Amphotericinum B

Wskazania do Stosowania

Amphotericinum B jest stosowany w leczeniu ciężkich, inwazyjnych zakażeń grzybiczych, które mogą zagrażać życiu. Wskazania obejmują:

Główne Wskazania

• Inwazyjna kandydoza: Abelcet jest zalecany w leczeniu ciężkiej inwazyjnej kandydozy¹.
• Aspergiloza: Abelcet jest zalecany jako lek drugiego rzutu w inwazyjnej postaci aspergilozy¹.
• Kryptokokowe zapalenie opon mózgowych: Abelcet jest wskazany w leczeniu kryptokokowego zapalenia opon mózgowych¹.

Dodatkowe Wskazania

• Mukormikoza: Fungizone jest szczególnie wskazany do leczenia mukormikozy².
• Empiryczne leczenie gorączki u pacjentów z neutropenią: AmBisome jest wskazany do empirycznego leczenia w przypadkach podejrzenia zakażenia grzybiczego u pacjentów z gorączką i neutropenią³.

Zakażenia grzybicze

Amfoterycyna B jest skuteczna w leczeniu zakażeń wywołanych przez różne rodzaje grzybów, w tym:

• Aspergillus
• Blastomyces
• Candida
• Coccidioides
• Cryptococcus
• Histoplasma
• Grzyby wywołujące mukormikozę, takie jak Absidia, Mucor i Rhizopus³.

Lek jest również stosowany w leczeniu rozsianej kandydozy, aspergilozy, mukormikozy i kryptokokowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych⁴.

Leczenie empiryczne

Amfoterycyna B może być stosowana w leczeniu empirycznym u pacjentów z gorączką i neutropenią, u których gorączka nie ustąpiła po zastosowaniu antybiotyków o szerokim zakresie działania, a nie można zidentyfikować przyczyny zakażenia⁵.

Lek nie jest zalecany do leczenia pospolitych zakażeń grzybiczych bez objawów klinicznych, rozpoznanych jedynie na podstawie dodatnich wyników prób skórnych lub badań serologicznych⁶.

Nefrotoksyczność

Amfoterycyna B może powodować nefrotoksyczność, szczególnie u pacjentów z istniejącymi chorobami nerek. Zaleca się regularne monitorowanie czynności nerek przed i w trakcie leczenia³.

W przypadku wystąpienia istotnego pogorszenia funkcji nerek, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub przerwanie leczenia⁴.

Hepatotoksyczność

Amfoterycyna B może wpływać na czynność wątroby, szczególnie u pacjentów z istniejącymi chorobami wątroby lub przyjmujących leki hepatotoksyczne. Zaleca się regularne monitorowanie funkcji wątroby⁵.

Elektrolity i nerki

Podczas leczenia amfoterycyną B należy regularnie monitorować stężenie elektrolitów, szczególnie potasu i magnezu, ze względu na ryzyko hipokaliemii i hipomagnezemii⁶.

Zgłaszano przypadki hiperkaliemii, które mogą prowadzić do arytmii serca i zatrzymania akcji serca⁷.

Inne ostrzeżenia

Amfoterycyna B zawiera sód, co może być istotne dla pacjentów kontrolujących spożycie sodu, np. z niewydolnością serca lub nerek⁸.

Nie przeprowadzono badań dotyczących wpływu amfoterycyny B na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, jednak niektóre działania niepożądane mogą wpływać na te zdolności⁹.

Sposób podawania

• AmBisome: Podawany w infuzji dożylnej przez 30 do 60 minut. Przy dawkach większych niż 5 mg/kg mc./dobę zaleca się infuzję trwającą 2 godziny⁶.
• Abelcet: Podawany w infuzji dożylnej z szybkością 2,5 mg/kg mc./godzinę. Przed podaniem wymaga rozcieńczenia⁷.
• Fungizone: Podawany w powolnej infuzji dożylnej przez 2 do 6 godzin. Zalecane stężenie to 0,1 mg/ml⁸.

Specjalne grupy pacjentów

Niewydolność nerek

• Nie ma konieczności zmiany dawkowania u pacjentów z niewydolnością nerek⁹.

Niewydolność wątroby

• Brak danych dotyczących dawkowania u pacjentów z niewydolnością wątroby¹⁰.

Pacjenci z neutropenią

• Abelcet może być stosowany u pacjentów z ciężką neutropenią¹¹.

Zastosowanie w przypadku zagrożenia życia

W przypadku zagrożenia życia pacjenta, gdy AmBisome, Fungizone lub Abelcet są jedynymi możliwymi do zastosowania lekami, lekarz może rozważyć ich użycie pomimo przeciwwskazań związanych z nadwrażliwością¹²³.

Interakcje metaboliczne

Stosowanie amfoterycyny B z kortykosteroidami, kortykotropiną (ACTH) lub diuretykami może prowadzić do pogłębienia hipokaliemii. Hipokaliemia może również nasilać toksyczne działanie glikozydów naparstnicy i leków zwiotczających mięśnie².

Interakcje z lekami przeciwgrzybiczymi

Jednoczesne stosowanie amfoterycyny B z flucytozyną może nasilać toksyczne działanie flucytozyny, prawdopodobnie poprzez zwiększenie jej wychwytu komórkowego i zaburzenie wydalania nerkowego³.

Interakcje z przetoczeniami

U pacjentów otrzymujących amfoterycynę B w trakcie lub krótko po przetoczeniu masy leukocytarnej obserwowano objawy ostrego toksycznego uszkodzenia płuc. Zaleca się zachowanie jak największego odstępu czasu pomiędzy infuzjami tych leków i kontrolę czynności płuc⁴.

Wpływ na karmienie piersią

Nie wiadomo, czy amfoterycyna B przenika do mleka ludzkiego. Ze względu na toksyczność amfoterycyny B i możliwość przenikania do mleka, zaleca się zaprzestanie karmienia piersią podczas leczenia⁵.

W przypadku produktu Abelcet, decyzję o kontynuacji lub przerwaniu karmienia piersią należy podjąć po rozważeniu korzyści dla dziecka i matki⁶.

Podobnie, w przypadku AmBisome, należy uwzględnić potencjalne zagrożenia dla dziecka oraz korzyści z karmienia piersią⁷.

Wpływ na płodność

Badania na szczurach i królikach nie wykazały działania teratogennego amfoterycyny B⁸.

W badaniach na zwierzętach nie stwierdzono istotnego wpływu na przebieg ciąży, płodność ani laktację⁹.

Reakcje związane z infuzją

Podczas podawania amfoterycyny B dożylnie mogą wystąpić reakcje związane z infuzją, takie jak:

• Gorączka i dreszcze: Najczęstsze reakcje, występujące zazwyczaj w ciągu 15-20 minut po rozpoczęciu leczenia⁶.
• Ból w klatce piersiowej, duszność, skurcz oskrzeli: Rzadziej występujące objawy, które mogą wymagać przerwania infuzji⁷.
• Niedociśnienie tętnicze, tachykardia: Mogą wystąpić w trakcie lub po podaniu leku⁸.

Wpływ na nerki

Amfoterycyna B może powodować nefrotoksyczność, objawiającą się:

• Zwiększenie stężenia kreatyniny i mocznika: Bardzo często obserwowane u pacjentów leczonych amfoterycyną B⁹.
• Niewydolność nerek: Może wystąpić u pacjentów przyjmujących duże dawki skumulowane (powyżej 5 g)¹⁰.
• Kwasica kanalikowa: Może prowadzić do zaburzeń równowagi elektrolitowej¹¹.

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania amfoterycyny B należy:

• Natychmiast przerwać podawanie leku³.
• Uważnie obserwować stan pacjenta, szczególnie czynność układu oddechowego i serca, nerek i wątroby, a także liczbę krwinek i stężenie elektrolitów w surowicy⁴.
• W razie konieczności zastosować leczenie objawowe⁵.
• Kontrolować stan kliniczny pacjenta, w tym czynność układu krążenia i oddechowego, nerek i wątroby, morfologię krwi, stężenie elektrolitów w surowicy⁶.
• Przed ponownym wdrożeniem leczenia należy ustabilizować stan pacjenta, w tym wyrównać niedobory elektrolitów⁷.

Nie ma swoistego antidotum na amfoterycynę B⁸, a hemodializa lub dializa otrzewnowa nie wpływają na jej eliminację⁹.