Mannitolum

Informacje ogólne

Mannitol jest substancją czynną stosowaną w roztworach do infuzji. Występuje w stężeniach 150 mg/ml (Mannitol 15% Baxter) oraz 200 mg/ml (Mannitol 20% Fresenius). Mannitol jest związkiem o działaniu osmotycznym, co oznacza, że wpływa na przepływ wody w organizmie, co jest kluczowe w leczeniu różnych stanów patologicznych¹².

Osmolarność roztworu Mannitol 20% Fresenius wynosi 1098 mOsmol/l, co wskazuje na jego wysoką skuteczność w wywoływaniu efektów osmotycznych³.

Wskazania do stosowania

• Zwiększenie diurezy w zapobieganiu i leczeniu oligurii w ostrej niewydolności nerek¹.
• Obniżenie ciśnienia śródczaszkowego i zmniejszenie obrzęku mózgu².
• Obniżenie podwyższonego ciśnienia śródgałkowego, gdy nie można go obniżyć innymi sposobami³.
• Zwiększenie wydalania substancji toksycznych przez układ moczowy (tzw. diureza wymuszona)⁴.

Ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania mannitolu

Zaburzenia czynności nerek

U pacjentów ze znacznymi zaburzeniami czynności nerek przed rozpoczęciem podawania mannitolu należy podać dawkę testową, aby sprawdzić reakcję organizmu na produkt leczniczy. Nie należy podawać więcej niż dwie dawki testowe¹.

Zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej

Nadmierna utrata wody i elektrolitów może wywołać ciężkie zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej. Podczas podawania mannitolu należy monitorować stężenie sodu i potasu we krwi².

Monitorowanie diurezy

Jeżeli podczas stosowania mannitolu obserwuje się zmniejszanie diurezy godzinowej, należy dokonać ponownej oceny stanu klinicznego pacjenta i w razie potrzeby przerwać podawanie produktu leczniczego³.

Ryzyko kumulacji i hipowolemii

Kumulowanie się mannitolu może nasilić zastoinową niewydolność krążenia. Na skutek zwiększenia diurezy mannitol może nasilać objawy hipowolemii⁴.

Pozanaczyniowe podanie

W razie omyłkowego podania pozanaczyniowego może dojść do miejscowego obrzęku i stanu zapalnego⁵.

Interakcje z krwią

Nie należy podawać roztworu mannitolu łącznie z krwią, gdyż może to spowodować pseudoaglutynację⁶.

Hipernatremia

W przypadku powtarzania infuzji, nadmierna utrata wody może doprowadzić do hipernatremii⁷.

Monitorowanie czynności nerek

Podczas infuzji mannitolu należy monitorować czynności nerek⁸.

Pacjenci po zabiegach neurochirurgicznych

U pacjentów po zabiegach neurochirurgicznych mannitol może powodować zwiększenie przepływu mózgowego krwi i ryzyko wystąpienia krwawienia pooperacyjnego⁹.

Dawkowanie

Dawkowanie Mannitol 20% Fresenius ustala lekarz indywidualnie dla każdego pacjenta w zależności od jego stanu klinicznego. Szybkość infuzji oraz ilość podanego roztworu zależy od wskazania, zapotrzebowania na płyny i czynności nerek¹.

Dorośli pacjenci

• Dawka testowa: 0,2 g/kg mc. (75 ml 20% roztworu) podawana w ciągu 3-5 minut powinna wywołać diurezę o szybkości co najmniej 30-50 ml/h².
• Leczenie oligurii: Maksymalna dawka dobowa wynosi około 1,5 g/kg mc./dobę (około 100 g/dobę dla pacjenta o masie ciała 70 kg). Maksymalna szybkość infuzji wynosi 0,3 g/kg mc./h (21 g/h dla pacjenta o masie ciała 70 kg)³.
• Zapobieganie oligurii: Stosuje się dawkę 50-100 g mannitolu podczas zabiegów kardiochirurgicznych i innych rodzajów zabiegów chirurgicznych⁴.
• Obniżenie ciśnienia śródczaszkowego, obrzęk mózgu: Dawka 0,25 g/kg mc., nie częściej niż co 6-8 godzin⁵.
• Obniżenie ciśnienia śródgałkowego: Dawka 1,5-2 g/kg mc. (7,5 ml do 10 ml 20% roztworu/kg mc.) podawana w ciągu 30 minut⁶.
• Przyspieszenie wydalania substancji toksycznych: Całkowita dawka mannitolu nie powinna być większa niż 200 g⁷.

Dzieci

Nie jest znana skuteczność i bezpieczeństwo stosowania produktu leczniczego Mannitol 20% Fresenius u dzieci w wieku poniżej 12 lat⁸.

• Zmniejszenie obrzęku mózgu, obniżenie ciśnienia śródczaszkowego, obniżenie ciśnienia śródgałkowego: Dawka 1-2 g/kg mc., podawana w ciągu 60 minut⁹.
• Oliguria: Dawka 0,25-2 g/kg mc., podawana w ciągu 2-6 godzin. Przed zastosowaniem należy podać dawkę testową 0,75 g/kg mc. w ciągu 3-5 minut¹⁰.

Przeciwwskazania

Stosowanie mannitolu jest przeciwwskazane w następujących przypadkach:

• Nadwrażliwość na mannitol¹.
• Zaawansowana niewydolność nerek z bezmoczem².
• Objawy zastoju w krążeniu płucnym lub obrzęk płuc³.
• Krwawienie śródczaszkowe, z wyjątkiem krwawień podczas kraniotomii⁴.
• Ciężkie odwodnienie⁵.

Interakcje z lekami

• Leki saluretyczne: Mannitol nasila ich działanie moczopędne¹.
• Neomycyna: Zwiększa ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności².
• Kanamycyna: Może prowadzić do głuchoty³.
• Glikozydy naparstnicy: Zwiększone ryzyko zatrucia naparstnicą związanego z hipokaliemią⁴.
• Inne leki moczopędne: Mogą nasilać działanie obniżające ciśnienie śródgałkowe, co może wymagać dostosowania dawki⁵.

Stosowanie w ciąży

Brak jest dostępnych danych dotyczących stosowania produktu leczniczego Mannitol 20% Fresenius u kobiet w ciąży oraz jego wpływu na płód. Jednakże, produkt może być stosowany u kobiet w ciąży, jeśli spodziewane korzyści terapeutyczne przewyższają potencjalne ryzyko¹.

Działania niepożądane związane z Mannitolem

Podczas lub po zakończeniu infuzji Mannitolu mogą wystąpić następujące działania niepożądane:

• Układ krążenia: zastój w krążeniu płucnym, obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, częstoskurcz, zastoinowa niewydolność krążenia, bóle w klatce piersiowej podobne do dławicowych¹.
• Układ moczowy: nadmierna diureza, zatrzymanie moczu².
• Układ nerwowy: bóle głowy, zawroty głowy, drgawki³.
• Układ pokarmowy: nudności, wymioty, biegunka, suchość w jamie ustnej, zwiększone pragnienie⁴.
• Skóra i tkanka podskórna: obrzęki, martwica skóry, pokrzywka⁵.
• Układ oddechowy: nieżyt nosa⁶.
• Inne: zaburzenia równowagi wodno-elektrolitowej, kwasica, odwodnienie, gorączka, dreszcze, ból ramion, ból i podrażnienie żyły spowodowane zbyt szybkim podawaniem produktu leczniczego⁷.

Skutki przedawkowania Mannitolu

Szybkie podanie dużej ilości mannitolu może prowadzić do:

• Nadmiernego wzrostu objętości płynów w przestrzeni śródnaczyniowej¹.
• Wystąpienia niewydolności serca i obrzęku płuc¹.
• Nadmiernej utraty elektrolitów, szczególnie sodu, potasu i chlorków².