Doxycyclinum

Mechanizm działania

Doksycyklina działa poprzez hamowanie syntezy białek bakteryjnych poprzez wiązanie się z podjednostką 30S rybosomów bakteryjnych. To prowadzi do zahamowania wzrostu i namnażania się bakterii, co skutkuje działaniem bakteriostatycznym⁴.

Lek jest skuteczny przeciwko szerokiemu zakresowi bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, a także przeciwko niektórym pierwotniakom i riketsjom⁵.

Wskazania

Zakażenia dróg oddechowych

Doksycyklina jest stosowana w leczeniu zakażeń górnych i dolnych dróg oddechowych, takich jak zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok i zapalenie migdałków, wywołanych przez wrażliwe szczepy bakterii, w tym Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae i Mycoplasma pneumoniae⁶.

Zakażenia dróg moczowych

Lek jest również skuteczny w leczeniu zakażeń dróg moczowych, takich jak zapalenie pęcherza moczowego i odmiedniczkowe zapalenie nerek, wywołanych przez wrażliwe szczepy Escherichia coli, Klebsiella spp. i Enterococcus faecalis⁷.

Choroby przenoszone drogą płciową

Doksycyklina jest stosowana w leczeniu chorób przenoszonych drogą płciową, takich jak niepowikłane zakażenia cewki moczowej, zakażenia szyjki macicy i odbytu wywołane przez Chlamydia trachomatis oraz wrzód miękki wywołany przez Haemophilus ducreyi⁸.

Zakażenia skóry i tkanek miękkich

Lek jest również wskazany w leczeniu zakażeń skóry i tkanek miękkich, w tym ciężkich postaci trądziku pospolitego, wywołanych przez wrażliwe szczepy Propionibacterium acnes i Staphylococcus aureus⁹.

Zakażenia układu moczowo-płciowego

Doksycyklina jest stosowana w leczeniu zakażeń dróg moczowych i chorób przenoszonych drogą płciową, takich jak:

• Zapalenie pęcherza moczowego, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie cewki moczowej wywołane przez Chlamydia trachomatis, Ureaplasma urealyticum, Klebsiella spp., Enterobacter spp., Escherichia coli, Streptococcus faecalis³.
• Niepowikłane zapalenie cewki moczowej, stany zapalne w obrębie miednicy małej, wrzód miękki, ziarniniak pachwinowy, kiła, rzeżączka⁴.

Zakażenia skóry i tkanek miękkich

Doksycyklina jest skuteczna w leczeniu zakażeń skóry i tkanek miękkich, w tym:

• Ciężkie postaci trądziku pospolitego wywołane przez Propionibacterium acnes, Staphylococcus aureus⁵.
• Zakażenia tkanek miękkich wywołane przez Clostridium spp.⁶.

Inne zakażenia

Doksycyklina jest również stosowana w leczeniu innych zakażeń, takich jak:

• Borelioza z Lyme⁷.
• Zakażenia układu pokarmowego, w tym biegunka podróżnych, cholera, pełzakowica jelitowa⁸.
• Riketsjozy, gorączka Q, dur plamisty, choroby przenoszone przez kleszcze⁹.
• Zapobieganie malarii¹⁰.

Specjalne grupy pacjentów

Dzieci i młodzież

Stosowanie doksycykliny u dzieci poniżej 8 roku życia może powodować trwałe przebarwienie zębów (żółto-szaro-brązowe) oraz hipoplazję szkliwa. Lek należy stosować tylko w ciężkich lub zagrażających życiu stanach, gdy brak jest innych odpowiednich metod leczenia⁴.

Pacjenci z niewydolnością wątroby

U pacjentów z niewydolnością wątroby należy zachować ostrożność, zwłaszcza podczas długotrwałego leczenia lub przyjmowania innych leków hepatotoksycznych. Zaleca się regularne badanie czynności wątroby⁵.

Pacjenci z niewydolnością nerek

U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek wydalanie doksycykliny może się zmniejszyć. Jednak nie ma konieczności zmiany dawkowania⁶.

Interakcje i działania niepożądane

Interakcje z lekami hepatotoksycznymi

Doksycyklina może nasilać hepatotoksyczność innych leków. U pacjentów przyjmujących leki hepatotoksyczne zaleca się regularne monitorowanie czynności wątroby⁷.

Wpływ na krzepliwość krwi

Doksycyklina może wpływać na krzepliwość krwi, wydłużając czas protrombinowy. Należy zachować ostrożność u pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe⁸.

Reakcja Jarischa-Herxheimera

U pacjentów zakażonych krętkami może wystąpić reakcja Jarischa-Herxheimera wkrótce po rozpoczęciu leczenia doksycykliną. Jest to zazwyczaj samoograniczający się skutek leczenia⁹.

Sposób podawania doksycykliny

Kapsułki

• Kapsułki należy połykać w całości, popijając szklanką wody⁸.
• Przyjmować w pozycji siedzącej lub stojącej, co najmniej 30 minut przed snem⁹.
• Można przyjmować z posiłkiem w przypadku działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego¹⁰.

Tabletki do sporządzania zawiesiny

• Tabletkę należy rozpuścić w wodzie (minimum 50 ml) i wypić natychmiast¹¹.
• Przyjmować w pozycji siedzącej lub stojącej, na długo przed snem¹².

Roztwór do infuzji

• Podawać wyłącznie dożylnie, wlew trwający 1-4 godzin¹³.
• Po poprawie stanu zdrowia przejść na formę doustną¹⁴.

Specjalne grupy pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

Nie ma konieczności zmiany dawkowania, ale należy zachować ostrożność ze względu na większą wrażliwość na działania niepożądane¹⁵.

Pacjenci z niewydolnością nerek

Nie ma konieczności zmiany dawkowania¹⁶.

Pacjenci z niewydolnością wątroby

Zachować ostrożność, regularnie monitorować czynność wątroby¹⁷.

Dzieci poniżej 8 lat

Przeciwwskazane ze względu na ryzyko przebarwienia zębów¹⁸.

Specyficzne grupy pacjentów

Dzieci

• Niemowlęta i dzieci do 12 lat: Doksycyklina jest przeciwwskazana u niemowląt i dzieci w wieku do 12 lat⁴.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

• Część ciąży: Doksycyklina jest przeciwwskazana w drugim i trzecim trymestrze ciąży⁵.
• Karmienie piersią: Tetracykliny, w tym doksycyklina, są wydzielane do mleka i dlatego są przeciwwskazane u kobiet karmiących piersią⁶.

Pacjenci z niewydolnością wątroby

• Częsta niewydolność wątroby: Doksycyklina jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężką niewydolnością wątroby⁷.

Interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi

• Doksycyklina nasila działanie leków przeciwzakrzepowych pochodnych kumaryny oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych (pochodnych sulfonylomocznika). Wymagana jest kontrola parametrów krzepnięcia i stężenia glukozy⁶.

Interakcje z antybiotykami bakteriobójczymi

• Doksycyklina zmniejsza skuteczność penicylin i innych antybiotyków bakteriobójczych. Nie zaleca się ich jednoczesnego stosowania⁷.

Interakcje z metoksyfluranem i cyklosporyną

• Doksycyklina zwiększa nefrotoksyczność metoksyfluranu. Nie należy stosować znieczulenia z metoksyfluranem podczas leczenia doksycykliną⁸.
• Doksycyklina nasila toksyczność cyklosporyny. Wymagane jest monitorowanie stężenia cyklosporyny⁹.

Interakcje z hormonalnymi środkami antykoncepcyjnymi

• Doksycyklina zmniejsza skuteczność hormonalnych środków antykoncepcyjnych. Zaleca się stosowanie dodatkowych metod antykoncepcji¹⁰.

Interakcje z retinoidami

• Jednoczesne stosowanie doksycykliny z retinoidami (np. izotretynoiną) może prowadzić do zwiększenia ciśnienia śródczaszkowego¹¹.

Wpływ doksycykliny na karmienie piersią

Doksycyklina przenika do mleka matki, dlatego podczas leczenia należy przerwać karmienie piersią. Może to prowadzić do trwałych reakcji nadwrażliwości na światło, zakażeń drożdżakami oraz działań niepożądanych związanych z rozwojem kości i zębów u niemowląt⁴.

W przypadku leku Unidox Solutab, należy podjąć decyzję o przerwaniu karmienia piersią lub leczenia, biorąc pod uwagę korzyści dla dziecka i matki⁵.

Wpływ doksycykliny na płodność

Brak jest wystarczających danych dotyczących wpływu doksycykliny na płodność u ludzi. Jednak badania na zwierzętach wykazały niekorzystny wpływ na płodność i zdolności rozrodcze u szczurów⁶.

W przypadku leku Efracea, podawanie doksycykliny szczurom wpłynęło na ich płodność, ale wpływ na ludzi pozostaje nieznany⁷.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania doksycykliny należy:

• natychmiast odstawić lek³
• przystąpić do działań zmierzających do usunięcia niewchłoniętej substancji czynnej z organizmu (sprowokowanie wymiotów, płukanie żołądka u pacjentów z zachowaną przytomnością)⁴
• podawać leki zobojętniające sok żołądkowy lub sole wapnia i magnezu⁵
• wdrożyć leczenie objawowe i monitorować podstawowe czynności życiowe (tętno, oddech)⁶

W przypadku znacznego przedawkowania leku Efracea, zaleca się obserwację, a w razie konieczności przerwanie podawania doksycykliny i zastosowanie odpowiedniego leczenia objawowego⁷.

Skuteczność dializy

Hemodializa nie jest skuteczna w usuwaniu doksycykliny z organizmu⁸. Dializa nie zmienia okresu półtrwania doksycykliny w surowicy, co oznacza, że nie przyniesie korzyści w przypadku przedawkowania⁹.