Protamini sulfas

Wskazania stosowania

Przedawkowanie heparyny
Krwotok podczas leczenia heparyną
Krwotok podczas leczenia heparyną drobnocząsteczkową (LMWH)
Przeciwdziałanie przeciwzakrzepowemu działaniu heparyny przed operacją w trybie nagłym
Przeciwdziałanie przeciwzakrzepowemu działaniu heparyny drobnocząsteczkowej (LMWH) przed operacją w trybie nagłym
Odwrócenie przeciwzakrzepowego działania heparyny w zabiegach pomostowania krążeniowo-oddechowego
Zahamowanie antykoagulacyjnego działania heparyny

Leki zawierające Protamini sulfas

Producenci leków z Protamini sulfas

O substancji czynnej

Informacje ogólne

Protamini sulfas (siarczan protaminy) jest substancją czynną stosowaną w medycynie do neutralizacji działania heparyny, zarówno standardowej, jak i drobnocząsteczkowej (LMWH). Jest to białko o niskiej masie cząsteczkowej, wyekstrahowane z nasienia ryb, głównie łososia (Onchorhynchus keta). Protamina działa poprzez tworzenie stabilnych kompleksów z heparyną, co prowadzi do dezaktywacji jej właściwości przeciwzakrzepowych¹².

Skład i postać

Protamini sulfas występuje w postaci roztworu do wstrzykiwań lub infuzji. W zależności od preparatu, stężenie substancji czynnej może wynosić:

10 mg/ml – odpowiada to 1400 antyheparynowych IU/ml¹².
50 mg/ml – odpowiada to 7000 antyheparynowych IU/ml¹².

Pełny wykaz substancji pomocniczych znajduje się w punkcie 6.1. Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) odpowiedniego leku¹².

Wskazania

Protamini sulfas jest stosowany w następujących sytuacjach klinicznych:

Leczenie przedawkowania heparyny lub krwotoku podczas terapii heparyną².
Przeciwdziałanie przeciwzakrzepowemu działaniu heparyny przed operacjami w trybie nagłym².
Odwrócenie działania heparyny podczas zabiegów pomostowania krążeniowo-oddechowego².

Wskazania do stosowania

Siarczan protaminy jest stosowany w następujących przypadkach:

Leczenie przedawkowania lub krwotoku podczas terapii heparyną lub heparyną drobnocząsteczkową (LMWH)¹.
Przeciwdziałanie przeciwzakrzepowemu działaniu heparyny lub heparyny drobnocząsteczkowej (LMWH) przed operacją w trybie nagłym².
Odwrócenie przeciwzakrzepowego działania heparyny w zabiegach pomostowania krążeniowo-oddechowego³.
Zahamowanie antykoagulacyjnego działania heparyny⁴.

Mechanizm działania

Siarczan protaminy działa poprzez neutralizację heparyny, co prowadzi do zahamowania jej działania przeciwzakrzepowego. Protamina wiąże się z heparyną, tworząc stabilny kompleks, który nie wykazuje aktywności przeciwzakrzepowej¹.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Reakcje anafilaktyczne i niedociśnienie

Podawanie siarczanu protaminy może wywołać reakcje anafilaktyczne, dlatego powinno być dostępne wyposażenie do resuscytacji i leczenia wstrząsu¹. Podawanie siarczanu protaminy, szczególnie zbyt szybkie, może spowodować ciężkie niedociśnienie tętnicze².

Czynniki ryzyka nadwrażliwości

Czynniki ryzyka nadwrażliwości (w tym reakcji anafilaktycznych) na siarczan protaminy obejmują:

Alergia na ryby
Wcześniejsze leczenie insuliną protaminową, siarczanem protaminy lub chlorkiem protaminy
Niepłodność u mężczyzn
Historia medyczna wazektomii (np. sterylizacji)³

Jeśli siarczan protaminy jest podawany jako środek ratujący życie pacjentowi z którymkolwiek z wyżej wymienionych schorzeń, pacjent powinien być leczony pod ścisłą obserwacją⁴.

Działanie przeciwzakrzepowe

Nadmierne dawki siarczanu protaminy lub podawanie bez heparyny lub LMWH mogą wydłużyć czas krzepnięcia, ponieważ sam siarczan protaminy ma działanie przeciwzakrzepowe⁵. Sporadycznie donoszono o działaniu przeciwzakrzepowym heparyny/LMWH z odbicia z krwotokiem pomimo początkowej odpowiedniej neutralizacji heparyny przez siarczan protaminy⁶.

Sposób podawania

Nie należy przekraczać szybkości podawania produktu leczniczego:

10 mg/ml – podawać nie krócej niż 3 minuty
50 mg/5 ml – podawać nie krócej niż 10 minut⁷

Zbyt szybkie podawanie produktu leczniczego może spowodować nasilenie się lub wystąpienie ostrych objawów niepożądanych⁸.

Dawkowanie

Ogólne zasady

Siarczan protaminy podaje się w powolnym wstrzyknięciu dożylnym przez około 10 minut lub jako ciągły, powolny wlew dożylny¹.
Maksymalna pojedyncza dawka nie powinna przekraczać 5 mL (7000 j.m. antyheparynowych / 50 mg siarczanu protaminy)².
Dawka powinna być oparta na badaniach krzepliwości krwi, takich jak APTT, ACT, test anty-Xa i przyłóżkowy test neutralizacji protaminy³.

Neutralizacja heparyny

1 mL siarczanu protaminy (10 mg) neutralizuje około 1400 IU heparyny⁴.
Dawka powinna być dostosowana na podstawie czasu, jaki upłynął od przerwania dożylnego podawania heparyny⁵.

Neutralizacja heparyny drobnocząsteczkowej (LMWH)

Zalecana dawka to 1 mL siarczanu protaminy (10 mg) na 1000 anty-Xa IU LMWH⁶.
Siarczan protaminy tylko częściowo neutralizuje aktywność anty-Xa wywoływaną przez LMWH⁷.

Sposób podawania

Podanie dożylne

Siarczan protaminy podaje się wyłącznie dożylnie⁸.
W przypadku podskórnego lub domięśniowego podania heparyny, siarczan protaminy należy podać dożylnie⁹.

Powtarzanie dawek

W razie potrzeby można powtórzyć wstrzyknięcie w odstępach 10-15 minutowych¹⁰.
Po 3 godzinach od podskórnego lub domięśniowego podania heparyny, wstrzyknięcie siarczanu protaminy należy powtórzyć¹¹.

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności stosowania siarczanu protaminy u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat¹².

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

Brak dostępnych informacji dotyczących stosowania siarczanu protaminy u pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby¹³.

Pacjenci w podeszłym wieku

Brak dostępnych informacji dotyczących stosowania siarczanu protaminy u osób w podeszłym wieku¹⁴.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania Protamini sulfas obejmują:

Nadwrażliwość na substancję czynną lub którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w punkcie 6.1 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku¹.
Objawy nietolerancji po uprzednim wstrzyknięciu².
Obecność w surowicy krwi przeciwciał przeciwko protaminie³.
Uczulenie na ryby⁴.

Uwagi dodatkowe

Dodatkowe uwagi dotyczące stosowania Protamini sulfas:

Nie powinno się podawać pacjentom chorym na cukrzycę, którzy otrzymują lub otrzymywali produkty insulinowe zawierające protaminę, ze względu na ryzyko ostrych reakcji niepożądanych, w tym anafilaktycznych⁵.
W przypadku konieczności zabiegów kardiochirurgicznych u pacjentów z przewidywaną nietolerancją siarczanu protaminy, należy rozważyć zastosowanie alternatywnych metod neutralizacji działania heparyny⁶.

Interakcje

Interakcje substancji czynnej

Protamini sulfas (siarczan protaminy) wykazuje specyficzne interakcje z heparyną i heparynami drobnocząsteczkowymi (LMWH), co jest głównym mechanizmem działania tej substancji. Nie przeprowadzono badań dotyczących innych interakcji z lekami¹.

Niezgodności farmaceutyczne

Siarczan protaminy może wykazywać niezgodności z niektórymi antybiotykami, takimi jak pochodne penicylin i cefalosporyny, a także z kwasem amidotryzonowym i joksaglowym oraz ich pochodnymi stosowanymi w diagnostyce².

Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Częstość występowania

Brak lub ograniczona ilość danych dotyczących stosowania siarczanu protaminy u kobiet w ciąży. Badania na zwierzętach są niewystarczające w odniesieniu do toksycznego wpływu na reprodukcję¹.

Zalecenia

Siarczan protaminy nie jest zalecany w okresie ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących antykoncepcji, chyba że stan kliniczny kobiety zdecydowanie wymaga leczenia siarczanem protaminy².

Przenikanie do mleka

Nie wiadomo, czy siarczan protaminy przenika do mleka ludzkiego. Nie można wykluczyć ryzyka dla niemowląt³.

Zalecenia

Karmienie piersią należy przerwać na czas leczenia siarczanem protaminy⁴.

Badania

Nie przeprowadzono badań klinicznych ani nieklinicznych z siarczanem protaminy dotyczących płodności⁵.

Działania niepożądane

Działania niepożądane siarczanu protaminy

Siarczan protaminy może powodować różne działania niepożądane, w tym:

Niedociśnienie tętnicze - może być przejściowe lub ciężkie, szczególnie przy zbyt szybkim podaniu¹.
Reakcje anafilaktyczne - w tym wstrząs anafilaktyczny, który może być śmiertelny².
Nadciśnienie płucne - obserwowane u niektórych pacjentów².
Krwotok - może wystąpić w wyniku rozbicia kompleksu heparyna/protamina³.
Zaburzenia żołądkowo-jelitowe - takie jak wymioty⁴.
Zaburzenia układu immunologicznego - reakcje nadwrażliwości i anafilaktyczne⁵.
Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe - ból pleców⁶.

Specjalne ostrzeżenia dotyczące siarczanu protaminy

Podczas stosowania siarczanu protaminy należy zachować szczególną ostrożność w przypadku:

Pacjentów z alergią na ryby - zwiększone ryzyko reakcji anafilaktycznych⁷.
Pacjentów z wcześniejszym leczeniem insuliną protaminową - zwiększone ryzyko reakcji alergicznych⁸.
Pacjentów po wazektomii - zwiększone ryzyko reakcji anafilaktycznych⁹.
Pacjentów poddawanych długotrwałym zabiegom - konieczność monitorowania parametrów krzepnięcia¹⁰.

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych¹¹.

Przedawkowanie

Ogólne informacje

Siarczan protaminy 1% jest stosowany jako antidotum w przypadku przedawkowania heparyny. Przyjęto, że niewielki nadmiar tego produktu leczniczego jest prawidłowy i nie powoduje znaczących skutków ubocznych¹.

Skutki przedawkowania

Zbyt duży nadmiar siarczanu protaminy może wzmagać efekt antykoagulacyjny, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień². Do tej pory nie zgłoszono żadnego przypadku przedawkowania tego leku³.