Substancje czynne

Cytryniec chiński to adaptogenna roślina bogata w lignany (schizandryna, gomizyna A, dezoksyschizandryna), wspierająca wątrobę, odporność i sprawność umysłową. Wstępne badania kliniczne wskazują na obniżanie enzymów wątrobowych i łagodzenie objawów menopauzy. Uwaga na interakcje z lekami metabolizowanymi przez CYP3A4.

Cząber to zioło bogate w karwakrol i tymol – związki o udokumentowanej aktywności przeciwbakteryjnej, przeciwgrzybiczej i przeciwzapalnej. Tradycyjnie stosowane przy dolegliwościach trawiennych, kaszlu i infekcjach gardła. Olejek eteryczny w stężonej formie może podrażniać skórę; unikać w ciąży i podczas karmienia piersią.

Czapetka kuminowa (Syzygium cumini) to roślina lecznicza bogata w antocyjany, flawonoidy i glikozyd jambolin. Badania przedkliniczne wskazują na działanie hipoglikemizujące, jednak dowody kliniczne u ludzi są ograniczone. Przed zastosowaniem skonsultuj się z lekarzem, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki na cukrzycę.

Czarna jagoda (Vaccinium myrtillus) dostarcza ponad 15 rodzajów antocyjanozydów o działaniu antyoksydacyjnym, przeciwzapalnym i naczynioochronnym. Ekstrakty stosuje się pomocniczo przy problemach z wzrokiem i krążeniem, w dawce 120–480 mg/dobę standaryzowanego preparatu.

Czarna marchew zawiera do 350 mg antocyjanów na 100 g, beta-karoten, flawonoidy i witaminy C, E, K. Stosowana w suplementach za właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne; dane kliniczne u ludzi są wstępne.

Czarna rzepa zawiera wyjątkowo dużo glukozynolanów, które w organizmie przekształcają się w aktywne izotiocyjaniany wspierające pracę wątroby i trawienie. Tradycyjnie stosowana jako środek żółciopędny i wykrztuśny. Dostępna jako sok, kapsułki lub tabletki. Nie stosować przy kamicy żółciowej i chorobach tarczycy bez konsultacji z lekarzem.

Czarna rzodkiew to roślina krzyżowa bogata w glukozylolany i izotiocyjaniany, które wspierają pracę wątroby i wydzielanie żółci. Stosuje się ją jako sok, wyciąg suchy lub syrop. Osoby z kamicą żółciową i chorobami tarczycy powinny zachować ostrożność.

Wyciąg z czarnego tulipana to składnik dermokosmetyków bogatych w flawonoidy, antocyjany i kwasy tłuszczowe. Ciemnopigmentowane odmiany zawierają więcej antyoksydantów. Może powodować reakcje alergiczne u osób wrażliwych na tulipaliny.

Czernidłak kołpakowaty (Coprinus comatus) to grzyb leczniczy bogaty w polisacharydy, ergotioneinę i związki fenolowe. Wstępne badania wskazują na działanie przeciwutleniające, hipoglikemiczne i hepatoprotekcyjne, jednak potwierdzenie tych efektów u ludzi wymaga dalszych badań klinicznych.

Haematococcus pluvialis to mikroalga zawierająca do 7% astaksantyny w suchej masie – najsilniejszego naturalnego antyoksydantu karotenoidowego. Wspiera zdrowie oczu, skóry i układu krążenia. Stosowana w suplementach diety i kosmetykach, z dobrym profilem bezpieczeństwa w zalecanych dawkach.

Czerwona pomarańcza to jedyny owoc cytrusowy zawierający antocyjany – silne antyoksydanty nadające miąższowi charakterystyczną barwę. Dostarcza też witaminy C, flawonoidów i błonnika, które wspierają odporność, układ sercowo-naczyniowy i kondycję skóry. Ekstrakt stosuje się jako suplement diety.

Czerwonokrzew (rooibos) to bezkofeinowy surowiec roślinny z unikalnym aspalathinem – flawonoidem nieobecnym w żadnej innej roślinie. Wspiera profil lipidowy i układ sercowo-naczyniowy, jednak może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami. Przed regularnym stosowaniem warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Czerwony ryż fermentowany zawiera monakolin K – związek identyczny z lowastatyną – który może obniżyć cholesterol LDL o 15–30%. Zawartość substancji czynnej w suplementach jest nieprzewidywalna, a produkt może być skażony cytryniną uszkadzającą nerki. Przed stosowaniem konieczna konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.

Czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum) zawiera wysokie stężenia związków siarkoorganicznych i polifenoli odpowiedzialnych za działanie przeciwbakteryjne, antyoksydacyjne i kardioprotekcyjne. Nie należy go stosować przy wrzodach żołądka, zapaleniu trzustki i wątroby oraz w ciąży.

Czynniki wzrostu to białka regulujące produkcję krwinek, gojenie ran i namnażanie komórek. Ich rekombinowane formy stosuje się w leczeniu anemii, neutropenii po chemioterapii, małopłytkowości oraz trudno gojących się ran. Są to leki wyłącznie na receptę, wymagające nadzoru lekarskiego.

Czyściec leśny to zioło tradycyjnie stosowane przy ranach, skurczach i stanach zapalnych. Jego ziele zawiera kwas rozmarynowy, garbniki, stachydrynę i β-kariofylen. Badania laboratoryjne potwierdzają działanie przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne, choć badania kliniczne u ludzi są nieliczne. Nie stosować w ciąży i u małych dzieci.

Czystek i jego hydrolat to produkty roślinne cenione za działanie ściągające, gojące i przeciwwirusowe. Hydrolat z czystka stosuje się jako tonik do skóry tłustej i dojrzałej, a ekstrakty rośliny zawierają polifenole i garbniki o udokumentowanej aktywności biologicznej.

Czystek żywicowy (Cistus ladanifer) to śródziemnomorska roślina bogata w polifenole, flawonoidy i terpeny. Badania laboratoryjne dokumentują silne właściwości przeciwutleniające i przeciwdrobnoustrojowe. Tradycyjnie stosowany jako herbata ziołowa oraz składnik kosmetyków do pielęgnacji skóry.

D-glukaran wapnia to suplement hamujący jelitowy enzym beta-glukuronidazę, co wspiera usuwanie nadmiaru estrogenów i toksyn przez wątrobę. Większość badań pochodzi z modeli zwierzęcych; ludzkich danych klinicznych jest niewiele. Może wchodzić w interakcje z lekami metabolizowanymi przez wątrobę.

D-ryboza to pięciowęglowy cukier budujący ATP, RNA i DNA. Organizm produkuje ją wolno, dlatego suplementacja (5–15 g/dobę) może wspierać odbudowę energii w sercu i mięśniach. Wstępne dane kliniczne wskazują na korzyści w zmęczeniu, fibromialgii i chorobach serca, choć potrzeba większych badań. EFSA uznaje ją za bezpieczną do 10 g/dobę.

Kora dębu szypułkowego zawiera 15–20% tanin o działaniu ściągającym, przeciwzapalnym i przeciwdrobnoustrojowym. EMA uznaje ją za tradycyjny środek przy łagodnej biegunce, stanach zapalnych jamy ustnej i objawach hemoroidów. Stosowanie wewnętrzne powinno być krótkoterminowe; nie zaleca się jej w ciąży, laktacji ani przy chorobach nerek i wątroby.

Daktylowiec właściwy (Phoenix dactylifera) to roślina bogata w polifenole, flawonoidy, karotenoidy i minerały. Badania przedkliniczne dokumentują właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, hepato- i nefroprotekcyjne. Owoce są bezpieczne w ilościach spożywczych; osoby z cukrzycą, fruktozową nietolerancją cukru lub przyjmujące leki moczopędne powinny skonsultować spożycie większych dawek z lekarzem lub farmaceutą.