Natrii chloridum

Właściwości fizykochemiczne

Chlorek sodu w roztworach do infuzji charakteryzuje się następującymi właściwościami:

• Stężenie jonów: Na⁺: 154 mmol/l, Cl^-: 154 mmol/l³.
• Osmolarność: 308 mOsmol/l⁴.
• pH: 4,5–7,5, w zależności od produktu⁵.

Roztwory chlorku sodu są izotoniczne względem osocza krwi, co czyni je bezpiecznymi do podawania dożylnego.

Zastosowanie

Chlorek sodu znajduje zastosowanie w następujących sytuacjach:

• Uzupełnianie płynów i elektrolitów: Stosowany w stanach odwodnienia lub zaburzeń równowagi elektrolitowej⁶.
• Rozcieńczanie leków: Służy jako rozpuszczalnik do sporządzania leków parenteralnych⁷.
• Korekcja zaburzeń elektrolitowych: Wspomaga leczenie hiponatremii i przewodnienia hipotonicznego⁸.

Rozpuszczalnik i nośnik

Natrii chloridum jest powszechnie stosowany jako rozpuszczalnik lub nośnik do sporządzania leków parenteralnych, w tym do podawania dożylnego, domięśniowego, podskórnego, zewnątrzoponowego, podpajęczynówkowego oraz dostawowego³. Jest również wykorzystywany jako nośnik lub rozpuszczalnik do parenteralnego podawania produktów leczniczych⁴.

Hiponatremia i zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej

Roztwory Natrii chloridum o wyższym stężeniu (np. 10%) są stosowane w leczeniu hiponatremii oraz przewodnienia hipotonicznego (zatrucia wodnego)⁵. Wspomagająco mogą być również wykorzystywane w przypadku alkalozy metabolicznej⁶.

Grupy ryzyka

Noworodki

U noworodków, zarówno wcześniaków jak i donoszonych, może występować zbyt wysokie stężenie sodu spowodowane niedojrzałością nerek. Dlatego u noworodków, zarówno wcześniaków jak i donoszonych, powtarzane wstrzyknięcia chlorku sodu można podać po określeniu stężenia sodu we krwi⁵.

Pacjenci z chorobami serca, nerek i wątroby

Chlorek sodu należy stosować ostrożnie u pacjentów z nadciśnieniem, niewydolnością serca, obrzękiem płuc lub obrzękiem obwodowym, zaburzeniami czynności nerek, w stanie przedrzucawkowym, z hiperaldosteronizmem, marskością wątroby i innymi chorobami wątroby, hiperwolemią, zwężeniem dróg moczowych, hipoproteinemią oraz innymi chorobami i leczeniem (np. kortykosteroidami) związanymi z zatrzymaniem sodu⁶.

Hiponatremia

Hiponatremia rzekoma (pseudohyponatraemia) jest stanem, w którym standardowe metody laboratoryjne oznaczania sodu w osoczu dają fałszywie niskie wyniki. Może wystąpić, kiedy w osoczu jest bardzo duże stężenie związków wielkocząsteczkowych, a tym samym zmniejsza się zawartość wody względem całkowitej objętości osocza. Może wystąpić w hiperlipidemii i hiperproteinemii, a także u pacjentów z cukrzycą. Dokładne wartości można uzyskać przez uwzględnienie zawartości wody w osoczu⁷.

Sposób podawania

Substancja może być podawana dożylnie, domięśniowo lub podskórnie, w zależności od potrzeb klinicznych³. W przypadku stosowania jako rozpuszczalnik do leków parenteralnych, dawkowanie jest dostosowywane do stężenia rozpuszczanego leku⁴.

Specjalne przypadki

Hiponatremia

W przypadku hiponatremii, konieczne jest ustalenie jej przyczyny i dążenie do jej eliminacji. W ostrej hiponatremii objawowej, stężenie Na⁺ w surowicy powinno być podwyższone do 120-125 mmol/l w ciągu 24 godzin⁵. Wzrost stężenia Na⁺ nie powinien przekroczyć 12 mmol/l w ciągu 24 godzin⁶.

Zatrucie wodne

W przypadku zatrucia wodnego, najczęściej stosuje się 3% lub 5% roztwór chlorku sodu, nie przekraczając dawki 100 ml/godzinę⁷.

Stany wymagające ostrożności

Stosowanie produktów zawierających Natrii chloridum może być niewskazane w następujących sytuacjach:

• Hipernatremia (podwyższone stężenie sodu we krwi)¹⁰.
• Hipokaliemia (niskie stężenie potasu we krwi)¹¹.
• Hiperchloremia (podwyższone stężenie chloru we krwi)¹².
• Kwasica¹³.
• Stany wymagające ograniczeń w przyjmowaniu sodu, takie jak niewydolność serca, uogólnione obrzęki, obrzęk płuc, nadciśnienie, rzucawka, ciężka niewydolność nerek¹⁴.
• U noworodków w celu uzupełniania niedoboru wody (stosować wyłącznie do wyrównania zaburzeń jonowych)¹⁵.

Interakcje z innymi substancjami

• Alkohol: Należy unikać dodawania alkoholu do roztworów chlorku sodu⁴.
• Inne leki: Przy dodawaniu innych leków do roztworu chlorku sodu, powstały roztwór należy natychmiast podać i zwrócić uwagę na możliwe zmiany zabarwienia⁵.

Wpływ na karmienie piersią

Stosowanie roztworów chlorku sodu w okresie karmienia piersią jest uważane za bezpieczne, zarówno w przypadku roztworów izotonicznych, jak i hipertonicznych.

• Roztwory izotoniczne (0,9%): Nie istnieją przeciwwskazania do stosowania izotonicznego roztworu chlorku sodu w okresie karmienia piersią⁴.
• Roztwory hipertoniczne (10%): Brak przeciwwskazań do stosowania rozcieńczonych roztworów chlorku sodu w okresie karmienia piersią⁵.
• Dane z literatury: Brak dowodów na szkodliwość podania roztworu chlorku sodu 9 mg/ml podczas karmienia piersią dla noworodka⁶.

Zaburzenia serca i układu oddechowego

Nadmierne podanie roztworu chlorku sodu może prowadzić do:

• Nasilenia objawów niewydolności serca - szczególnie u pacjentów z chorobami układu krążenia³.
• Obrzęku płuc - szczególnie u pacjentów z chorobami układu krążenia⁴.

Zaburzenia miejscowe

Podanie roztworu chlorku sodu może powodować:

• Podrażnienie żyły - w miejscu podania⁵.
• Zakrzepowe zapalenie żyły - w miejscu podania⁵.
• Ból i zaczerwienienie - szczególnie przy zbyt szybkim podaniu lub niewystarczającym rozcieńczeniu⁶.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania chlorku sodu należy:

• Przerwać wlew i ocenić stan pacjenta³.
• Zastosować odpowiednie leczenie objawowe i wspomagające⁴.
• W przypadku dzieci, w razie niedawnego spożycia, spowodować wymioty lub wykonać płukanie żołądka⁵.
• W przypadku drgawek podać dożylnie diazepam⁶.

Leczenie hipernatremii

Leczenie hipernatremii obejmuje:

• Usunięcie nadmiaru sodu i wody poprzez stosowanie diuretyków⁷.
• Przywracanie objętości i składu płynów ustrojowych do normy⁸.
• W przypadku ciężkiej hipernatremii, dializę⁹.