Ibuprofenum + Paracetamolum

Wskazania stosowania

  • Migrena
  • Ból głowy
  • Ból pleców
  • Ból menstruacyjny
  • Ból zęba
  • Ból reumatyczny
  • Ból mięśni
  • Ból związany z łagodnymi postaciami zapalenia stawów
  • Przeziębienie
  • Grypa
  • Ból gardła
  • Gorączka
  • Ból kości
  • Ból stawów
  • Ból lędźwiowo-krzyżowy
  • Ból pourazowy
  • Nerwoból
  • Ból pooperacyjny

Leki zawierające Ibuprofenum + Paracetamolum

Producenci leków z Ibuprofenum + Paracetamolum

O substancji czynnej

Skład i postać

Produkty lecznicze zawierające kombinację ibuprofenu i paracetamolu występują w różnych postaciach, takich jak:

  • Zawiesina doustna (np. Kidofen Duo) – 5 ml zawiesiny zawiera 100 mg ibuprofenu i 125 mg paracetamolu1.
  • Tabletki powlekane (np. Kivenul, Metafen, Nurofen Ultima, Excedrin Duo, Hadmuliv, APAP intense, Ibuprofen/Paracetamol Sandoz, Ibuprofen/Paracetamol Mylan, Inflanor Plus, Bazdygor, Ibuxal Plus) – każda tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu i 500 mg paracetamolu2.
  • Tabletki (np. Metafen) – każda tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu i 325 mg paracetamolu3.

Substancje pomocnicze różnią się w zależności od postaci leku. W przypadku zawiesiny doustnej (Kidofen Duo) zawiera ona m.in. sacharozę, makrogologlicerol rycynooleinianu, sód benzoesan, sód, glikol propylenowy oraz alkohol benzylowy4.

Wskazania do stosowania

Kombinacja ibuprofenu i paracetamolu jest stosowana w leczeniu:

  • Bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, w tym bólu głowy, migreny, bólu menstruacyjnego, bólu zębów, bólu mięśni, bólu kości i stawów, bólu lędźwiowo-krzyżowego, bólu pourazowego oraz nerwobóli5.
  • Gorączki – jako środek przeciwgorączkowy6.
  • Objawów przeziębienia i grypy, takich jak ból gardła i gorączka7.

Produkty te są szczególnie wskazane w przypadkach, gdy monoterapia ibuprofenem lub paracetamolem nie przynosi wystarczającej ulgi w bólu8.

Wszystkie produkty są przeznaczone dla osób dorosłych w wieku powyżej 18 lat9.

Wskazania do stosowania

Wskazania ogólne

Produkty zawierające kombinację Ibuprofenum i Paracetamolum są stosowane w leczeniu:

  • Bólu o nasileniu łagodnym do umiarkowanego1.
  • Gorączki2.

Specyficzne zastosowania

Kombinacja ta jest szczególnie skuteczna w przypadku:

  • Bólów głowy, w tym migreny3.
  • Bólów menstruacyjnych4.
  • Bólów mięśniowych i reumatycznych5.
  • Objawów przeziębienia i grypy, w tym bólu gardła i gorączki6.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Paracetamol

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

  • Ryzyko przedawkowania: Ryzyko przedawkowania paracetamolu jest większe u pacjentów z alkoholową niewydolnością wątroby bez objawów marskości. W przypadku przedawkowania należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, nawet jeśli pacjent czuje się dobrze, ponieważ istnieje ryzyko opóźnionego, ciężkiego uszkodzenia wątroby1.
  • Interakcje z flukloksacyliną: Należy zachować ostrożność podczas jednoczesnego stosowania paracetamolu i flukloksacyliny, ze względu na zwiększone ryzyko rozwoju kwasicy metabolicznej z dużą luką anionową (HAGMA), szczególnie u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek, posocznicą, niedożywieniem i innymi przyczynami niedoboru glutationu (np. przewlekły alkoholizm). Zaleca się ścisłą obserwację pacjenta, w tym wykonywanie badań wykrywających 5-oksoprolinę w moczu2.
  • Alkohol: Podczas terapii paracetamolem należy unikać spożywania alkoholu ze względu na ryzyko uszkodzenia wątroby. Szczególne ryzyko uszkodzenia wątroby istnieje u osób niedożywionych, które regularnie spożywają alkohol3.
  • Wpływ na wyniki badań laboratoryjnych: Stosowanie paracetamolu może spowodować uzyskanie fałszywych wyników niektórych testów laboratoryjnych przeprowadzanych metodami oksydoredukcyjnymi (np. oznaczanie stężenia glukozy we krwi)4.

Ibuprofen

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

  • Ryzyko działań niepożądanych: Ryzyko działań niepożądanych można zmniejszyć, stosując najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy możliwy czas niezbędny do kontrolowania objawów5.
  • Wpływ na układ krążenia: Stosowanie ibuprofenu, zwłaszcza w dużej dawce (2400 mg na dobę), może być związane z niewielkim wzrostem ryzyka wystąpienia tętniczych incydentów zatorowo-zakrzepowych (np. zawału mięśnia sercowego lub udaru). Należy unikać dużych dawek u pacjentów z niekontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, zastoinową niewydolnością serca (NYHA II-III), rozpoznaną chorobą niedokrwienną serca, chorobą naczyń obwodowych i (lub) chorobą naczyń mózgowych6.
  • Wpływ na przewód pokarmowy: Istnieje ryzyko wystąpienia krwotoku z przewodu pokarmowego, owrzodzenia lub perforacji, które może być śmiertelne. Ryzyko to wzrasta u pacjentów z owrzodzeniem w wywiadzie, zwłaszcza powikłanym krwotokiem lub perforacją, oraz u osób w podeszłym wieku7.
  • Ciężkie reakcje skórne: W związku ze stosowaniem NLPZ zgłaszano występowanie ciężkich reakcji skórnych, także śmiertelnych, w tym złuszczającego zapalenia skóry, zespołu Stevensa-Johnsona i toksycznego martwiczego oddzielania się naskórka. Ryzyko to jest największe na wczesnym etapie terapii8.
  • Maskowanie objawów zakażenia: Ibuprofen może maskować objawy zakażenia, co może prowadzić do opóźnionego rozpoczęcia właściwego leczenia. Zjawisko to zaobserwowano w przypadku bakteryjnego zapalenia płuc i powikłań bakteryjnych ospy wietrznej9.

Dawkowanie

Dawkowanie

Produkty zawierające Ibuprofenum + Paracetamolum są przeznaczone wyłącznie do krótkotrwałego stosowania (nie dłużej niż 3 dni). Należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę przez najkrótszy okres konieczny do złagodzenia objawów1.

  • Dorośli: 1 tabletka (200 mg ibuprofenu + 500 mg paracetamolu) do 3 razy na dobę, z co najmniej 6-godzinną przerwą między dawkami. W przypadku braku efektu, można przyjąć 2 tabletki do 3 razy na dobę, ale tylko u pacjentów o masie ciała ≥60 kg2.
  • Maksymalna dawka dobowa: 6 tabletek (1200 mg ibuprofenu + 3000 mg paracetamolu) w ciągu 24 godzin3.

Grupy pacjentów

Osoby w podeszłym wieku

Nie jest wymagane dostosowanie dawki, ale u osób starszych występuje zwiększone ryzyko działań niepożądanych. Zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez najkrótszy czas4.

Dzieci i młodzież

Produktów nie należy stosować u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat5.

Zaburzenia czynności nerek i wątroby

  • Nerki: U pacjentów z łagodnym do umiarkowanego zaburzeniem czynności nerek należy zachować ostrożność. Pojedyncza dawka nie powinna przekraczać 500 mg paracetamolu (1 tabletka), a przerwa między dawkami powinna wynosić co najmniej 6 godzin6.
  • Wątroba: U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby należy zmniejszyć dawkę lub wydłużyć przerwy między dawkami. Dobowa dawka paracetamolu nie powinna przekraczać 2 g (4 tabletki)7.

Sposób podawania

Produkty należy przyjmować doustnie, popijając szklanką wody. Aby zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych, zaleca się przyjmowanie leku w trakcie posiłku8.

Przeciwwskazania

Nadwrażliwość

Przeciwwskazania dotyczące nadwrażliwości obejmują:

  • Nadwrażliwość na ibuprofen lub paracetamol lub którąkolwiek substancję pomocniczą wymienioną w punkcie 6.1 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL)1.
  • Reakcje nadwrażliwości w wywiadzie, takie jak skurcz oskrzeli, obrzęk naczynioruchowy, astma, zapalenie błony śluzowej nosa lub pokrzywka, związane z przyjmowaniem kwasu acetylosalicylowego lub innych NLPZ2.

Choroby przewlekłe

Przeciwwskazania związane z chorobami przewlekłymi:

  • Czynna lub nawracająca choroba wrzodowa żołądka i/lub dwunastnicy, perforacja lub krwawienie z przewodu pokarmowego3.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie4.
  • Częste krwawienia z przewodu pokarmowego w wywiadzie

    Interakcje

    Interakcje związane z paracetamolem

    Paracetamol może wchodzić w interakcje z różnymi lekami, co może wpływać na jego skuteczność i bezpieczeństwo stosowania. Poniżej przedstawiono najważniejsze interakcje:

    • Cholestyramina: Zmniejsza szybkość wchłaniania paracetamolu. Nie należy przyjmować cholestyraminy w ciągu godziny od zażycia paracetamolu, jeśli wymagane jest maksymalne działanie przeciwbólowe1.
    • Metoklopramid i domperydon: Zwiększają wchłanianie paracetamolu, ale nie ma konieczności unikania ich jednoczesnego stosowania2.
    • Warfaryna: Długotrwałe, regularne stosowanie paracetamolu może nasilać działanie przeciwzakrzepowe warfaryny, zwiększając ryzyko krwawień. Sporadyczne stosowanie nie ma istotnego wpływu3.
    • Flukloksacylina: Jednoczesne stosowanie może prowadzić do kwasicy metabolicznej z dużą luką anionową, szczególnie u pacjentów z czynnikami ryzyka4.
    • Substancje hepatotoksyczne: Paracetamol może nasilać toksyczność wątrobową w połączeniu z substancjami takimi jak alkohol, barbiturany czy trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne5.

    Interakcje związane z ibuprofenem

    Ibuprofen, jako niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ), może wchodzić w interakcje z wieloma lekami, wpływając na ich działanie. Oto najważniejsze interakcje:

    • Kwas acetylosalicylowy: Ibuprofen może hamować działanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego na agregację płytek krwi, co może zmniejszać jego działanie kardioprotekcyjne6.
    • Leki przeciwzakrzepowe: NLPZ, w tym ibuprofen, mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych, takich jak warfaryna, zwiększając ryzyko krwawień7.
    • Leki przeciwnadciśnieniowe: Ibuprofen może osłabiać działanie leków przeciwnadciśnieniowych, takich jak inhibitory ACE czy antagoniści receptora angiotensyny II8.
    • Cyklosporyna: Zwiększone ryzyko nefrotoksyczności przy jednoczesnym stosowaniu z ibuprofenem9.
    • Antybiotyki z grupy chinolonów: NLPZ mogą zwiększać ryzyko drgawek związanych ze stosowaniem chinolonów10.

Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Część dotycząca ciąży

Ibuprofen

Hamowanie syntezy prostaglandyn przez ibuprofen może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży i rozwój zarodka lub płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronienia, wad rozwojowych serca i wytrzewienia jelit po zastosowaniu inhibitora syntezy prostaglandyn we wczesnym okresie ciąży. Bezwzględne ryzyko wad układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poniżej 1% do około 1,5%. Ryzyko to zwiększa się wraz z dawką i czasem trwania leczenia1.

Od 20. tygodnia ciąży stosowanie ibuprofenu może powodować małowodzie wynikające z zaburzeń czynności nerek płodu. Może ono wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia i jest zwykle odwracalne po jego przerwaniu. Ponadto odnotowano przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze, z których większość ustąpiła po zaprzestaniu leczenia2.

W trzecim trymestrze ciąży wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą wpływać na płód, powodując toksyczne działanie na płuca i serce (przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i nadciśnienie płucne) oraz zaburzenia czynności nerek3.

Paracetamol

Duża liczba danych dotyczących kobiet ciężarnych wskazuje na brak występowania wad wrodzonych bądź toksycznego wpływu na płód czy noworodka. Wnioski z badań epidemiologicznych dotyczących rozwoju układu nerwowego u dzieci narażonych na działanie paracetamolu in utero są niejednoznaczne. Paracetamol można stosować w okresie ciąży, jeżeli jest to klinicznie uzasadnione, jednak należy wówczas podawać najmniejszą skuteczną zalecaną dawkę, przez jak najkrótszy czas i możliwie najrzadziej4.

Część dotycząca karmienia piersią

Ibuprofen

Ibuprofen i jego metabolity przenikają do mleka kobiet karmiących piersią w bardzo małych ilościach (0,0008% dawki podanej matce). Dla zachowania ostrożności należy unikać stosowania ibuprofenu u kobiet karmiących piersią5.

Paracetamol

Paracetamol podawany doustnie przenika w niewielkich ilościach do mleka kobiecego. Nie zgłoszono działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią, zatem karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do zastosowania produktu leczniczego6.

Część dotycząca płodności

Stosowanie produktu leczniczego może wpływać niekorzystnie na płodność u kobiet i nie jest zalecane u kobiet, które planują ciążę. Należy rozważyć odstawienie produktu leczniczego u kobiet, które mają trudności z zajściem w ciążę lub są badane w kierunku niepłodności7.

Działania niepożądane

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Bardzo rzadko: Zaburzenia układu krwiotwórczego, takie jak agranulocytoza, niedokrwistość (aplastyczna, hemolityczna), leukopenia, neutropenia, pancytopenia i małopłytkowość. Pierwszymi objawami mogą być: gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej, objawy grypopodobne, silne zmęczenie, krwawienia i siniaki oraz krwawienie z nosa1.

Zaburzenia układu immunologicznego

Bardzo rzadko: Reakcje nadwrażliwości, w tym reakcje anafilaktyczne, obrzęk twarzy, języka i krtani, duszność, tachykardia, spadek ciśnienia krwi (wstrząs anafilaktyczny)2.

Zaburzenia żołądka i jelit

Często: Ból brzucha, biegunka, nudności, wymioty, dyspepsja3.

Niezbyt często: Owrzodzenia przewodu pokarmowego, perforacja lub krwawienie z przewodu pokarmowego, smoliste stolce, krwawe wymioty4.

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Bardzo rzadko: Zaburzenia czynności wątroby, zapalenie wątroby, żółtaczka. W przypadku przedawkowania paracetamolu może wystąpić ostra niewydolność wątroby, martwica wątroby5.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Niezbyt często: Wysypki, świąd, pokrzywka6.

Bardzo rzadko: Ciężkie reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka7.

Zaburzenia nerek i dróg moczowych

Bardzo rzadko: Śródmiąższowe zapalenie nerek, zespół nerczycowy, ostra lub przewlekła niewydolność nerek8.

Inne działania niepożądane

Bardzo rzadko: Dezorientacja, depresja, omamy, ból głowy, zawroty głowy, parestezje, zapalenie nerwu wzrokowego9.

Badania diagnostyczne: Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, kreatyniny i mocznika we krwi10.

Zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych11.

Przedawkowanie

Paracetamol

Ryzyko przedawkowania

U osób dorosłych ryzyko uszkodzenia wątroby występuje po przyjęciu 10 g paracetamolu (co odpowiada 20 tabletkom) lub więcej. U pacjentów z czynnikami ryzyka uszkodzenie wątroby może wystąpić już po przyjęciu 5 g (10 tabletek) lub więcej. Czynniki ryzyka obejmują:

  • Długotrwałe leczenie lekami indukującymi enzymy wątrobowe (np. karbamazepina, fenobarbital, fenytoina, prymidon, ryfampicyna, dziurawiec zwyczajny)1.
  • Regularne nadużywanie alkoholu2.
  • Możliwy niedobór glutationu (np. z powodu zaburzeń odżywiania, mukowiscydozy, zakażenia HIV, głodzenia, wyniszczenia)3.

Objawy przedawkowania

Objawy w pierwszych 24 godzinach obejmują:

  • Bladość, nudności, wymioty, jadłowstręt, ból brzucha4.
  • Objawy uszkodzenia wątroby mogą wystąpić po 12-48 godzinach, w tym nieprawidłowa czynność wątroby, zaburzenia metabolizmu glukozy, kwasica metaboliczna5.
  • W ciężkich przypadkach: encefalopatia, krwawienie, hiperglikemia, obrzęk mózgu, zgon6.
  • Możliwe ostra niewydolność nerek, arytmie serca, zapalenie trzustki7.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Należy podjąć natychmiastowe działania:

  • Pacjent powinien zostać pilnie skierowany do szpitala8.
  • W ciągu godziny od przedawkowania rozważyć podanie węgla aktywowanego9.
  • Oznaczenie stężenia paracetamolu w osoczu po 4 godzinach od przedawkowania10.
  • Leczenie N-acetylocysteiną do 24 godzin od przedawkowania, z najlepszą skutecznością do 8 godzin11.
  • W razie potrzeby podanie N-acetylocysteiny dożylnie lub doustnie metioniny12.

Ibuprofen

Ryzyko przedawkowania

U dzieci objawy przedawkowania mogą wystąpić po przyjęciu dawki powyżej 400 mg/kg mc. U dorosłych zależność efektu od dawki jest mniej wyraźna13.

Objawy przedawkowania

Objawy obejmują:

  • Nudności, wymioty, ból brzucha, biegunka14.
  • Szumy uszne, ból głowy, krwawienie z przewodu pokarmowego15.
  • W cięższych przypadkach: senność, pobudzenie, dezorientacja, śpiączka, drgawki16.
  • Kwasica metaboliczna, wydłużenie czasu protrombinowego/INR17.
  • Ostra niewydolność nerek, uszkodzenie wątroby, zaostrzenie astmy18.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Należy zastosować leczenie objawowe i wspomagające:

  • Zapewnić drożność dróg oddechowych, monitorować czynności życiowe19.
  • W ciągu godziny od przedawkowania rozważyć podanie węgla aktywowanego20.
  • W przypadku drgawek podać diazepam lub lorazepam dożylnie21.
  • W przypadku astmy podać leki rozszerzające oskrzela22.