawił się także lek o nazwie Karbamazepina Tillomed. To nowy lek stosowany w leczeniu padaczki oraz neuralgii nerwu trójdzielnego. Dostępny w różnych dawkach, jest przeznaczony do długotrwałej terapii, zapewniając stabilne uwalnianie substancji czynnej.

Leki na układ oddechowy

Nowości pojawiły się także w kategorii leków na układ oddechowy. Lungamo, zawierający tiotropium, to nowy lek stosowany w terapii przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Lek ten jest dostępny w postaci proszku do inhalacji, co umożliwia bezpośrednie dostarczenie substancji czynnej do dróg oddechowych.

Leki na układ immunologiczny i nowotwory

Bratiti, zawierający apremilast, to nowa opcja terapeutyczna dla pacjentów z łuszczycą oraz łuszczycowym zapaleniem stawów. Lek ten działa przeciwzapalnie i jest dostępny w różnych dawkach, co umożliwia indywidualne dostosowanie terapii. Kolejna nowość do Dimethyl fumarate Reddy – nowy lek stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego. Jest dostępny w postaci kapsułek dojelitowych i jest przeznaczony do długotrwałej terapii, zmniejszając nasilenie rzutów choroby.

Tymczasem Bosutinib Stada to nowa opcja leczenia przewlekłej białaczki szpikowej. Lek ten jest stosowany u pacjentów, u których wcześniejsze terapie okazały się nieskuteczne. Dzięki swojej innowacyjnej formule, bosutinib działa na poziomie molekularnym, hamując wzrost komórek nowotworowych. Innym lekiem przeciwnowotworowym jest Oxaliplatin Kalceks. to nowy lek przeciwnowotworowy, stosowany w chemioterapii u pacjentów z rakiem jelita grubego. Jest podawany w postaci roztworu do infuzji i działa poprzez zakłócanie procesu podziału komórek nowotworowych, co prowadzi do zahamowania rozwoju guza.

Z kolei Pazopanib Accord to nowy lek stosowany w leczeniu zaawansowanego raka nerek. Jego działanie polega na hamowaniu wzrostu naczyń krwionośnych w guzach, co ogranicza dostarczanie składników odżywczych do komórek nowotworowych.

Leki stosowane w chorobach przewlekłych

Formetic SR to nowy lek stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2. Zawiera metforminę, która pomaga kontrolować poziom glukozy we krwi, a dzięki formule o przedłużonym uwalnianiu zapewnia długotrwałe działanie. Z kolei Omnicare to lek stosowany w leczeniu łagodnego przerostu gruczołu krokowego. Zawiera tamsulosynę, która pomaga w rozluźnieniu mięśni prostaty i pęcherza moczowego, co ułatwia oddawanie moczu.

Inne leki

Brofestill to nowy lek stosowany w okulistyce, zawierający bromfenak, który działa przeciwzapalnie. Jest przeznaczony do leczenia stanów zapalnych oczu po operacjach oraz do łagodzenia objawów zapalenia spojówek.

Vitamin D3 Krka to nowy lek dostępny na receptę, przeznaczony do suplementacji witaminy D3. Jest szczególnie zalecany dla pacjentów z niedoborem witaminy D lub tych, którzy mają zwiększone zapotrzebowanie na tę witaminę. Dzięki wysokiej dawce 30 000 j.m., lek ten może skutecznie wspierać zdrowie kości, układ immunologiczny oraz pomagać w zapobieganiu osteoporozie.

Pojawiła się także nowa szczepionka! Influvac to nowa szczepionka przeciw grypie, która została wprowadzona na rynek w lipcu 2024 roku. Szczepionka zawiera inaktywowane antygeny powierzchniowe wirusa grypy i jest przeznaczona do ochrony przed sezonowymi infekcjami grypowymi. Influvac jest dostępny na receptę i może być podawany zarówno dorosłym, jak i dzieciom w ramach profilaktyki grypy, szczególnie u osób z grup ryzyka.

Podsumowanie

Lipiec 2024 roku przyniósł na rynek farmaceutyczny szereg nowych leków, które mogą w istotny sposób wpłynąć na leczenie różnych schorzeń. Od innowacyjnych terapii onkologicznych i leków na choroby układu sercowo-naczyniowego, po nowoczesne preparaty przeciwbólowe i leki stosowane w chorobach przewlekłych – pacjenci oraz specjaliści medyczni mają teraz dostęp do szerszego wachlarza opcji terapeutycznych. Każdy z tych leków został starannie przebadany i zatwierdzony, co zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo ich stosowania.

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną demencji dotykającą przeważnie ludzi w podeszłym wieku (powyżej 65 r.ż.) i staje się obecnie jednym z głównych problemów zdrowia publicznego na świecie. Schorzenie obejmuje trudności w mówieniu, zaburzenia pamięci, trudności w rozumieniu, wykonywaniu podstawowych czynności, skupieniu uwagi, niezdolność do rozpoznania oczywistych dla otoczenia przedmiotów lub zdarzeń. Przyczyną choroby Alzheimera jest uszkodzenie i zanik pewnych komórek nerwowych mózgu, co powoduje utrudnienie w przesyłaniu informacji za pomocą impulsów nerwowych [1,2].

Jakie działanie ma rywastygmina i donepezil?

Przez kilka dekad badano różne strategie terapeutyczne, jednak nadal nie opracowano skutecznego leczenia choroby Alzheimera. Priorytetem jest zapobieganie wystąpienia schorzenia i jego rozwoju. Terapia w chorobie Alzheimera wiąże się głównie z nasileniem przekazywania sygnałów w mózgu za pomocą ważnego neuroprzekaźnika – acetylocholiny. Rywastygmina i donepezil należą do tej samej grupy leków pod względem sposobu działania i zwiększają stężenie acetylocholiny w mózgu poprzez spowalnianie jej rozkładu. Tym samym poprawiają przepływ informacji między komórkami mózgowymi, opóźniają postęp choroby i poprawiają codzienne funkcjonowanie pacjentów [3-5].

Historia donepezilu i rywastygminy

Donepezil, został zsyntezowany w 1983 roku w Japonii, jako pochodna pierwszego leku na chorobę Alzheimera badanego klinicznie na dużą skalę – takryny. Rywastygmina powstała jako syntetyczny związek na bazie naturalnego alkaloidu fizostygminy w 1985 roku. Oba leki zostały zatwierdzone w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku, a w Europie w roku 1997 w leczeniu łagodnej do umiarkowanej choroby Alzheimera (w roku 2000 rywastygmina została centralnie zatwierdzona w całej Unii Europejskiej) [6-8]. 

Porównanie skuteczności leków

Rywastygmina (6 do 12 mg dziennie doustnie lub 9,5 mg dziennie w postaci plastra) wykazuje korzyści w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. W badaniach zaobserwowano wolniejsze tempo pogarszania się funkcji poznawczych i wykonywania codziennych czynności u pacjentów przyjmujących rywastygminę w porównaniu z placebo [3].

Badania naukowe potwierdzają, że osoby z łagodną, umiarkowaną lub ciężką demencją spowodowaną chorobą Alzheimera leczone przez 12 lub 24 tygodnie donepezilem doświadczają korzyści w zakresie funkcji poznawczych, czynności życia codziennego i ogólnego stanu zdrowia [4]. 

Zgodnie z badaniami, leczenie lekami takimi jak donepezil czy rywastygmina może oferować korzyści terapeutyczne u pacjentów z łagodną i umiarkowaną postacią choroby Alzheimera. Chociaż oba leki działają podobnie na funkcje poznawcze i zachowanie, rywastygmina wydaje się zapewniać większe korzyści w zdolności do wykonywania codziennych czynności przez pacjenta i ogólnym funkcjonowaniu [9]. Z drugiej strony, zainteresowanie donepezilem w świecie naukowym wydaje się być większe, gdyż około dwukrotnie więcej publikacji, obejmujących również badania kliniczne jest dostępne dla donepezilu, co może świadczyć o upatrywaniu w nim większych szans na terapię w chorobie Alzheimera.

Jakie skutki uboczne ma donepezil i rywastygmina?

Rywastygmina i donepezil, jako należące do tej samej grupy farmakoterapeutycznej leków są zwykle dobrze tolerowane przez pacjentów [10].

Rywastygmina – skutki uboczne

Do najczęściej występujących działań niepożądanych rywastygminy należą zaburzenia żołądka i jelit, w tym nudności (38%) i wymioty (23%), szczególnie w okresie ustalania dawki. Wśród częstych działań niepożądanych są ponadto: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): brak łaknienia (anoreksja), zawroty głowy
• Często (1 lub więcej na 100): koszmary senne, pobudzenie, lęk, splątanie, senność, drżenie, nadmierne pocenie, uczucie zmęczenia, złe samopoczucie [11,12].

Donepezil – skutki uboczne

W przypadku donepezilu, stosowanie dawki 5 mg dziennie niesie za sobą istotne ryzyko zawrotów i bólu głowy. Natomiast dawka dobowa 10 mg najczęściej może wiązać się z wystąpieniem nudności, wymiotów, biegunki i anoreksji. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi donepezilu są: 

• Bardzo często (1 lub więcej na 10 przypadków): biegunka, nudności, ból głowy
• Często (1 lub więcej na 100): przeziębienie, jadłowstręt, skurcze mięśni, omamy, pobudzenie, agresywne zachowanie, nietypowe sny, koszmary senne, omdlenia, zawroty głowy, wysypkę, świąd, bezsenność, wymioty, zaburzenia żołądkowe, nietrzymanie moczu, zmęczenie [13,14].

W przeglądzie systematycznym obejmującym badania dotyczących najczęściej stosowanych leków w chorobie Alzheimera, czyli donepezilu, rywastygminy, galantaminy i memantyny, częstotliwość zgłaszania zdarzeń niepożądanych była ogólnie najniższa w przypadku donepezilu i najwyższa w przypadku rywastygminy. Dlatego można wnioskować, że efekty uboczne częściej zdarzają się w przypadku stosowania rywastygminy niż donepezilu, szczególnie w fazie dobierania odpowiedniej dawki [9,15].

Kiedy stosuje się oba leki?

Wskazaniami do stosowania rywastygminy są:

• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia typu alzheimerowskiego
• Leczenie objawowe łagodnej do średniozaawansowanej postaci otępienia u pacjentów z chorobą Parkinsona o nieznanym podłożu [11,12].

Wskazania do stosowania donepezilu to objawowe leczenie łagodnej do średnio ciężkiej postaci otępienia w chorobie Alzheimera [13,14].

Dawkowanie i czas działania

Omawiane substancje różnią się między sobą czasem działania w organizmie, a co za tym idzie – sposobem dawkowania.

Rywastygmina – dawkowanie

Leczenie rywastygminą można rozpocząć jedynie wtedy, gdy możliwe jest zapewnienie opieki osoby odpowiedzialnej za regularne przyjmowanie produktu leczniczego przez pacjenta. Rywastygmina jest bardzo szybko rozkładana przez nasz organizm. Jej tzw. biologiczny czas półtrwania, czyli czas, po którym ilość leku w naszym organizmie zmniejsza się o połowę, wynosi 1,5 h. Dlatego należy ją przyjmować dwa razy na dobę – z porannym i wieczornym posiłkiem, aby zapewnić odpowiednie stężenie leku w organizmie. Dawką początkową jest 1,5 mg. Dawkę optymalną ustala się poprzez zwiększanie jednorazowej dawki po co najmniej dwóch tygodniach do 3 mg, 4,5 mg, a następnie 6 mg. Dawka podtrzymująca to 3 mg do 6 mg dwa razy dziennie. Maksymalna dawka rywastygminy to 6 mg dwa razy na dobę. [11,12].

Donepezil – dawkowanie

Donepezil długo utrzymuje się w naszym organizmie, jego czas półtrwania to aż 70 godzin, dlatego można go przyjmować raz na dobę. Wydaje się to być dużym atutem donepezilu, gdyż łatwiej zachować systematyczność przyjmowaniu leku raz na dobę. Zwłaszcza istotne jest to u pacjentów, którzy mogą mieć problem z pamięcią, co charakterystyczne w chorobie Alzheimera oraz bardziej dogodne dla opiekunów. Dawka początkowa donepezilu wynosi 5 mg. Dawkę tę powinno się utrzymywać przez okres co najmniej jednego miesiąca, co pozwala na wystarczającą ocenę skuteczności leczenia przez lekarza. Dzienna dawka leku może być zwiększona do maksymalnej zalecanej – 10 mg [13,14].

Porównanie bezpieczeństwa rywastygminy i donepezilu 

Stosowanie u kobiet w ciąży i karmiących piersią 

Rywastygminy nie wolno stosować w okresie ciąży oraz karmienia piersią, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne. Nie wiadomo, czy rywastygmina przenika przez łożysko oraz do mleka kobiecego, jednak dzieje się tak u zwierząt [11,12]. 

Stosowanie donepezilu podczas ciąży jest przeciwwskazane. Kobiety stosujące donepezil nie powinny karmić piersią, ze względu na brak badań potwierdzających bezpieczeństwo noworodka [13,14].

Prowadzenie pojazdów 

Sam donepezil czy rywastygmina wywierają niewielki lub umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn, choć mogą powodować zmęczenie, zawroty głowy i skurcze mięśni (donepezil) lub zawroty głowy i senność (rywastygmina) szczególnie na początku leczenia lub w trakcie zmiany dawki. Jednak otępienie w chorobie Alzheimera może powodować zaburzenie zdolności prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn. Dlatego lekarz prowadzący powinien regularnie oceniać możliwość dalszego prowadzenia pojazdów lub obsługiwania maszyn przez pacjentów leczonych donepezilem lub rywastygminą [11-14].

Interakcje z alkoholem 

Ogólnie nigdy nie powinno się przyjmować leków alkoholem. Nie ma jednak danych potwierdzających występowanie szczególnych interakcji rywastygminy z etanolem.

Alkohol może zmniejszać stężenie donepezilu. Dlatego w czasie stosowania leku nie powinno się spożywać alkoholu [13,14].

Stosowanie u seniorów 

Badania przeprowadzone u pacjentów z chorobą Alzheimera w wieku od 50 do 92 lat nie wykazały związanych z wiekiem zmian przyswajalności rywastygminy, choć u zdrowych ochotników w podeszłym wieku przyswajalność leku jest większa niż u młodych osób. Nie ma konieczności modyfikacji dawki u seniorów [11].

Donepezil jest przeznaczony do stosowania dla osób dorosłych i w podeszłym wieku, zatem jest bezpieczny dla seniorów i nie trzeba dostosowywać dawki leku ze względu na wiek pacjenta [13].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności nerek 

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności nerek. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od indywidualnej tolerancji leku, ponieważ u pacjentów z istotnymi zaburzeniami czynności nerek może wystąpić więcej działań niepożądanych [12].

W przypadku donepezilu niewydolność nerek nie wpływa na wydalanie leku przez nerki. Należy zatem stosować ten sam schemat dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, jak u pacjentów z prawidłową funkcją tych narządów [13,14].

Stosowanie przy zaburzeniach czynności wątroby

Nie ma konieczności dostosowywania dawki rywastygminy u pacjentów z łagodnymi do umiarkowanych zaburzeniami czynności wątroby. Jednak należy starannie dobrać wielkość dawki, w zależności od tolerancji leku przez pacjenta, ponieważ w przypadku istotnych zaburzeń czynności wątroby może wystąpić więcej działań niepożądanych zależnych od ilości przyjętego leku. Nie przeprowadzono badań u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, jednakże kapsułki z rywastygminą mogą być stosowane w tej populacji pacjentów pod warunkiem ścisłego monitorowania [12].

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby, dawka donepezilu powinna być zwiększana w zależności od indywidualnej tolerancji i odpowiedzi pacjenta na lek. Nie ma danych dotyczących pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby [13,14].

Interakcje z innymi lekami

Rywastygmina wykazuje potencjalnie mniej interakcji z innymi lekami, gdyż nie jest metabolizowana w wątrobie. Warto jednak zachować ostrożność podczas stosowania leku z lekami znieczulającymi, lekami na pęcherz nadreaktywny (oksybutynina, tolterodyna) czy lekami stosowanymi w nadciśnieniu i niewydolności serca (tzw. beta-blokerami, np. atenolol) [7,8,12].

Donepezil jest metabolizowany w wątrobie przez te same enzymy co wiele leków, dlatego może wchodzić w interakcje:

• z lekami zwiększającymi stężenie donepezilu, np. ketokonazol, chinidyna, itrakonazol, erytromycyna, fluoksetyna
• z lekami zmniejszającymi stężenie donepezilu, m.in. ryfampicyna, fenytoina, karbamazepina
• z lekami powodującymi w połączeniu arytmię serca, np. chinidyna, amiodaron, sotalol, citalopram, escitalopram, amitryptylina, klarytromycyna, erytromycyna, lewofloksacyna [13].

Dostępne postaci leków

Rywastygmina jest dostępna w lekach w takich postaciach jak: system transdermalny, plaster, roztwór doustny (stosowane w lecznictwie zamkniętym, czyli w szpitalach, np. Rivastigmine Hexal, 2 mg/ml), kapsułki twarde, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej (w lecznictwie zamkniętym, np. Nimvastid). W stosowanych dawkach plaster transdermalny może mieć mniej skutków ubocznych niż kapsułki, przy zachowaniu porównywalnej skuteczności [3].

Donepezil jest zarejestrowany w Polsce w postaci tabletek powlekanych i tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej.

Zamienniki i preparaty

W polskich aptekach dostępne jest kilka zamienników zarówno dla rywastygminy jak i donepezilu, w różnych postaciach farmaceutycznych.

Rywastygmina – zamienniki 

Zamiennikami rywastygminy w postaci kapsułek do połykania są np.:

• Rivaldo, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Ristidic, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6,0 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin NeuroPharma, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg, kapsułki twarde
• Rivastigmin Orion, 1,5 mg, 3 mg, 4,5 mg, 6 mg,  kapsułki twarde.

Rywastygmina w postaci plastrów, gdzie substancja uwalnia się przez skórę do krwi w kontrolowanym, wolniejszym tempie, występuje w lekach, będących swoimi odpowiednikami, takich jak np.:

• Atmina, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Evertas, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h
• Rivastigmine Mylan, 4,6 mg/24 h, 9,5 mg/24 h.

Donepezil – zamienniki

Donepezil w postaci tabletek jest dostępny w wielu produktach będących swoimi odpowiednikami, m.in.:

• Apo-Doperil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Aricept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Cogiton, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donecept, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane
• Donectil, 5 mg, 10 mg, tabletki powlekane.

Donepezil w postaci tabletek ulegających rozpadowi w jamie ustnej jest zarejestrowany w lekach:

• Cogiton ODT, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Donectil ODT 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Ricordo, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej
• Yasnal Q-Tab, 5 mg, 10 mg, tabletki ulegające rozpadowi w jamie ustnej.

Podsumowanie

Do tej pory nie wykryto substancji w pełni zatrzymujących czy leczących chorobę Alzheimera. Zarówno donepezil, jak i rywastygmina to leki stosowane objawowo, opóźniające postęp tej choroby. Oba leki mają udokumentowaną skuteczność względem placebo, ich profil bezpieczeństwa jest znany i badany od dziesięcioleci. W postaci doustnej nieco większą częstością działań niepożądanych w badaniach charakteryzowała się rywastygmina. Jest ona szybko rozkładana przez nasz organizm, dlatego dawkuje się ją dwa razy na dobę lub stosuje w postaci plastrów transdermalnych. Donepezil można stosować raz na dobę, ze względu na dłuższy czas utrzymywania się w organizmie. Decyzja, który lek będzie lepszy dla konkretnego pacjenta, zależy od lekarza i odpowiedzi chorego na dobrane leczenie.

Padaczka – inaczej epilepsja – to przewlekła choroba neurologiczna, która dotyczy mózgu. Objawia się ona nawracającymi napadami. Pomiędzy okresami, w których pojawiają się napady, chory prowadzi najczęściej normalne życie. Szacuje się, że padaczka dotyka nawet około 50 milionów osób na całym świecie. Około 75% przypadków zachorowań występuje przed 18 rokiem życia. Jakie są przyczyny tej choroby? Czy padaczka to jedno schorzenie, czy ma kilka odmian? Jakie inne objawy towarzyszą osobom chorym na padaczkę? Jak leczyć epilepsję [1,2]?

Napady jako objaw epilepsji

Jeśli myślimy o padaczce, to najczęściej przywołujemy obraz pacjenta, który ma napad toniczno-kloniczny. Dochodzi wtedy do wyprężenia ciała i odgięcia głowy do tyłu oraz masywnych drgań całego ciała. Chory często staje się siny i pojawia się piana w ustach. Może dojść do bezwiednego oddania moczu. Jednak istnieją także inne rodzaje napadów padaczkowych.

O tym jak wyglądają poszczególne napady, decyduje obszar mózgu, w którym dochodzi do wyładowań. Mogą przybierać formę ruchową (drgawki, skurcze, ruchy gałek ocznych, spadek napięcia mięśni), czuciową (odczuwanie bólu, dziwnych zapachów, smaków, zaburzenia widzenia, słuchu), wegetatywną (rozszerzenie źrenic, wymioty, przyspieszone tętno) lub psychiczną (zmiany nastroju, efekt déjá vu). Ze względu na lokalizację napady mogą mieć charakter częściowy z zachowaną lub zaburzoną świadomością i charakter uogólniony z utratą przytomności. U dzieci dość często występują napady nieświadomości. Są to krótkotrwałe (od kilku do kilkunastu sekund) zamyślenia, którym czasami mogą towarzyszyć mimowolne ruchy. Napady padaczkowe mogą też obejmować tylko niektóre partie ciała np. kończyny, twarz lub występować w postaci omdleń.

Czy wystąpienie pojedynczego napadu decyduje o rozpoznaniu padaczki? Nie jest to takie jednoznaczne. Około 10% populacji doświadczyło jednego epizodu drgawek w swoim życiu, co nie stanowiło podstawy do rozpoznania choroby. Diagnoza padaczki opiera się na wystąpieniu co najmniej dwóch epizodów napadowych, które nie zostały sprowokowane czynnikami zewnętrznymi. Natomiast nawet podczas jednorazowego podejrzenia wystąpienia napadu należy bezwzględnie udać się do specjalisty [1,2].

Co jest przyczyną napadów?

Przyczyną napadów w padaczce są niekontrolowane i nadmierne wyładowania elektryczne komórek nerwowych w określonych częściach mózgu. Jak zostało wspomniane wcześniej, napady mogą mieć charakter jedynie krótkiej utraty świadomości, skurczu pojedynczej partii mięśni (np. szarpnięcie ręką lub nogą) bądź rozległych i długotrwających drgań całego ciała [1].

Jednak dlaczego dochodzi do wspomnianych zaburzeń? Przyczyn może być wiele. Bardzo często padaczka jest wynikiem uszkodzenia mózgu. Może do niego dojść na skutek działania mechanicznego, tj. urazów głowy, np. po wypadku, ale również problemów w życiu płodowym lub okołoporodowym, np. przejściowe niedotlenienie lub niska masa urodzeniowa. Do innych przyczyn rozwoju padaczki należą infekcje, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenie mózgu. Udar, który prowadzi do niedotlenienia mózgu, może też wywołać padaczkę w przyszłości. Padaczka bywa także wynikiem zaburzeń anatomicznych mózgu lub wad genetycznych czy rozwijającego się guza mózgu [1].

Jakie czynniki wyzwalają napad padaczki?

U osób chorych na padaczkę napady są generowane przez ogniska padaczkowe w mózgu. Istnieje jednak grupa czynników zewnętrznych (tzw. triggerów), które mogą wyzwolić napad. Należą do nich między innymi:

• urazy głowy;
• migające światła;
• alkohol;
• narkotyki (np. kokaina, amfetamina, heroina, marihuana);
• gorączka [3].

Wśród pozostałych czynników, które mogą sprowokować atak padaczki, warto wspomnieć o następujących sytuacjach:

• zbyt mała ilość snu;
• stres;
• pominięcie dawki leków; 
• menstruacja;
• głodzenie się lub przemęczenie. 

Każdy pacjent może inaczej reagować na dane bodźce, dlatego warto notować okoliczności wystąpienia napadu.

Leczenie padaczki

Padaczka to choroba przewlekła, jednak dzięki stosowaniu odpowiednich leków, da się ją kontrolować. Nawet 70% chorych może żyć bez napadów, jeśli tylko ma odpowiednio dobrane leczenia i poprawnie na nie reaguje. Wytyczne wskazują, że padaczkę – jeśli to możliwe – najlepiej leczyć z użyciem jednego leku. Jeśli zastosowana cząstka lecznicza nie działa, to stopniowo dodaje się drugi lek, zmniejszając dawkę pierwszego, tak aby w efekcie stosować jeden lek. Jeśli monoterapia nie przynosi rezultatów, to dopiero wtedy dodaje się kolejny lek [1].

Monoterapia w leczeniu napadów toniczno-klonicznych

Lekiem pierwszego wyboru w padaczce z napadami toniczno-klonicznymi jest walproinian sodu (lub jego połączenia z kwasem walproinowym). Są to leki takie jak Convulex, Depakine, Depakine Chrono, Absenor, ValproLek. Walproinian sodu zalecany jest do stosowania u mężczyzn i chłopców, dziewczynek poniżej 10. roku życia oraz kobiet, które nie mogą posiadać potomstwa. To substancja przeciwwskazana u kobiet w ciąży i planujących dzieci, gdyż jej przyjmowanie wyraźnie zwiększa ryzyko urodzenia dzieci z poważnymi wadami [3,4].

W przypadku kobiet lekami pierwszego wyboru są lamotrygina (np. Lamilept, Lamitrin, Lamotrix, Epitrigine) lub lewetyracetam (np. Cezarius, Vetira, Normeg, Keppra). Te dwie substancje stosuje się także w monoterapii jako leki drugiego rzutu, jeśli walproinian nie daje pożądanych efektów. Często w monoterapii wykorzystuje się także karbamazepinę (np. Amizepin, Tegretol, Finlepsin) oraz okskarbazepinę (np. Trileptal, Oxepilax, Karbagen) [3,5].

Leki w terapii dodanej

Jeśli leczenie jednym lekiem nie jest skuteczne, to należy wprowadzić farmakoterapię opartą na dwóch lekach o odmiennym mechanizmie działania. Tutaj bardzo wiele zależy od konkretnego rodzaju padaczki. Substancje, które stosuje się w terapii dodanej to, np.:

• klobazam (Frisium);
• perampanel;
• topiramat (Topamax, Toramat, Etopro);
• brywaracetam (Briviact);
• lakozamid (Vimpat, Epilantin, Zilibra);
• etosuksymid (Petinimid);
• zonisamid (Zonisamidum Neuraxpharm);
• pregabalina (Pragiola, Egzysta, Lyrica);
• gabapentyna (Neurontin, Gabapentin);
• wigabatryna (Sabril);
• rufinamid (Inovelon) [3,5].

Leki przerywające napad padaczkowy

U osób prawidłowo leczonych napady ustępują samoistnie, zdarzają się jednak sytuacje, kiedy konieczne jest podanie leku przerywającego napad. W przypadku gdy napad przedłuża się, mówimy o stanie padaczkowym. Może też wystąpić kilka napadów jeden po drugim, wtedy mamy do czynienia z napadami gromadnymi. W obu przypadkach należy bezzwłocznie wezwać pogotowie. W celu ograniczenia skutków przedłużonego napadu można podać diazepam (Relsed) w postaci mikrowlewki doodbytniczej lub midazolam (Buccolam, Soloxelam) w postaci roztworu do stosowania w jamie ustnej.

Jak dobrać odpowiedni lek?

Leczenie padaczki jest skomplikowaną procedurą, co potwierdza ilość dostępnych leków do terapii. Ordynacja leków zależy od występowania konkretnych rodzajów napadów padaczkowych. Wyróżniamy tutaj różne typy napadów padaczkowych, np.:

• toniczno-kloniczne;
• miokloniczne;
• atoniczne;
• toniczne;
• ogniskowe;
• nieświadomości [5].

W celu pokazania zawiłości terapii można przywołać przykład karbamazepiny. Będzie ona lekiem I wyboru w padaczce toniczno-klonicznej, ale nie można jej stosować jeśli występują napady miokloniczne. Najbardziej uniwersalną substancją wydaje się być lamotrygina i lewetyracetam, jednak ostateczna decyzja o leczeniu musi wziąć pod uwagę wiele czynników [5].

Zalecenia niefarmakologiczne

Istnieją także pewne zalecenia niefarmakologiczne, które zwykle stosuje się w ostateczności i najczęściej podczas terapii padaczki lekoopornej. Można rozważyć leczenie chirurgiczne, w którym usuwa się fragment mózgu o największej aktywności propadaczkowej. Inną metodą może być stymulacja nerwu błędnego. Niektóre źródła wskazują na korzyści odnoszone przez pacjentów po zastosowaniu diety ketogenicznej [3].

Gdzie szukać pomocy?

Osoby chore na padaczkę mogą szukać informacji i wsparcia w organizacjach pozarządowych. Jedną z nich jest Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę.

Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Dzieci Chorych na Padaczkę działa od 2003 r. Zostało powołane w celu niesienia pomocy rodzinom chorych dzieci. Do najważniejszych zadań Stowarzyszenia należy poprawa jakości życia osób chorych poprzez dostęp do najnowszych osiągnięć medycyny oraz popularyzacja wiedzy o padaczce w celu przełamywania istniejących stereotypów i zapobiegania wykluczeniu społecznemu. W ramach działalności pożytku publicznego Stowarzyszenie prowadzi szkolenia dla nauczycieli, organizuje turnusy rehabilitacyjne i wypoczynek dzieci i młodzieży.

Osobowość borderline (BPD – borderline personality disorder) tłumacząc dosłownie z języka angielskiego oznacza osobowość z pogranicza. To określenie zostało pierwszy raz użyte przez Roberta Knight’a w połowie poprzedniego wieku. Według niego oznaczało ono osoby mające zaburzenia psychiczne pomiędzy nerwicami i zaburzeniami schizofrenicznymi. Pacjenci cierpiący na borderline nie są jednak w takim stanie, aby móc u nich zdiagnozować schizofrenię. Czasami są oni określani pojęciem stabilnej niestabilności, ponieważ stan emocjonalny tych osób często się zmienia, będąc jednocześnie stabilnym [1]. 

Jakie są przyczyny osobowości borderline?

Przyczyny osobowości borderline nie są niestety do końca wyjaśnione. Wiedza zebrana w toku wywiadów u osób cierpiących na to zaburzenie może wskazywać, że na jego powstanie duży wpływ mają czynniki etiologiczne, takie jak:

• wykorzystywanie seksualne, fizyczne lub emocjonalne w dzieciństwie;
• brak okazywania uczuć dziecku przez rodziców, nadmierny krytycyzm i zła komunikacja;
• zaniedbywanie przez rodziców.

Traumy z dzieciństwa mogą powodować stłumienie, nadmierną czujność wobec otoczenia czy chwiejność emocjonalną. Dodatkowo, takie dzieci mogą postrzegać rodziców jako konfliktowych, zdystansowanych czy niezaangażowanych. Oprócz wymienionych czynników etiologicznych, ważną przyczyną powstawania osobowości borderline mogą być czynniki genetyczne (są częstsze u pacjentów mających pozytywny wywiad rodzinny dotyczący podobnych zaburzeń) [2].

Osobowość borderline – objawy. Po czym poznać chorobę?

Osobowość borderline charakteryzuje się dużą zmianą i skrajnością występowania objawów, najczęściej są to:

• chwiejność i labilność emocjonalna;
• niezwykle częsta zmiana nastrojów, w tym występowanie niespodziewanych wybuchów emocjonalnych;
• problemy z tworzeniem stałych związków emocjonalnych i relacji z innymi ludźmi;
• poczucie rozczarowania swoją osobą, niespełnienia czy zaniżone poczucie własnej wartości;
• strach przed samotnością i odrzuceniem przez otoczenie;
• problemy z samokontrolą, impulsywne zachowania, niemożność przewidywalności swoich zachowań i nastrojów;
• nieufność i podejrzliwość wobec innych osób, tworzenie negatywnego obrazu otoczenia;
• kryzys i zaburzenia tożsamości;
• trudności w zahamowaniu silnych emocji, akcentowanie negatywnych uczuć, takich jak gniew, frustracja, smutek czy wstyd;
• zwiększone tendencje do konfliktów z innymi ludźmi oraz niemożność przewidywania konsekwencji swoich czynów;
• obniżenie nastroju, odczuwanie emocjonalnej pustki i poczucie skrzywdzenia;
• zwiększona tendencja do ryzykownych zachowań, próby samouszkodzenia czy wręcz samobójcze;
• epizody urojeniowe czy omamy [1,3].

Kto diagnozuje borderline?

Jeżeli zachodzi podejrzenie wystąpienia osobowości borderline, należy niezwłocznie udać się do specjalisty (psychiatry, psychologa czy psychoterapeuty). Do diagnozy służą m.in. kwestionariusze do oceny osobowości np. MMPI (Minnesocki Wielowymiarowy Inwentarz Osobowości). Trzeba pamiętać, że podobne do tego typu osobowości zaburzenia zachowania mogą wystąpić w przypadku nadużywania narkotyków czy występowania przewlekłego stresu [2].

Do klasyfikacji osobowości borderline służą dwa typy klasyfikacji: ICD-10 i DSM-IV. W przypadku klasyfikacji ICD-10, dotyczy ona osobowości chwiejnej emocjonalnie i rozróżnia dwa podtypy: impulsywny i borderline. Z kolei w klasyfikacji DSM-IV osobowość borderline jest wzorcem zachowań zdominowanym niestabilnością w relacjach interpersonalnych (w ocenie własnej osoby i z wyraźnie zaznaczoną wybuchowością) [3]. 

Jak odróżnić osobowość borderline od innych zaburzeń?

Odróżnienie zaburzeń tego typu nie jest proste i powinno być diagnozowane jedynie przez specjalistów. To co jest najczęściej charakterystyczne i odróżniające borderline od innych zaburzeń osobowości, to trudności w odbieraniu dobrych i złych aspektów innych osób przez osoby borderline. Najczęściej odbierają je oni w sposób niezwykle skrajny, często przechodząc od uwielbienia do nienawiści i odwrotnie. Takie zachowanie jest często bardzo trudne dla rodziny, bliskich, ale również lekarzy czy terapeutów próbujących pomóc danemu pacjentowi. Pomimo chęci pomocy takiej osobie, często ona może reagować agresywnie, z gniewem lub uważać, że chce się jej w rzeczywistości zaszkodzić [1]. 

Nieleczone borderline – do czego może doprowadzić?

Jak wspomniano wcześniej, osoby borderline mogą mieć skłonności do nieracjonalnych zachowań, jak samookaleczanie się czy nawet próby samobójcze. Z tego względu nieleczone może być niezwykle groźne dla pacjenta. Dodatkowo, bez leczenia znacznie trudniej zachować poprawne stosunki społeczne z innymi ludźmi, budować związki czy normalnie wykonywać obowiązki zawodowe. Normalne życie może być więc znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe, dlatego osoby o osobowości borderline powinny być pod kontrolą specjalisty, aby maksymalnie podnieść swój poziom życia [1].

Osobowość borderline – jak leczyć i czy da się wyleczyć?

Leczenie pacjentów z zaburzeniami osobowości borderline jest z reguły złożone i długotrwałe. Najczęściej stosuje się równolegle <a href=”https://leki.pl/poradnik/depresja-jak-sobie-radzic/”>metody psychologiczne i farmakologiczne. Pomimo złożoności leczenia, rokowania z reguły są dobre. Odpowiednie leczenie zmniejsza objawy, takie jak depresja, lęk czy gwałtowne zmiany nastroju. Leki w połączeniu z psychoterapią są w stanie znacząco poprawić komfort życia osób cierpiących na osobowość borderline. U dużej części pacjentów stosujących leczenie można mówić nawet o wyleczeniu (ustąpieniu najbardziej dokuczliwych objawów zaburzenia). Oczywiście nie należy samodzielnie przerywać leczenia, ponieważ objawy mogą w każdej chwili powrócić. Do najczęściej stosowanych metod należą m.in.:

• psychoterapia psychoanalityczna i jej pochodne, jak np. opracowana przez Fonagy’ego i Batemana terapia oparta na mentalizacji (mentalization based therapy – MBT);
• terapia skoncentrowana na przeniesieniu TFT (transference focused therapy) Kernberga;
• terapia dialektyczno-behawioralna (dialectical behavior therapy) Linehan;
• stosowane są również terapie schematów oraz poznawczo-behawioralne [1-3].

Jakie są leki na borderline?

W przypadku zdiagnozowania osobowości borderline lekarz najczęściej, w zależności od pojawiających się objawów, może przepisać leki na receptę wpływające na ośrodkowy układ nerwowy. Należy pamiętać, aby samemu nie zmieniać dawek i nie zaprzestawać przyjmowania tego typu leków. Może to znacząco zaburzyć funkcjonowanie pacjentów je stosujących. Co więcej, część z tych leków ma potencjał uzależniający. W tego typu zaburzeniach najczęściej stosuje się:

• selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (selective serotonin reuptake inhibitors – SSRI), takie jak karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol lub kwas walproinowy np. Absenor czy Depakine Chrono;
• leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina np. Ranofren czy Olanzapina Mylan, kwetiapina np. Ketrel czy Kwetaplex lub rysperydon np. Rispolept czy Orizon;
• leki uspokajające, zwłaszcza pochodne benzodiazepiny są rzadko stosowane ze względu na swój wysoki potencjał uzależniający [1,3].

Podsumowanie

Zaburzenie osobowości borderline są poważnym stanem psychicznym powodującym najczęściej cierpienie osoby z nim się zmagającym, jak również jej najbliższych. Dlatego niezwykle ważne jest zrozumienie charakterystyki tego zaburzenia oraz jego przyczyn i mechanizmów działania. Kluczowa jest systematyczna praca nad pacjentem, wsparta specjalistycznym leczeniem. W wielu przypadkach  pozwala ona na znaczne zmniejszenie objawów i możliwość normalnego funkcjonowania.

W przeciwieństwie do dorosłych pacjentów, u których większość napadów ma charakter uogólniony, u dzieci napady mają bardzo zróżnicowany charakter. Wiele z nich przez długi czas może przebiegać w sposób niezauważalny dla otoczenia, szczególnie wśród najmłodszej grupy pacjentów, co sprawia, że niekiedy upływa nawet kilka miesięcy, zanim rodzice zgłoszą się do specjalisty. Padaczka jest schorzeniem przewlekłym i społecznie wciąż stygmatyzującym. Z tego względu wymaga ona jak najszybciej wdrożenia skutecznego leczenia farmakologicznego oraz wsparcia psychologicznego pacjentów i ich rodzin.

Co to jest padaczka?

Padaczka jest przewlekłą chorobą mózgu. Objawia się występowaniem spontanicznych nawracających napadów padaczkowych, które powstają w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej czynności bioelektrycznej komórek nerwowych mózgu. Przebieg napadu zależy od lokalizacji i wielkości obszaru mózgu, w którym występują nieprawidłowe wyładowania bioelektryczne.

Jakie są przyczyny padaczki u dzieci?

• Uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego (np. wady rozwojowe mózgu), przy porodzie i w dalszych latach życia na skutek: niedotlenienia mózgu, stanów zapalnych (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, toksoplazmoza, cytomegalia), urazów czaszki, guzów mózgu, zaburzeń metabolicznych.
• Czynniki genetyczne- wrodzona predyspozycja do napadów padaczkowych, która może występować też u innych członków rodziny.
• Padaczka o nieznanej przyczynie — u około 50% osób z padaczką, pomimo badań nie udało się ustalić jej przyczyny.

Jak wygląda rozpoznanie padaczki?

Rozpoznanie padaczki może być wyłącznie przez lekarza neurologa na podstawie:

• Dokładnego wywiadu dotyczącego m.in. przebiegu ciąży, porodu, rozwoju psychoruchowego dziecka, przebytych chorób i urazów, opisu przebiegu napadów, występowania padaczki w rodzinie,
• Badania elektroencefalograficznego (EEG),
• Badania obrazowego (rezonans magnetyczny mózgu),
• Badania krwi,
• Badania genetyczne– dostępne nowoczesne badanie WES. Pozwala ono na przeanalizowanie całego materiału genetycznego.

Czym należy kierować się przy wyborze leków przeciwpadaczkowych u dzieci?

Przy wybieraniu leku przeciwpadaczkowego dla dziecka należy kierować się przede wszystkim względami skuteczności i bezpieczeństwa jego użycia. Idealny lek dla dziecka powinien mieć potwierdzoną skuteczność i bezpieczeństwo w badaniach na dzieciach, w monoterapii, a także szeroki zakres działania przeciwpadaczkowego.

Dodatkowo powinien cechować się takimi parametrami farmakokinetycznymi, które zapewniłyby możliwość szybkiego nasycenia. Istotną cechą jest także brak wpływu na funkcje poznawcze i układ hormonalny, szczególnie u dziewcząt. Lek taki powinien być przygotowany w postaciach, które łatwo podać dzieciom, oraz mieć odpowiedniki o przedłużonym działaniu.

Przy wybieraniu leków przeciwpadaczkowych należy wziąć pod uwagę ich powinowactwo do określonych typów napadów padaczkowych oraz w przypadku łączenia leków ich powinowactwo do receptorów.

Jakie są zasady leczenia padaczki?

Przeważająca część pacjentów cierpiących na padaczkę wymaga regularnego i długotrwałego podawania leków przeciwpadaczkowych. Celem leczenia powinno być utrzymanie normalnego stylu życia, możliwego dzięki pełnej kontroli napadów, bez występowania objawów niepożądanych.

1. Leczenie rozpoczyna się od jednego leku przeciwpadaczkowego, tzw. monoterapia. To pozwoli uzyskać kontrolę napadów i uniknąć działań niepożądanych u większości chorych (ok. 60%), a także umożliwia szybkie wykrycie pojawiających się zjawisk tolerancji lub wpływu leczenia na funkcje poznawcze.
2. Zazwyczaj, szczególnie u dzieci, lek wprowadza się powoli, zaczynając od małych dawek i stopniowo je zwiększając, zwykle w ciągu 2-4 tygodni, aż do całkowitej założonej dawki.
3. Ocenę skuteczności leczenia należy przeprowadzić 2-4 tygodnie po osiągnięciu dawki całkowitej. W ocenie częstości napadów niezbędne jest też prowadzenie tzw. dzienniczka napadów.
4. W przypadku braku należytej kontroli napadów należy zwiększyć dawkę leku do dawki maksymalnej lub do wystąpienia objawów ubocznych leku.
5. Gdy pomimo leczenia nie ma poprawy, zamienia się dotychczasowy lek na inny, a następnie stopniowo odstawić poprzedni.  W przypadku częściowej poprawy należy rozważyć dodanie drugiego leku przeciwpadaczkowego.

Jakie są leki przeciwpadaczkowe dla dzieci?

Leki blokujące kanały sodowe — ich działanie ma na celu zapobiegnięcie wytworzeniu się ponownego potencjału czynnościowego i wywołania kolejnego wyładowania na inne obszary mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Karbamazepina — jest lekiem z wyboru w leczeniu napadów częściowych i napadów toniczno-klonicznych.
• Fenytoina — stosowana w leczeniu napadów częściowych, stanów padaczkowych i napadów uogólnionych.
• Kwas walproinowy — oraz jego sole stosowane są w leczeniu wszystkich postaci padaczki.
• Lamotrygina — wskazana jest w terapii napadów częściowych oraz wtórnie uogólnionych toniczno-klonicznych.
• Okskarbazepina — wykorzystywana  w leczeniu napadów częściowych u osób dorosłych i dzieci po 6. roku życia.

Leki blokujące kanały wapniowe — zmniejszają częstotliwość rytmicznych wyładowań oraz hamują wydzielania neuroprzekaźników pobudzających. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Etosuksymid — to lek stosowany z wyboru w napadach nieświadomości, napadach mioklonicznych oraz toniczno-klonicznych.
• Levetiracetam — lek stosowany w monoterapii oraz terapii skojarzonej napadów częściowych u osób powyżej 16. roku życia.

Leki aktywujące przekaźnictwo GABA-ergiczne — leki z tej grupy zapobiegają powstawaniu oraz szerzeniu się aktywności drgawkowej mózgu. Leki zaliczane do tej grupy to:

• Wigabatryna — stosowana w leczeniu napadów częściowych, opornych na leczenie innymi lekami.
• Tiagabin — jest lekiem przeznaczonym do stosowania w skojarzonym leczeniu napadów częściowych lub wtórnie uogólnionych, opornych na leczenie innymi lekami.

Leki blokujące przekaźnictwo glutaminergiczne — leki z tej grupy wpływają na zahamowanie pracy receptorów, z którymi łączą się aminokwasy pobudzające- kwas L-glutaminowy i kwas asparaginowy. Lekiem zaliczanym do tej grupy jest:

• Topiramat- lek ten może być stosowany już od 2. roku życia w napadach częściowych, a także u osób dorosłych w leczeniu bólu migrenowego.

Czy padaczka jest uleczalna?

Obecnie padaczka uważana jest za chorobę możliwą do wyleczenia lub co najmniej zaleczenia. Najistotniejsze jest to, aby w momencie pojawienia się pierwszych objawów tej choroby jak najszybciej uzyskać właściwą diagnozę i wdrożyć odpowiednie leczenie.

Padaczka i jej leczenie zaburzają pracę mózgu, a co za tym idzie, ograniczają możliwości poznawcze człowieka. Ma to szczególne znaczenie w okresie rozwojowym, kiedy poszczególne funkcje rozwijają się i doskonalą. Odpowiednio zaprogramowana i wcześnie podjęta terapia umożliwia wyrównanie rozpoznanych deficytów, odzyskanie utraconych funkcji, a przez to zapewnienie dzieciom z padaczką pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Leki stosowane w leczeniu padaczki pozwalają zredukować lub całkowicie wyeliminować drgawki związane z padaczką oraz ograniczają rozprzestrzenianie się wyładowań elektrycznych na inne części mózgu. Wszystko to zazwyczaj pozwala opanować padaczkę. Dla pacjentów, którzy nie reagują na leki, padaczka może być wówczas leczona na inne sposoby np. stymulacja nerwu błędnego, zabieg chirurgiczny na tkance mózgowej, a także dieta ketogenna.

Jakie są konsekwencje nieleczonej padaczki?

Skutki zupełnego braku terapii obejmują przede wszystkim dalsze postępowanie choroby, możliwe zwiększenie częstotliwości i/lub intensywności napadów, trwałe uszkodzenia lub zaburzenia neurologiczne, a skrajnych przypadkach nawet śmierć.

Podsumowanie

W ostatnich latach prowadzonych jest wiele wieloośrodkowych, zaawansowanych projektów nad tą chorobą i choć odkrywamy nowe czynniki i poznajemy odpowiedzi na nowe pytania, to jednak dużo z nich wciąż pozostaje pod znakiem zapytania.

Konwencjonalne „stare” leki przeciwpadaczkowe nadal odgrywają dominującą rolę w terapii padaczki i nadal pozostają lekami pierwszego rzutu. Nowe leki niewątpliwie przyczyniły się do zwiększenia odsetka pacjentów wolnych od napadów oraz tych ze znaczną poprawą, jednak w ocenie długoterminowej nie spełniły pokładanych nadziei. Oczywiście poszukiwania nowych cząsteczek są kontynuowane, ponieważ nadal puste jest miejsce idealnego leku przeciwpadaczkowego.

Szumy w uszach to nieprzyjemne uczucie wpływające na nasze codzienne funkcjonowanie. Większość osób deklaruje obniżoną jakość życia spowodowaną przez te dolegliwości. Pacjenci skarżą się na rozdrażnienie, pobudzenie, niepokój i trudności z zasypianiem. Szumy uszne mogą występować tylko przez jakiś czas, ale także w sposób ciągły. Najczęściej pojawiają się podczas wysiłku fizycznego lub przy zmianie pozycji ciała. Objawiać się mogą dudnieniem, dzwonieniem w uszach, stukaniem czy falowaniem.

Jakie są przyczyny szumów usznych?

Szumy uszne nie są uznaną jednostką chorobową, a są następstwem innych schorzeń. Leczenie powinno polegać na wyeliminowaniu przyczyn pierwotnej choroby, a nie jedynie zwalczać jej objawy.

Mogą pojawić się w każdym wieku, ale duży odsetek stanowią osoby po sześćdziesiątym roku życia. Przyczyną szumów usznych są najczęściej nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, ale także zmiany w budowie i działaniu układu słuchu.

Niektóre leki (chemioterapia, antybiotyki aminoglikozydowe, niesteroidowe leki przeciwzapalne), a także przebyte infekcje, nadciśnienie i niedociśnienie tętnicze, niedobór witaminy B12, cukrzyca, miażdżyca mają wpływ na ich wystąpienie.

Jakie są klasyczne lekarstwa zmniejszające szumy uszne?

Wśród leków na receptę stosowanych w leczeniu szumów usznych wymienia się: nicergolinę, winpocetynę, pentoksyfilinę, betahistynę. Trzy pierwsze leki podaje się w fazie ostrej drogą dożylną, a wszystkie wymienione są dostępne także na receptę lekarską, w formie doustnej.

Pentoksyfilina

Pentoksyfilina jest lekiem stosowanym w zaburzeniach krążenia mózgowego i obwodowego, a także w zaburzeniach funkcjonowania ucha wewnętrznego, objawiającego się niedosłuchem czy nagłą głuchotą. Zaburzenia słuchu mogą objawiać się także szumami i innymi dźwiękowymi sygnałami słyszanymi przez chorego. Najczęstszą przyczyną są nieprawidłowości krążenia mózgowego, a także niedokrwienie mózgu  (miażdżyca naczyń mózgowych).

Przeciwwskazaniem do stosowania jest:

• niedociśnienie;
• nagłe zmiany wartości ciśnienia tętniczego;
• niedawno przebyty zawał mięśnia sercowego;
• świeży udar mózgu;
• krwawienia wewnętrzne;
• schorzenia przebiegające z ryzykiem masywnych krwotoków;
• nadwrażliwość na metyloksantyny (kofeinę, teofilinę, teobrominę).

Ostrożność należy zachować u pacjentów stosujących leki przeciwzakrzepowe.

Do przykładowych preparaty zawierające pentoksyfilinę należą: Polfilin, Agapurin SR, Apo-Pentox 400 SR.

Polfilin, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Agapurin SR, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Apo-Pentox 400 SR, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Nicergolina

Nicergolina jest lekiem wpływającym na przepływ mózgowy. Rozszerza naczynia mózgowe, powodując lepsze ukrwienie mózgu, a także struktur układu słuchu. Oprócz działania wazodylatacyjnego, wpływa na parametry krzepnięcia krwi, tzn. zmniejsza agregację płytek i lepkość krwi. Wskazaniem do stosowania nicergoliny jest umiarkowane otępienie, jednakże lek również jest stosowany w leczeniu szumów usznych, które mogą być konsekwencją nieprawidłowego ukrwienia mózgu.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania?

• niedociśnienie i niskie wartości ciśnienia tętniczego;
• wysoki poziom kwasu moczowego we krwi, skaza moczanowa;
• świeży zawał mięśnia sercowego;
• ciężka bradykardia;
• jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych.

Do przykładowych preparatów z nicergoliną należą: Nilogrin, Nicergolin, Nicerin.

Nilogrin, tabletki

Winpocetyna

Winpocetynę stosuje się w leczeniu zaburzeń słuchu na tle naczyniowym, w przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego, po przebytym udarze niedokrwiennym i objawach otępiennych pochodzenia naczyniowego. Ponadto wskazaniem do stosowania są zaburzenia krążenia w siatkówce i naczyniówce.

Przeciwwskazaniem do podania leku jest:

• ostra faza udaru krwotocznego;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• ciężkie zaburzenia rytmu serca;
• okres ciąży i karmienia piersią.

Ostrożność powinni zachować pacjenci, u których występują zaburzenia rytmu serca z wydłużeniem odcinka QT, a także pacjenci stosujący leki, mogące ten odcinek wydłużyć (niektóre antybiotyki, amantadyna, tamoksyfen, flukonazol). Lek korzystnie wpływa na metabolizm mózgowy, zwiększa przepływ krwi przez naczynia mózgowe oraz wpływa na właściwości reologiczne krwi. Dodatkowo działa osłonowo na tkankę mózgową.

Do przykładowych preparatów zawierających winpocetynę należą: Vinpoven Forte, Vicebrol Forte, Vinpoton.

Vinpoven Forte, tabletki

Vicebrol Forte, tabletki

Betahistyna

Wskazaniem do stosowania betahistyny jest choroba Meniere’a, która objawia się szumami usznymi, niedosłuchem lub głuchotą oraz zawrotami głowy. Jej działanie polega na zwiększeniu przepływu krwi przez ślimak, ale prawdopodobnie też w całym mózgu. Dodatkowo jest częściowym agonistą receptora histaminowego H1 i antagonistą receptora H3 w tkance nerwowej. Zwiększa obrót histaminy i jej uwalnianie, co ma znaczenie w leczeniu zawrotów głowy i szumów usznych.

U osób starszych nie ma konieczności zmniejszenia dawki leku, nie modyfikuje się jej w niewydolności wątroby czy nerek. Często występują jednak zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego (nudności, ból brzucha, wymioty) oraz bóle głowy.

Do przykładowych preparatów z betahistyną należą: Betaserc, Polvertic, Betahistine dihydrochloride Accord.

Betaserc, tabletki

Betahistine dihydrochloride Accord, tabletki

Leki psychostymulujące — czy są skuteczne w leczeniu szumów usznych?

Leki psychostymulujące również znajdują zastosowanie w terapii szumów usznych i zawrotów głowy. Przykładem może być piracetam, który poprawia stabilność błony komórkowej poprzez tworzenie kompleksów z cząsteczkami fosfolipidów. Związek ten wpływa na płytki krwi, zmniejszając ich agregację i zlepianie, a także zmniejsza przyleganie erytrocytów do ścian naczyń i zmniejsza ich skurcz. W konsekwencji usprawnia się przepływ krwi przez mózg.

Przykładowe preparaty zawierające piracetam to: Nootropil, Memotropil, Biotropil 800.

Biotropil 800, tabletki powlekane

Memotropil, tabletki powlekane

Jakie inne leki można stosować w leczeniu szumów usznych?

W przypadku szumów usznych lekarz może zadecydować o włączeniu karbamazepiny — leku przeciwdrgawkowego do terapii. Stabilizuje ona błony komórek nerwowych i zmniejsza przewodzenie wyładowań.

Przykładowe preparaty zawierające karbamazepinę to: Finlepsin 200 Retard, Tegretol.

Finlepsin 200 Retard, tabletki o przedłużonym uwalnianiu

Tegretol CR 200, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu

Jakie są najnowsze leki na szumy uszne?

Nowy lek na szumy uszne, znajdujący się obecnie w fazie badań klinicznych, to Ebselen, występujący też pod nazwą SPI -1005. Lek zawiera cząsteczkę selenu. Działa cytoprotekcyjnie, przeciwutleniająco i przeciwzapalnie. Działa podobnie do peroksydazy glutationowej i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym. Lek obecnie znajduje się w 3 fazie badań klinicznych w Stanach Zjednoczonych. Wiąże się z nim duże nadzieje, jeśli chodzi o eliminację szumów usznych i zawrotów głowy.

Jak wyciszyć szum w uszach lekami bez recepty?

Na polskim rynku dostępne są suplementy, zawierające w swoim składzie wyciąg z miłorzębu japońskiego, kompleks diosmina — hesperydyna, wyciąg z ruszczyka kolczastego, kompleks witamin z grupy B oraz witaminę C. Składniki te usprawniają mikrokrążenie, wpływają na zmniejszenie zlepiania się płytek krwi (miłorząb japoński), a także warunkują prawidłowe działanie układu nerwowego i chronią jego komórki (witaminy B i witamina C).

Przykładowe preparaty dostępne bez recepty: Tanakan, Tone, Audiocontrol.

Tanakan, tabletki powlekane

Tone, tabletki

Audiocontrol, tabletki

Podsumowanie

Pacjenci cierpiący na szumy uszne i zawroty głowy nie powinni ich bagatelizować. Istotne jest właściwe rozpoznanie i rozpoczęcie terapii. Oprócz farmakoterapii lekarz może zlecić bezpośrednią stymulację nerwu błędnego czy leczenie chirurgiczne (wszczepienie implantu ślimakowego).

Ważna jest dbałość o właściwą postawę ciała, wzmocnienie mięśni kręgosłupa, gdyż często zwyrodnienia kręgów szyjnych mogą wiązać się z pojawieniem się szumów usznych.

Farmakoterapia oferuje nam zarówno leki na receptę jak i wspomagające terapię suplementy diety. Ważne, aby zapoznać się z ich wskazaniami, dawkowaniem i możliwymi działaniami ubocznymi.

Zazwyczaj do 10 tygodnia po porodzie kobieta, która karmi, nie może zajść w ciążę. Jednak już sześć miesięcy po porodzie, mimo karmienia piersią, zajście w ciążę jest możliwe (po tym czasie w ciążę zachodzi około 20 % kobiet niestosujących antykoncepcji). Jeżeli kobieta nie planuje kolejnej ciąży, powinna zadbać wspólnie z lekarzem o wybór właściwej metody antykoncepcyjnej.

Antykoncepcja przy karmieniu piersią — co można stosować?

Na rynku dostępne są hormonalne środki antykoncepcyjne (tabletki, plastry, krążki dopochwowe, wkładki uwalniające lewonorgestrel, implanty i zastrzyki antykoncepcyjne), a także niehormonalne wkładki wewnątrzmaciczne (zawierające miedź lub miedź posrebrzaną, a także antykoncepcja mechaniczna – prezerwatywy).

Niemniej, tabletki antykoncepcyjne przeznaczone dla karmiących mam nie powinny zawierać estrogenów, (tzw. tabletki dwuskładnikowe), które przenikają do mleka i wywierają wpływ na niemowlę. Bezpieczne są natomiast tabletki zawierające progesteron (jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne). Tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mogą być stosowane u młodych mam karmiących piersią i są najczęściej wybieraną metodą obok wkładek wewnątrzmaciccznych.

Jakie substancje czynne zawierają jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne?

Jednoskładnikowe leki antykoncepcyjne, czyli bezpieczna antykoncepcja dla karmiących, hamują owulację (niekiedy podczas ich stosowania dochodzi jednak do owulacji), zwiększają lepkość śluzu szyjkowego, co utrudnia plemnikom poruszanie się i dotarcie do jamy macicy oraz wpływają na błonę śluzową macicy-endometrium, zmniejszając możliwość zagnieżdżenia się zarodka.

Dezogestrel

Jest progestagenem, czyli hormonem steroidowym, stosowanym w antykoncepcyjnych lekach. Najczęściej stosowanie rozpoczyna się między 21. a 28. dniem po porodzie. W przypadku późniejszego rozpoczęcia stosowania należy dobrać dodatkową metodę antykoncepcyjną (np.prezerwatywę, kapturek naszyjkowy) przez pierwsze siedem dni od rozpoczęcia stosowania tabletek antykoncepcyjnych. Tabletkę należy stosować raz na dobę, z zachowaniem 24-godzinnych odstępów, najlepiej o tej samej porze. W przypadku przerwy między dawkami dłuższej niż 12 godzin należy przyjąć jak najszybciej pominiętą dawkę i stosować dodatkowe metody zapobiegania ciąży przez siedem dni (prezerwatywa). Podobnie gdy wystąpią wymioty 3-4 godziny po przyjęciu dawki należy dla pewności stosować dodatkową metodę antykoncepcji.

Kiedy nie stosować leku?

Przeciwwskazaniami do stosowania są:

• ciężka niewydolność wątroby i jej nowotwór;
• uczulenie na lek;
• krwawienia z dróg rodnych z niewiadomej przyczyny;
• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa;
• podejrzenie ciąży;
• obecność lub podejrzenie choroby nowotworowej hormonozależnej;
• silna depresja, myśli samobójcze w przeszłości.

Dezogestrel nie powoduje znamiennie większego zachorowania na nowotwór sutka czy szyjki macicy w porównaniu do populacji kobiet stosujących jako zabezpieczenie wkładkę wewnątrzmaciczną niehormonalną.

Pacjentki chore na cukrzycę i nadciśnienie powinny pozostać pod opieką lekarza specjalisty. W przypadku wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, niepoddającego się leczeniu należy rozważyć odstawienie leku.

Na co należy uważać?

Tradycyjne środki antykoncepcyjne zawierające wyłącznie progestageny nie zabezpieczają tak skutecznie jak leki dwuskładnikowe przed ciążą pozamaciczną. Gdy pacjentka skarży się na ból brzucha przy braku miesiączki,  należy przeprowadzić badanie w kierunku ewentualnej ciąży pozamacicznej.

U pacjentek, u których w okresie ciąży wystąpiła ostuda (silna alergia, objawiająca się zmianami skórnymi), należy spodziewać się, że może również wystąpić podczas stosowania leków antykoncepcyjnych. Podobnie u pacjentek, u których w przeszłości wystąpiła choroba zakrzepowo-zatorowa jest możliwość ponownego jej wystąpienia. Jednoczesne stosowanie dezogestrelu przy długotrwałym unieruchomieniu (po urazie) może wiązać się również ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia objawów choroby zakrzepowo-zatorowej i niebezpiecznych jej konsekwencji.

Należy jednak dodać, że stosowanie leku w okresie karmienia piersią nie wpływa na ilość i jakość wytwarzanego przez matkę pokarmu. Jest bezpieczny dla niemowlęcia i skutecznie chroni przed ponownym zajściem w ciążę.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z dezogestrelem?

Preparaty: Azalia 75 ug, Cerazette 75 ug.

Drospirenon

Podobnie jak dezogestrel podaje się od 21 do 28 dni po porodzie. W przypadku późniejszego zastosowania należy wykluczyć możliwą ciążę i stosować dodatkową metodę antykoncepcji przez pierwsze siedem dni. Jeśli pacjentka zapomni o przyjęciu tabletki po 24 godzinach, powinna jak najszybciej przyjąć pominiętą dawkę, nawet jeśli oznaczałoby to przyjęcie dwóch tabletek jednocześnie. Kolejne dawki należy przyjmować o zwykłej porze. Gdy wystąpią wymioty w 3-4 godziny po przyjęciu dawki hormonu, należy przyjąć kolejną dawkę. Wchłanianie leku może nie być całkowite i stąd istnieje ryzyko niepełnej ochrony antykoncepcyjnej.

Należy uwzględnić poniższe stany, decydując się na przyjmowanie tabletek progestagenu:

• czynna choroba zakrzepowo-zatorowa żył;
• ciężka niewydolność wątroby i nerek;
• nadwrażliwość na substancję czynną;
• nowotwory hormonozależne;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• hiperkaliemia.

Na co należy uważać?

Drospirenon jest antagonistą aldosteronu. Ma właściwości oszczędzania potasu. Należy zachować wobec tego ostrożność u pacjentek z niewydolnością nerek i stosujących leki oszczędzające potas (Inhibitory konwertazy angiotensyny, spironolakton). W pierwszym cyklu u takich pacjentek należy monitorować stężenie potasu.

Lek jest na ogół dobrze tolerowany u pacjentek z cukrzycą, mimo że hormony steroidowe mogą wpływać na zmniejszenie tolerancji glukozy i zmniejszenie jej wykorzystania przez komórki. Nie zaobserwowano jak dotąd zwiększonego zachorowania na raka piersi i szyjki macicy u kobiet stosujących doustną antykoncepcję w porównaniu z kobietami jej nie stosującymi. Wpływ na gęstość mineralną kości też nie jest negatywny w toku dostępnych badań. Tak więc lek nie przyspiesza wystąpienia osteoporozy.

Jakie są tabletki antykoncepcyjne z drospirenonem?

Preparaty: Daylette (dwuskładnikowy), Slinda.

Hormonalna wkładka antykoncepcyjna dla kobiet karmiących piersią

Wkładka antykoncepcyjna należy do jednej z najbardziej skutecznych metod zapobiegania ciąży. Jej kształt jest zbliżony do wkładki antykoncepcyjnej niehormonalnej (kształt litery T). Zawiera ona wbudowany zbiorniczek, uwalniający stopniowo syntetyczny hormon — lewonorgestrel. Działanie leku opiera się na zwiększeniu lepkości śluzu szyjkowego i utrudnieniu plemnikom migracji, ale też wpływa na endometrium i blokuje możliwość zagnieżdżenia się zarodka w macicy. Wkładka wewnątrzmaciczna ze względu na swój skład może u niektórych kobiet hamować owulację.

Lewonorgestrel w niewielkim stopniu przenika do pokarmu kobiecego. Nie wpływa zatem na rozwijający się organizm dziecka ani na skład i ilość pokarmu. Ta forma antykoncepcji może być stosowana w okresie karmienia piersią i jest ona jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Wskaźnik Pearla wynosi 0,1-0,2. Oznacza to,że na 100 kobiet stosujących wkładkę szansa na zajście w ciążę dotyczy zaledwie 0,1 kobiet.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania wkładki antykoncepcyjnej?

Należy pamiętać, że istnieją przeciwwskazania do założenia wkładki antykoncepcyjnej i tylko lekarz może zadecydować o określonym wyborze leku antykoncepcyjnego. Nie zaleca się zakładać wkładki hormonalnej u kobiet:

• z nadwrażliwością na lewonorgestrel i inne składniki wkładki;
• planowanie ciąży i ciąża;
• krwawienie z dróg rodnych o nieznanej przyczynie;
• stany zapalne narządów miednicy;
• zapalenie szyjki macicy;
• nowotwory wątroby i nowotwory dróg rodnych.

Kiedy można założyć wkładkę domaciczną po porodzie?

Tylko lekarz decyduje o rodzaju wkładki i zakłada ją pacjentce. Może być ona założona po porodzie lub po okresie połogu. Należy przestrzegać ściśle czasu stosowania wkładki. Najczęściej zakłada się ja na okres od 3 do 5 lat i po tym okresie musi być ona wyjęta lub wymieniona na nową.

Zakładanie i wyjmowanie wkładki nie jest bolesne, może wiązać się jedynie z lekkim dyskomfortem u niektórych kobiet. Do wkładki zamontowany jest zwykle nylonowy sznureczek, którego położenie kobieta stosująca tą metodę antykoncepcji powinna kontrolować po miesiączce.

Niekiedy podczas stosowania wkładki mogą występować nawracające stany zapalne oraz obfitsze krwawienia. U niektórych kobiet krwawienie menstruacyjne jest niewielkie lub całkowicie ustaje.

Interakcje hormonalnych leków antykoncepcyjnych. Co trzeba wiedzieć?

Tabletki antykoncepcyjne wyjątkowo często mogą wchodzić w interakcje. Podczas jednoczesnego stosowania leków będących induktorami enzymów mikrosomalnych wątroby (w tym Cytochromu P-450) może dojść do zmniejszenia działania i skuteczności antykoncepcyjnej. Należy w tym czasie zabezpieczać się innymi metodami antykoncepcyjnymi przed niechcianą ciążą. Leki wchodzące w interakcje z antykoncepcją hormonalną to:

• barbiturany;
• leki przeciwpadaczkowe (karbamazepina, fenytoina);
• gryzeofulwina;
• rytonawir;
• ryfampicyna;
• leki ziołowe zawierające dziurawiec.

Tabletka dzień po a karmienie piersią. Czy istnieje niebezpieczeństwo dla dziecka?

Po zastosowaniu tabletki “dzień po” (takiej jak np. EllaOne) kobieta powinna wstrzymać się z karmieniem piersią przez okres jednego tygodnia. Aby uniknąć problemów z laktacją, zaleca się korzystanie z laktatora do odciągania mleka. Ważne jest, aby nie podawać odciągniętego mleka dziecku i wylać je. Wpływ karmienia naturalnego na dziecko w ciągu tych 7 dni nie jest dotychczas znany, ale istnieje potencjalne ryzyko związane z bezpieczeństwem dziecka.

Zamiast tego, jako alternatywę, można rozważyć antykoncepcję awaryjną, taki jak lek Escapelle, który wymaga jedynie 8-godzinnego odstawienia dziecka od piersi. W przypadku Escapelle, substancja czynna przenika do mleka, dlatego przez 8 godzin należy odciągać mleko i je wylewać, aby uniknąć dostarczenia substancji dziecku.

Podsumowanie

Antykoncepcja hormonalna podczas laktacji jest możliwa i bezpieczna zarówno dla matki i jak i karmionego piersią dziecka. Nie wpływa na skład, ilość i jakość pokarmu kobiecego ani nie wpływa negatywnie na rozwijające się niemowlę. Należy jednak przestrzegać ważnych zasad, aby leczenie było skuteczne (systematyczne przyjmowanie leków, kontrolne wizyty lekarskie, obserwowanie zmian zachodzących w organizmie, reagowanie na niepokojące sygnały, np. krwawienie, spadki nastroju).

Padaczka, znana również jako epilepsja, to przewlekła choroba mózgu, która powoduje zaburzenia czynności neuronów i prowadzi do napadów padaczkowych. Napady padaczkowe są konsekwencją czasowych, gwałtownych i wzmożonych wyładowań bioelektrycznych w neuronach mózgu. Mogą one manifestować się różnymi objawami, takimi jak drgawki, utrata przytomności, lub inne symptomy psychiczne, wegetatywne i somatyczne. Padaczka może mieć różne przyczyny, zarówno genetyczne, jak i wtórne, czyli spowodowane innymi chorobami lub urazami mózgu. Diagnoza padaczki opiera się na obserwacji objawów pacjenta i badaniach dodatkowych, takich jak EEG (elektroencefalografia).

Padaczka jest chorobą przewlekłą, ale można ją kontrolować za pomocą odpowiedniego leczenia, które może obejmować farmakoterapię, terapię dietetyczną lub, w niektórych przypadkach, procedury chirurgiczne. Ważne jest również wsparcie społeczne i edukacja pacjenta oraz jego bliskich, aby pomóc w radzeniu sobie z chorobą i zapobiec ewentualnym powikłaniom emocjonalnym i społecznym.

Leki na padaczkę — co należy o nich wiedzieć?

Epilepsja jest chorobą neurologiczną, polegającą na zaburzeniu przekazywania impulsów elektrycznych między komórkami nerwowymi. Do głównych zadań leków przeciwdrgawkowych należy zminimalizowanie prawdopodobieństwa ataku epilepsji lub ewentualnie zmniejszenie jego intensywności. Mogą one stabilizować błony komórkowe neuronów (przeciwdziała to rozprzestrzenianiu się impulsów) lub przywracać równowagę pomiędzy neuroprzekaźnikami pobudzającymi i hamującymi. Leki przeciwpadaczkowe zawsze powinny być dobierane indywidualnie dla każdego pacjenta [1,2].

Jakie są klasyczne leki na padaczkę?

Najstarsze leki przeciwpadaczkowe pierwszej generacji to m.in. wymienione fenobarbital, fenytoina, etosuksymid, ale również m.in. prymidon (np. Mizodin). Z kolei do leków drugiej generacji zaliczamy głównie benzodiazepiny, karbamazepinę czy walproiniany [1,2].

Pochodne dibenzoazepiny

Benzodiazepiny działają poprzez stabilizację błony neuronów, blokując kanały sodowe. Dodatkowo hamują rozprzestrzenianie się impulsów poprzez uwalnianie przekaźników. Trzeba pamiętać, że leki z tej grupy nasilają działanie innych środków nasennych oraz wchodzą w interakcję z lekami zwiotczającymi mięśnie. Co gorsze, mogą być uzależniające, a co więcej, nie wolno ich łączyć z narkotykami i alkoholem.

Przykładowe leki z tej grupy to np.:

• okskarbazepina np. Karbagen czy Oxepilax;
• karbamazepina np. Amizepin czy Tegretol;
• lorazepam np. Lorafen;
• klonazepam np. Clonazepamum TZF czy Antelepsin;
• diazepam np. Relsed czy Relanium [1,2].

Pochodne mocznika

Najbardziej znanym przedstawicielami należącym do tej grupy jest fenytoina (np. Phenytoinum WZF). Jest podawana dożylnie, a jej podawanie powinno być monitorowane ze względu na występujące przy przedawkowaniu objawy neurotoksyczne. Pochodne mocznika blokują kanały sodowe, zmniejszając przepuszczalność błony neuronu dla sodu. Fenytoina jest stosowana w częściowych i uogólnionych napadach padaczkowych [2,3].

Sulfonamidy

Są to leki moczopędne, a  ich działanie polega na hamowaniu aktywności enzymu anhydrazy węglanowej. Powoduje to w konsekwencji zahamowanie wytwarzania jonów wodoru i prowadzi do hamowania resorpcji jonów sodu w kanalikach nerkowych, co powoduje stabilizację błon komórkowych. Przykładowe leki to zonisamid np. Zonisamidum Glenmark czy sultiam np. Ospolot [2,3].

Imidy

Ta grupa leków blokuje kanały wapniowe w neuronach, przez co zapobiega wydzielaniu katecholamin i rozprzestrzenianiu się impulsów. Najbardziej znanym przedstawicielem jest etosuksymid np. Petinimid [2,3].

Leki wpływające na GABA

Głównym reprezentantem tej grupy jest gabapentyna (np. Gabacol czy Gabagamma), która zwiększa produkcję i uwalnianie GABA, dzięki czemu nasila przewodnictwo GABA-ergiczne, a aktywność bioelektryczna neuronów jest zahamowana. Z kolei wigabatryna (np. Vigabatrin czy Sabril) blokuje rozkład GABA, jako inhibitor GABA-aminotransferazy. Dodatkowo walproiniany, takie jak kwas walproinowy (np. Convulex czy Depakine) czy walproinian magnezu (np. Dipromal) prowadzą do syntezy enzymów GABA [2,3].

Barbiturany

Barbiturany są kojarzone najczęściej z ich wpływem uspokajającym i nasennym. Część z nich może być również wykorzystana jako leki przeciwpadaczkowe, ale to zastosowanie jest mocno ograniczone przez ich działania euforyzujace i uzależniające. Pod żadnym pozorem nie wolno ich łączyć z etanolem, bo może to doprowadzić do zapaści. Należą do nich m.in. fenobarbital (np. Luminalum), metylofenobarbital (Prominalum) czy benzobarbital (np. Benzonal) [2,3].

Jakie są nowe leki na padaczkę? III generacja leków przeciwpadaczkowych

Bardziej interesującą grupę stanowią nowe leki przeciwdrgawkowe, które są określane jako III generacja. Do najważniejszych leków tej grupy należą:

• wigabatryna, analog GABA, preparaty to m.in. Vigabatrin czy Sabril;
• zonisamid, działa na zależne od potencjału elektrycznego kanały wapniowe i sodowe, moduluje proces hamowania w neuronach w układzie GABA-ergicznym oraz stymuluje neurotransmisję dopaminergiczną i serotoninergiczną, np. Zonisamidum Glenmark;
• lamotrygina ma działanie podobne do karnbamazepiny i fenytoiny, ale dodatkowo ma działania hamujące na uwalnianie glutaminianu w synapsach np. Lamitrin czy Symla;
• gabapentyna nasila przewodnictwo GABA-ergiczne np. Gabacol czy Gabagamma;
• topiramat blokuje kanały sodowe zależne, zwiększa aktywność GABA, wykazuje antagonizm wobec receptora dla kwasu glutaminowego, np. Oritop czy Topamax;
• tiagabina blokuje transporter kwasu gamma-aminomasłowego GAT-1, np. Gabitril;
• okskarbazepina jest prolekiem karbamazepiny, np. Karbagen czy Trileptal;
• lewetiracetam wpływa na stężenie jonów wapnia w komórkach nerwowych, np. Keppra czy Normeg;
• styrypentol nasila hamowanie GABA-ergiczne i zwiększa stężenie kwasu gamma-aminomasłowego, np. Diacomit;
• pregabalina, analog GABA np. Egzysta, Pragiola.

Należy pamiętać, że leki przeciwpadaczkowe nowszej generacji mają lepszy profil farmakokinetyczny i z reguły są lepiej tolerowane przez pacjentów, ale ich skuteczność nie jest znacznie wyższa niż leków starszych. Z tego względu dalej ok. 30% pacjentowi cierpi na tzw. padaczkę lekooporną, czekając na nowe leki [1,2].

Jaki jest najnowszy lek na padaczkę?

W 2021 r. do obrotu został dopuszczony nowy, bardzo obiecujący lek — cenobamat. Jest on stosowany w leczeniu uzupełniającym napadów ogniskowych z wtórnym uogólnieniem lub bez dla dorosłych pacjentów, u których stosowano już 2 leki, które nie przyniosły poprawy. Jest to nowa cząsteczką wykazująca wyjątkowy podwójny i komplementarny mechanizm działania (pozytywny allosteryczny modulator receptorów GABA w miejscu wiążącym substancje inne niż benzodiazepiny, jak i preferencyjny bloker długotrwałego prądu sodowego). Z tego względu jest skuteczny zarówno w zapobieganiu napadom drgawkowym, jak i w ograniczeniu ich szerzenia. Był to wyczekiwany lek, szczególnie przez pacjentów, u których nie uzyskano dostatecznej kontroli napadów ogniskowych przy użyciu dostępnych metod leczenia. Oczywiście są podejmowane dalsze kroki, nowe terapie są nadal poszukiwane, aby pomóc jak największej grupie pacjentów z padaczką oporną [4].

Czy leki przeciwpadaczkowe są bezpieczne? Skutki uboczne leków na padaczke

Każdy lek może mieć działania niepożądane. Z reguły leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak, chociażby leki przeciwdrgawkowe, mogą powodować dużo skutków ubocznych, szczególnie jeżeli są źle dobrane dla konkretnego pacjenta. Na szczęście w przypadku leków stosowanych w epilepsji, poza okresem rozpoczęcia leczenia i momentami zwiększania dawki, najczęściej skutki uboczne nie są groźne. Przykładowe działania niepożądane leków przeciwdrgawkowych to:

• zawroty i bóle głowy;
• nadmierne uspokojenie i wahania nastroju;
• problemy z koncentracją i pamięcią;
• zbyt duże wyciszenie i uspokojenie;
• alergie skórne;
• niewydolność wątroby i nerek;
• przyrost masy ciała;
• niedokrwistość [2].

Jak bezpiecznie stosować leki na padaczke?

Aby bezpiecznie stosować leki przeciwpadaczkowe, ważne jest przestrzeganie wskazówek i wytycznych lekarza. Oto kilka ogólnych wskazówek:

1. Przestrzegaj zalecanej dawki: Stosuj leki zgodnie z zaleceniami lekarza. Nie zmieniaj dawki ani nie przerywaj stosowania leku bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.
2. Regularnie przyjmuj leki: Leki te wymagają zazwyczaj regularnego przyjmowania w ustalonych godzinach, aby utrzymać odpowiednie stężenie leku we krwi. Pomijanie dawek lub nieregularne przyjmowanie może obniżyć skuteczność leku.
3. Zwracaj uwagę na możliwe skutki uboczne: Leki przeciwpadaczkowe mogą powodować różne skutki uboczne, takie jak zawroty głowy, senność czy zmiany nastroju. Ważne jest, aby być świadomym możliwych skutków ubocznych i zgłaszać wszelkie obawy lekarzowi.
4. Unikaj alkoholu i innych substancji: Niektóre leki przeciwpadaczkowe mogą oddziaływać z alkoholem lub innymi substancjami, co może zwiększać ryzyko wystąpienia skutków ubocznych lub zmniejszać skuteczność leku. Skonsultuj się z lekarzem w sprawie potencjalnych interakcji z innymi lekami lub substancjami.
5. Regularnie monitoruj stan zdrowia: Lekarz może zalecić regularne badania krwi lub inne badania kontrolne, aby upewnić się, że lek działa skutecznie i nie powoduje negatywnych skutków dla zdrowia.
6. Informuj o stosowanych lekach: Ważne jest poinformowanie wszystkich dostawców opieki zdrowotnej, włącznie z dentystami czy specjalistami, że stosujesz leki przeciwpadaczkowe. Ta informacja może być istotna, gdy rozważane są inne leki lub metody leczenia.

O czym powinni pamiętać pacjenci chorujący na padaczkę?

Oto ogólne zalecenia dla pacjentów z padaczką, które mogą pomóc w zarządzaniu chorobą:

1. Unikaj czynników wywołujących napady: U wielu osób z padaczką istnieją określone czynniki, które mogą wywoływać napady. Mogą to być takie czynniki jak brak snu, stres, alkohol czy jasne światło. Jeśli potrafisz zidentyfikować czynniki, które wywołują u Ciebie napady, staraj się ich unikać lub minimalizować.
2. Utarzaj regularny rytm snu: Regularny sen jest ważny dla ogólnego zdrowia, a także może mieć wpływ na kontrolę napadów padaczkowych. Staraj się utrzymywać regularny rytm snu, dbaj o odpowiednią ilość snu i stwórz komfortową atmosferę do spania.
3. Unikaj nadmiernego stresu: Stres może wpływać na częstość i nasilenie napadów padaczkowych. Dlatego warto stosować techniki relaksacyjne, takie jak medytacja, głębokie oddychanie lub joga, aby redukować stres. Ważne jest także zapewnienie sobie odpowiedniego wsparcia emocjonalnego.
4. Unikaj alkoholu i substancji psychoaktywnych: Alkohol i niektóre substancje psychoaktywne mogą obniżać próg padaczkowy i zwiększać ryzyko wystąpienia napadów. Stosuj umiar w spożywaniu alkoholu i unikaj nielegalnych narkotyków.
5. Regularnie odwiedzaj lekarza: Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne, aby ocenić skuteczność leczenia i dostosować dawkę leków, jeśli to konieczne. Lekarz może również przeprowadzić badania dodatkowe, takie jak EEG, w celu monitorowania aktywności mózgu.
6. Informuj otoczenie o swojej padaczce: Ważne jest, aby bliscy i ludzie w Twoim otoczeniu byli świadomi Twojej padaczki i wiedzieli, jak reagować w przypadku napadu. Udziel im odpowiednich informacji i instrukcji dotyczących udzielania pierwszej pomocy, jeśli będziesz tego potrzebować.
7. Prowadź zdrowy tryb życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i unikanie złych nawyków mogą wspomagać ogólne zdrowie i samopoczucie. To również może wpływać na kontrolę napadów padaczkowych.

Należy jednak pamiętać, że każdy przypadek padaczki jest inny, dlatego ważne jest indywidualne podejście i ścisła współpraca z lekarzem w celu opracowania planu leczenia dostosowanego do Twoich potrzeb.

Podsumowanie

Leki przeciwdrgawkowe dzielą się na 3 generacje. Niestety, pomimo że ma przestrzeni lat udawało się wprowadzić do lecznictwa wiele nowych leków, to odsetek pacjentów opornych na leczenie pozostaje w dalszym ciągu duży. Leki nowszej generacji mają jednak dużą zaletę w stosunku do swoich poprzedników. Są one z reguły dużo lepiej tolerowane przez pacjentów. Dodatkowo nowe leki takie jak cenobamat, dają nadzieję pacjentom z padaczką lekooporną. Być może w najbliższych latach wszystkim pacjentom cierpiącym na padaczkę uda się pomóc.

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), określana także mianem zaburzeń afektywnych dwubiegunowych, jest chorobą, która charakteryzuje się występowaniem epizodów depresji, manii, hipomanii lub epizodów mieszanych (maniakalnych i depresyjnych). Zazwyczaj między tymi epizodami występują okresy tak zwanej remisji, czyli całkowitego braku objawów albo występowania objawów, które posiadają niewielki stopień nasilenia.

Choroba ta najczęściej rozpoczyna się w młodym wieku (przed 35 rokiem życia) i jest drugą co do częstości występowania, przyczyną niezdolności do pracy z powodów psychiatrycznych. Na przebieg i rokowanie choroby afektywnej dwubiegunowej kluczowy wpływ ma odpowiednio wczesne rozpoznanie (ze względu na trudności diagnostyczne choroby, szacuje się, że około 1/3 pacjentów jest błędnie diagnozowana) i szybko wdrożone leczenie, które stosowane będzie w sposób systematyczny. Zatem skuteczna, efektywna i bezpieczna terapia możliwa jest jedynie, kiedy przez cały czas leczenia utrzymana jest ścisła współpraca pacjenta  z lekarzem prowadzącym [1].

Jak wygląda  klasyczne leczenie ChAD?

Stosowane leczenie zależne jest od fazy choroby oraz od stanu, w jakim znajduje się pacjent [2]:

• sole litu (węglan litu) – stosowany w epizodach maniakalnych, ale również w celu ich zapobiegania. Lek ten normalizuje i stabilizuje nastrój,
• walproiniany – wykazują lepsze działanie w przypadku profilaktyki epizodów manii niż depresji,
• karbamazepina – charakteryzuje się działaniem przeciwdrgawkowym oraz stabilizującym nastrój. Podobnie jak walproiniany, powinna być stosowana, w profilaktyce przy współistniejącej atypowości, na przykład w stanach mieszanych albo w sytuacji uzależnienia od substancji psychoaktywnych,
• atypowe leki neuroleptyczne (leki przeciwpsychotyczne II generacji): klozapina, olanzapina, kwetiapina, lamotrygina, arypiprazol.
• chlorpromazyna – znajduje zastosowanie w leczeniu epizodów manii różnego rodzaju.

Jakie są nowe leki na ChAD?

Farmakoterapia choroby afektywnej dwubiegunowej to bardzo skomplikowany proces. Dlatego też ciągle prowadzone są badania nad nowymi lekami, które dawałyby pozytywne efekty zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu poszczególnych epizodów choroby [3,4]:

• kariprazyna (Reagila) – jest atypowym lekiem przeciwpsychotycznym, stosowanym  w leczeniu epizodów maniakalnych lub mieszanych. Działania niepożądane, które pojawiają się najczęściej w trakcie stosowania tego leku to: niezamierzone drżenie, niewyraźna mowa, mimowolne ruchy mięśni, uczucie ciągłego przymusu poruszania się (akatyzja).
• lumateperon (Caplyta) – atypowy lek przeciwpsychotyczny. Został zatwierdzony  w 2021r. przez FDA (Agencja Żywności i Leków) do leczenia schizofrenii oraz depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej u dorosłych. Stosowany  w monoterapii lub jako terapia wspomagająca.
• memantyna – w badaniach przedklinicznych lek ten wykazał działanie przeciwmaniakalne. W połączeniu z lekiem normotymicznym (stabilizującym nastrój) może wykazywać działanie przeciwdepresyjne i prokognitywne.
• asenapina (Sycrest) – należy do atypowych leków przeciwpsychotycznych. Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, że lek zmniejsza nasilenie objawów manii oraz objawów mieszanych.
• olanzapina + samidorfan (Lybalvi) – nowy atypowy lek przeciwpsychotyczny, stosowany raz dziennie. Zatwierdzony w 2021r. przez FDA do leczenia choroby afektywnej dwubiegunowej u dorosłych. Samidorfan zapewnia skuteczność olanzapiny przy jednoczesnym zmniejszeniu przyrostu masy ciała, który powodowany jest właśnie przez olanzapinę.

Tetracykliny to antybiotyki o szerokim spektrum działania. Są skuteczne wobec bakterii Gram+ i Gram-, tlenowych oraz beztlenowych, ale także np. pierwotniaków. Jedne z pierwszych tetracyklin, takie jak chlorotetracyklina i oksytetracyklina zostały dopuszczone do obrotu już w latach 50. XX wieku [1].

Antybiotyki z grupy tetracyklin — nazwy

Charakterystyczną cechą antybiotyków z grupy tetracyklin jest obecność w nazwie członu „-cyklina”. Możemy tutaj wyróżnić naturalne antybiotyki, takie jak oksytetracyklina i tetracyklina oraz półsyntetyczne substancje, np. doksycyklina, minocyklina, metacyklina, rolitetracyklina i lymecyklina. Nazwy preparatów tetracyklin zostaną przedstawione w dalszej części artykułu w Tabeli 1 [2].

Jeśli chodzi o długość działania leków, rozumianą jako okres półtrwania, czyli czas, po którym stężeniu leku w organizmie spadnie o 50%, to naturalne tetracykliny działają najkrócej (np. tetracyklina około 8 godzin), a półsyntetyczne, jak np. doksycyklina znacznie dłużej (około 20 godzin) [3,4].

Tabela 1. Wybrane antybiotyki z grupy tetracyklin i ich nazwy.

Jak działają tetracykliny?

Tetracykliny, jak to antybiotyki, działają wobec bakterii. Ta grupa posiada działanie bakteriostatyczne. Chodzi w tym o to, że tetracykliny nie zabijają bakterii, ale hamują ich wzrost i namnażanie. Tetracykliny oddziałują na poziomie rybosomu bakteryjnego i w skrócie opisując mechanizm działania, hamują syntezę białek [1].

Kiedy stosować tetracykliny?

Ze względu na swoje szerokie spektrum działania tetracykliny stosuje się w wielu poważnych infekcjach. Są to antybiotyki, które dobrze przedostają się do różnych tkanek i narządów, np. do płynu stawowego, opłucnego, otrzewnowego lub zatok. Podawane doustnie mogą leczyć nawet infekcje Ośrodkowego Układu Nerwowego. Tabela 2 przedstawia wybrane schorzenia, w których stosuje się tetracykliny [1,2,5].

Tabela 2. Wybrane jednostki chorobowe z zaleceniami stosowania antybiotyków z grupy tetracyklin [1,2,5].

O czym pamiętać podczas przyjmowania tetracyklin?

Najczęstsze działania niepożądane

Najczęściej podczas terapii antybiotykami z grupy tetracyklin dochodzi do zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak ból brzucha, nudności, biegunka i wymioty [2,5].

Istnieją przypadki wystąpienia wrzodów przełyku, dlatego zaleca się przyjmować tetracykliny, popijając je szklanką wody i nie kłaść się po zażyciu przez pewien czas [2,5].

Unikaj słońca!

Podczas terapii tetracyklinami należy unikać ekspozycji na promienie słoneczne. Niestety są to antybiotyki fotouczulające. Najczęściej dochodzi do nadmiernego opalenia się (niewspółmiernego z przebywaniem na słońcu) połączonego z mocnym swędzeniem i pieczeniem skóry oraz zaczerwienieniem. Intensywność zależy od dawki stosowanego antybiotyku i długości terapii, ale objawy fotouczulenia mogą pojawić się nawet kilka minut po ekspozycji na słońce [5].

Czasami niestety objawy mogą być duże i prowadzić nawet do powstania niebezpiecznych pęcherzy, które pozostawiają nieestetyczne przebarwienia, trudne do usunięcia. Jeśli leczysz się antybiotykami tetracyklinowymi i musisz przebywać na słońcu, to zastosuj filtr przeciwsłoneczny – minimum SPF50 [5].

Działanie hepatotoksyczne i nefrotoksyczne

Niestety tetracykliny nie są polecane osobom z niewydolnością nerek i wątroby. Wyjątkiem jest doksycyklina (i minocyklina), która może być podawana ludziom z niewydolnością nerek – jednak nie w dawkach maksymalnych [1,2].

Ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego

Istnieją również doniesienia o przypadkach nadciśnienia wewnątrzczaszkowego u ludzi, którzy przez długi czas stosują tetracykliny. Objawia się ono bólem i zawrotami głowy oraz zaburzeniami widzenia [2,5].

Przebarwienia tetracyklinowe

Tetracyklin nie można stosować u dzieci do 12. roku życia oraz kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Wiąże się to z ryzykiem wystąpienia przebarwień tetracyklinowych, czyli przebarwień zębów [2,5].

Tetracykliny wiążą się z jonami wapnia i odkładają się w wapniejących obszarach kości, zębów, a nawet paznokci. Z tego powodu, oprócz przebarwień tetracyklinowych zębów, mogą prowadzić do niedorozwoju szkliwa (brak lub nieprawidłowa grubość) i zaburzenia wzrostu kości. Tetracykliny przechodzą przez łożysko matki i odkładają się, np. w zawiązkach zębów u dzieci [5].

Interakcje lekowe z tetracyklinami

Jeśli przyjmujesz inne leki i zostały włączone tetracykliny, to musisz pamiętać, że w niektórych przypadkach może dojść do interakcji lekowych. Poniżej prezentujemy najczęściej spotykane:

• Doustne retinoidy (np. izotretynoina – Izotek) – ryzyko wzrostu ciśnienia wewnątrzczaszkowego.
• Leki zobojętniające kwas żołądkowy z solami glinu lub magnezu (np. Maalox, Manti) – zmniejszenie działania tetracyklin. Zachować minimum 3-godzinny odstęp podczas stosowania obu leków.
• Jony cynku, żelaza, wapnia – zmniejszenie działania tetracyklin. Najlepiej zachować 3-godzinny odstęp. Warto pamiętać też o pożywieniu. W nabiale znajduje się dużo wapnia, dlatego należy również zachować wspomniany odstęp, aby nie zmniejszyć wchłaniania tetracyklin.
• Karbamazepina (Tegretol, Amizepin, Finlepsin, Neurotop Retard) – zmniejszenie stężenia doksycykliny we krwi.
• Warfaryna (Warfin) – zwiększenie efektywności leku. Należy monitorować parametry krzepnięcia krwi [5].

Tetracykliny a alkohol

Jak spożycie alkoholu wpływa na działania tetracyklin. Najlepiej przyjąć zasadę, żeby nie łączyć leków z alkoholem. Jednak spójrzmy, co na ten temat mówią badania.

Spożywanie alkoholu razem z tetracykliną powoduje zwiększenie jej stężenia w organizmie. Lek szybciej wchłania się do organizmu, co może spowodować nasilone działania niepożądane [6].

Picie alkoholu i przyjmowanie doksycykliny może zmniejszyć jej efekt działania. Dochodzi wtedy do spadku okresu półtrwania. U alkoholików stężenie doksycykliny może być niewystarczające do efektywnego leczenia i w takim przypadku można rozważyć zwiększenie dawki [6].