Theophyllinum anhydricum

Informacje ogólne

Teofilina bezwodna (Theophyllinum anhydricum) jest substancją czynną stosowaną w lekach o przedłużonym uwalnianiu, takich jak Theospirex retard 300 mg i Theospirex retard 150 mg. Każda tabletka zawiera odpowiednio 300 mg lub 150 mg teofiliny bezwodnej¹².

Teofilina działa poprzez rozszerzenie oskrzeli, co ułatwia oddychanie u pacjentów z chorobami układu oddechowego. Jest szczególnie skuteczna w zapobieganiu skurczom oskrzeli w przebiegu astmy oskrzelowej i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)³⁴.

Wskazania do stosowania

Teofilina w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu jest stosowana w celu zapobiegania skurczom oskrzeli w przebiegu:

• Astmy oskrzelowej
• Przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP)

Produkty z teofiliną o przedłużonym uwalnianiu nie są przeznaczone do doraźnego leczenia stanu astmatycznego (ciężkiego napadu astmy) lub zaburzeń oddychania spowodowanych ostrym skurczem oskrzeli¹.

Ogólne ostrzeżenia dotyczące stosowania teofiliny

Teofilina, substancja czynna w lekach Theospirex retard 300 mg i Theospirex retard 150 mg, wymaga szczególnej ostrożności w stosowaniu. Należy unikać jednoczesnego stosowania z innymi doustnymi lub parenteralnymi produktami zawierającymi teofilinę, co zwiększa ryzyko przedawkowania i nasilenia działań niepożądanych, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do zatrucia¹.

Dawkowanie teofiliny

Dawkowanie teofiliny powinno być indywidualnie dostosowane, uwzględniając skuteczność działania i tolerancję pacjenta. Zaleca się monitorowanie stężenia teofiliny w osoczu (skuteczne stężenie: 5-12 μg/ml)¹.

Dorośli i młodzież

• Dorośli i młodzież powyżej 16 lat: 8-12 mg/kg masy ciała na dobę, co odpowiada 300 mg (2 tabletki) co 12 godzin².
• Młodzież 13-16 lat: 8-15 mg/kg masy ciała na dobę, co odpowiada 225-300 mg (1,5-2 tabletki) co 12 godzin³.

Dzieci

• Dzieci 10-12 lat: 11-15 mg/kg masy ciała na dobę, co odpowiada 225 mg (1,5 tabletki) co 12 godzin⁴.
• Dzieci 6-9 lat: 10-17 mg/kg masy ciała na dobę, co odpowiada 150 mg (1 tabletka) co 12 godzin⁵.

Maksymalne dawki dobowe

W przypadku braku możliwości monitorowania stężenia leku we krwi, nie należy przekraczać następujących dawek:

• Dzieci 6-9 lat: 600 mg (4 tabletki)⁶.
• Dzieci powyżej 9-12 lat: 750 mg (5 tabletek)⁷.
• Młodzież powyżej 12 lat i dorośli: 900 mg (6 tabletek)⁸.

Przeciwwskazania do stosowania teofiliny

Teofilina, będąca pochodną ksantyny, ma szereg przeciwwskazań, które należy bezwzględnie przestrzegać:

• Nadwrażliwość na teofilinę, jej pochodne, inne pochodne ksantyny lub substancje pomocnicze wymienione w punkcie 6.1. Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Theospirex retard¹.
• Świeży zawał mięśnia sercowego².
• Wstrząs, zapaść³.
• Ostre zaburzenia rytmu serca⁴.
• Ciężkie choroby wątroby⁵.
• Obrzęk płuc⁶.
• Skłonność do drgawek⁷.
• Padaczka⁸.
• Stosowanie u dzieci w wieku poniżej 6 lat⁹.

Interakcje lekowe

Leki zwiększające stężenie teofiliny

• Cymetydyna, allopurynol, antybiotyki fluorochinolowe (enoksacyna, lomefloksacyna, cyprofloksacyna, norfloksacyna, ofloksacyna), antybiotyki makrolidowe (erytromycyna, klarytromycyna), disulfiram, estrogeny, fluwoksamina, interferon-α, izoniazyd, metotreksat, meksyletyna i propafenon, rofekoksyb, propranolol, takryna, tiabendazol, tyklopidyna, leki blokujące kanał wapniowy (werapamil, diltiazem), wiloksazyna¹.

Leki zmniejszające stężenie teofiliny

• Aminoglutetymid, karbamazepina, izoprenalina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, sukralfat, sulfinpirazon, produkty zawierające ziele dziurawca zwyczajnego (Hypericum perforatum)².

Inne interakcje

• Teofilina nasila działanie efedryny, β-sympatykomimetyków, kofeiny i podobnych substancji³.
• Teofilina zwiększa wydalanie nerkowe soli litu, zmniejszając jego biodostępność i stężenie terapeutyczne⁴.
• Teofilina może nasilać działanie glikozydów naparstnicy, prowadząc do zaburzeń przewodnictwa w mięśniu sercowym⁵.
• Teofilina może osłabić działanie leków β-adrenolitycznych, adenozyny, benzodiazepin i pankuronium⁶.
• Teofilina nasila działanie leków moczopędnych⁷.

Wpływ teofiliny na ciążę

Bezpieczeństwo stosowania teofiliny w okresie ciąży nie zostało ustalone, ponieważ nie przeprowadzono odpowiednich badań. Teofilina przenika przez barierę łożyskową, co może wpływać na płód¹.

Zalecenia dotyczące stosowania

• Teofiliny nie należy stosować w okresie ciąży, zwłaszcza w pierwszym trymestrze, jeśli nie jest to bezwzględnie konieczne².
• W drugim i trzecim trymestrze ciąży teofilinę można stosować tylko wtedy, gdy korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu³.

Działanie na płód

Teofilina może wywoływać działanie sympatykomimetyczne u płodu⁴.

Zmiany farmakokinetyczne w ciąży

Stopień wiązania teofiliny z białkami osocza oraz klirens mogą ulegać zmniejszeniu w trakcie rozwoju ciąży. Wskazane może być zmniejszenie dawki, aby uniknąć działań niepożądanych⁵.

Wpływ na kurczliwość macicy

Stosowanie teofiliny w końcowym okresie ciąży może hamować kurczliwość macicy. Należy prowadzić dokładne monitorowanie noworodków narażonych in utero na działanie teofiliny w celu wykrycia ewentualnych objawów przedmiotowych wywołanych jej działaniem⁶.

Działania niepożądane teofiliny

Zaburzenia układu immunologicznego

• Niezbyt często: reakcje nadwrażliwości, pokrzywka, uogólniony świąd, obrzęk naczynioruchowy¹.

Zaburzenia układu nerwowego i psychiczne

• Bardzo często: pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, bóle głowy, drażliwość, niepokój, bezsenność, zawroty głowy, wzmożenie odruchów, drżenie kończyn, napady drgawek².

Zaburzenia serca

• Bardzo często: zaburzenia rytmu serca, napadowa tachykardia, skurcze dodatkowe, arytmia komorowa, kołatanie serca³.

Zaburzenia naczyniowe

• Bardzo często: obniżenie ciśnienia tętniczego⁴.

Zaburzenia układu oddechowego

• Bardzo często: przyspieszenie oddechu⁵.

Zaburzenia żołądka i jelit

• Bardzo często: podrażnienie błony śluzowej przewodu pokarmowego, nudności, wymioty, ból w nadbrzuszu, biegunka, brak apetytu, jadłowstręt⁶.
• Opisywano krwawe wymioty⁷.
• Nasilenie refluksu żołądkowo-przełykowego w nocy⁸.

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

• Bardzo często: zwiększone wydalanie moczu, białkomocz, zwiększenie liczby erytrocytów w moczu⁹.
• Zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH)¹⁰.

Badania diagnostyczne

• Bardzo często: zwiększenie stężenia glukozy w surowicy, hipokaliemia, zwiększenie stężenia kreatyniny, zmiany stężenia elektrolitów, hiperurykemia¹¹.

Objawy przedawkowania teofiliny

Objawy przedawkowania teofiliny mogą wystąpić, jeśli jej stężenie w surowicy krwi przekracza 20 µg/ml, a nasilają się wraz ze wzrostem stężenia¹.

Wczesne objawy

• Tachykardia
• Objawy żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty (w tym wymioty z domieszką krwi), bóle żołądka, biegunka
• Pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego: niepokój, bóle głowy, bezsenność, zawroty głowy
• Nadmierne pragnienie, szumy w uszach, kołatanie serca, zaburzenia rytmu serca
• Nadmierne pocenie się i drżenie mięśni²

Ciężkie objawy (stężenie > 25 µg/ml)

• Drgawki
• Niewydolność krążenia
• Hipertermia
• Ciężkie zaburzenia rytmu serca, w tym komorowe zaburzenia rytmu serca
• Zatrzymanie krążenia i zgon³

Uwaga!

U pacjentów ze zwiększoną wrażliwością na teofilinę, ciężkie objawy mogą wystąpić nawet przy stężeniu mniejszym niż 20 µg/ml⁴.