Chlorpromazini hydrochloridum

Skład jakościowy i ilościowy

Każda postać leku Fenactil zawiera chlorpromazynę chlorowodorek w następujących stężeniach:

• 5 mg/ml – roztwór do wstrzykiwań².
• 25 mg/ml – roztwór do wstrzykiwań³.
• 40 mg/g – krople doustne⁴.

Substancje pomocnicze o znanym działaniu to m.in. sodu wodosiarczyn, sód, sacharoza oraz etanol 96% (v/v)⁵.

Wskazania do stosowania

Chlorpromazyna chlorowodorek (Chlorpromazini hydrochloridum) jest wskazana w następujących przypadkach:

• Leczenie schizofrenii i innych psychoz, zwłaszcza psychoz paranoidalnych, manii i hipomanii⁶.
• Wspomagająco w krótkotrwałym leczeniu stanów lękowych, pobudzenia psychoruchowego oraz gwałtownych lub niebezpiecznych zachowań impulsywnych⁷.
• Leczenie czkawki opornej na leczenie⁸.
• Zwalczanie nudności i wymiotów w chorobach terminalnych, gdy inne leki są nieskuteczne lub niedostępne⁹.
• Ułatwianie wprowadzania do hipotermii (zapobieganie dreszczom)¹⁰.
• Leczenie schizofrenii dziecięcej i autyzmu¹¹.

Inne zastosowania

Chlorpromazini hydrochloridum znajduje również zastosowanie w:

• Czkawce opornej na leczenie⁴.
• Nudnościach i wymiotach w chorobach terminalnych, gdy inne leki są nieskuteczne lub niedostępne⁵.
• Wprowadzaniu do hipotermii jako lek zapobiegający wystąpieniu dreszczy⁶.

Działania niepożądane

Hematologiczne

• Agranulocytoza (konieczna regularna kontrola morfologii krwi)⁵.

Neurologiczne

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (objawy: hipertermia, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości)⁶.
• Objawy pozapiramidowe po nagłym odstawieniu⁷.

Kardiologiczne

• Ortostatyczne obniżenie ciśnienia tętniczego z tachykardią⁸.

Interakcje i zalecenia

Interakcje

• Ryzyko wydłużenia odstępu QT w połączeniu z innymi lekami o podobnym działaniu⁹.

Zalecenia

• Unikanie bezpośredniego narażenia na promienie słoneczne (ryzyko reakcji fotoalergicznych)¹⁰.
• Stopniowe zmniejszanie dawek przy odstawieniu¹¹.
• Monitorowanie pacjentów z demencją (zwiększone ryzyko zgonu)¹².

Specyficzne wskazania

Czkawka oporna na leczenie

Dorośli: 25-50 mg domięśniowo; w przypadku braku poprawy, 25-50 mg w powolnym wlewie dożylnym, rozcieńczone w 500-1000 ml 0.9% NaCl⁷.

Wprowadzanie do hipotermii

Dorośli: 25-50 mg co 6-8 godzin. Dzieci 1-12 lat: dawka początkowa 0.5-1 mg/kg mc., podtrzymująca 0.5 mg/kg mc. co 4-6 godzin⁸.

Nudności i wymioty w chorobach terminalnych

Dorośli: dawka początkowa 25 mg, następnie 25-50 mg co 3-4 godziny. Dzieci: jak w dawkowaniu ogólnym⁹.

Dodatkowe informacje

Charakterystyka Produktu Leczniczego (ChPL)

Szczegółowe informacje dotyczące składu leku, w tym substancji pomocniczych, znajdują się w punkcie 6.1. Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Fenactil¹.

Interakcje farmakokinetyczne

• Leki zobojętniające sok żołądkowy, leki na parkinsonizm, lit: Mogą wpływać na wchłanianie chloropromazyny⁶.
• Leki hipoglikemizujące: Duże dawki chloropromazyny mogą zmniejszać ich skuteczność, co może wymagać zwiększenia dawki⁷.
• Propranolol, fenobarbital: Obserwowano zmiany stężenia w osoczu, ale bez znaczenia klinicznego⁸.

Inne interakcje

• Leki wydłużające odstęp QT: Zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu serca⁹.
• Leki hamujące czynność szpiku: Zwiększają ryzyko agranulocytozy¹⁰.
• Lit: Rzadkie przypadki neurotoksyczności przy jednoczesnym stosowaniu¹¹.
• Deferoksamina: Może powodować przemijającą encefalopatię metaboliczną¹².

Wpływ chloropromazyny na laktację

Chloropromazyna może przenikać do mleka kobiecego, dlatego zaleca się przerwanie karmienia piersią na czas stosowania leku⁹.

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

U około 30% pacjentów leczonych długotrwale dużymi dawkami produktu występuje niewielka leukopenia. W rzadkich przypadkach może wystąpić agranulocytoza, która nie jest zależna od wielkości zastosowanej dawki.²

Zaburzenia immunologiczne

W czasie stosowania pochodnych fenotiazyny obserwowano reakcje alergiczne, takie jak obrzęk naczynioruchowy, skurcz oskrzeli oraz pokrzywka, natomiast wstrząs anafilaktyczny występował bardzo rzadko. W bardzo rzadkich przypadkach stosowanie chloropromazyny było związane z wystąpieniem tocznia rumieniowatego układowego.³

Zaburzenia endokrynologiczne

Hiperprolaktynemia prowadząca do wystąpienia mlekotoku, ginekomastii, braku miesiączki oraz impotencji.⁴

Zaburzenia oka

U niektórych pacjentów, głównie u kobiet długotrwale leczonych chloropromazyną (od czterech do ośmiu lat), obserwowano zmiany w narządzie wzroku oraz metaliczne szaroróżowe przebarwienia odsłoniętej skóry.⁵

Zaburzenia serca

W czasie leczenia lekami neuroleptycznymi mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca, takie jak arytmia przedsionkowa, blok przedsionkowo-komorowy, tachykardia komorowa i migotanie komór, prawdopodobnie zależne od dawki. Do wystąpienia tego rodzaju powikłań mogą predysponować choroby serca, podeszły wiek, hipokaliemia oraz jednoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych. Mogą wystąpić zmiany w zapisie EKG, z reguły o łagodnym charakterze, takie jak wydłużenie odstępu QT, obniżenie odcinka ST, załamka U oraz zmiany załamka T (patrz punkt 4.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Fenactil).⁶

Zaburzenia naczyniowe

Często występuje niedociśnienie tętnicze, z reguły ortostatyczne. Skutek ten stwierdza się częściej po domięśniowym podaniu leku u pacjentów ze zmniejszoną objętością krążącej krwi lub u osób w podeszłym wieku. Odnotowano przypadki żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, w tym przypadki zatoru tętnicy płucnej oraz przypadki zakrzepicy żył głębokich związanej ze stosowaniem leków przeciwpsychotycznych. Częstość występowania nie jest znana.⁷

Zaburzenia oddechowe

U niektórych pacjentów może wystąpić depresja oddechowa. Może również wystąpić uczucie niedrożności nosa.⁸

Zaburzenia żołądka i jelit

Może wystąpić suchość błony śluzowej jamy ustnej.⁹

Zaburzenia wątroby

U niewielkiego odsetka pacjentów przyjmujących chloropromazynę występuje żółtaczka, zazwyczaj przemijająca. Objawem poprzedzającym wystąpienie żółtaczki, może być nagła gorączka, występująca po upływie jednego do trzech tygodni leczenia. Żółtaczka występująca w czasie leczenia chloropromazyną ma biochemiczne i inne cechy charakterystyczne dla żółtaczki cholestatycznej i wiąże się z upośledzeniem drożności przewodów żółciowych, wywołanym przez skrzeplinę żółciową; często występująca eozynofilia wskazuje, że przyczyną tego stanu może być reakcja alergiczna. U chorych leczonych chloropromazyną rzadko opisywano uszkodzenie wątroby, prowadzące niekiedy do zgonu. W przypadku wystąpienia żółtaczki leczenie należy przerwać (patrz punkt 4.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Fenactil).¹⁰

Zaburzenia skóry

U osób mających częsty kontakt z chloropromazyną mogą w rzadkich przypadkach rozwinąć się objawy alergii kontaktowej (patrz punkt 4.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Fenactil). U pacjentów przyjmujących produkt mogą wystąpić różnego rodzaju wysypki skórne. U chorych otrzymujących duże dawki leku mogą wystąpić reakcje fotoalergiczne, z tego względu powinni oni unikać bezpośredniego narażenia na światło słoneczne.¹¹

Częstość nieznana: zespół odstawienia leku u noworodka.¹²

Zaburzenia układu rozrodczego

U pacjentów leczonych chloropromazyną bardzo rzadko obserwowano przypadki priapizmu.¹³

Zaburzenia ogólne

Może wystąpić złośliwy zespół neuroleptyczny, charakteryzujący się hipertermią, sztywnością mięśni, zaburzeniami czynności układu autonomicznego oraz zaburzeniami świadomości (patrz punkt 4.4 Charakterystyki Produktu Leczniczego (ChPL) leku Fenactil).¹⁴

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Jeśli pacjent dotrze do lekarza w ciągu 6 godzin od doustnego przyjęcia toksycznej dawki, można zastosować płukanie żołądka. Nie należy farmakologicznie prowokować wymiotów. Można podać węgiel aktywny. Nie ma swoistej odtrutki. Leczenie ma charakter podtrzymujący².

Leczenie objawowe

W przypadku zapaści naczyniowej, uniesienie nóg chorego może pomóc. W ciężkich przypadkach konieczne może być dożylne podanie płynów; płyny infuzyjne powinny być przed podaniem ogrzane, aby nie pogłębić hipotermii. Jeśli objawy nie ustąpią po wypełnieniu łożyska naczyniowego, można podać leki o dodatnim działaniu inotropowym, takie jak dopamina. Nie zaleca się stosowania leków powodujących obkurczenie obwodowych naczyń krwionośnych; nie należy stosować adrenaliny³.

Komorowe lub nadkomorowe tachyarytmie ustępują z reguły po przywróceniu prawidłowej temperatury ciała i po wyrównaniu zaburzeń krążeniowych i metabolicznych. Jeżeli jednak utrzymują się lub zagrażają życiu pacjenta, należy rozważyć wdrożenie leczenia przeciwarytmicznego. Nie należy stosować lidokainy oraz, jeśli to możliwe, długo działających leków przeciwarytmicznych⁴.

Nasilone działanie depresyjne na ośrodkowy układ nerwowy może powodować konieczność podtrzymywania drożności dróg oddechowych lub, w skrajnych przypadkach, zastosowania oddechu wspomaganego. Ciężkie reakcje dystoniczne ustępują zazwyczaj po domięśniowym lub dożylnym podaniu procyklidyny (5-10 mg) lub orfenadryny (20-40 mg). Leczenie drgawek polega na dożylnym podaniu diazepamu⁵.

Złośliwy zespół neuroleptyczny należy leczyć schładzając ciało pacjenta. Można podać dantrolen sodu⁶.