Amikacinum

Wskazania do Stosowania

Amikacyna jest stosowana w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych przez bakterie wrażliwe na ten antybiotyk, gdy mniej toksyczne leki przeciwbakteryjne nie są skuteczne⁷.

Główne Wskazania

• Zakażenia dolnych dróg oddechowych: W tym ciężkie zapalenie płuc⁸.
• Zakażenia jamy brzusznej: W tym zapalenie otrzewnej⁹.
• Zakażenia dróg moczowych: Powikłane i nawracające zakażenia¹⁰.
• Zakażenia skóry i tkanek miękkich: W tym zakażenia ran po oparzeniach¹¹.
• Bakteryjne zapalenie wsierdzia: W skojarzeniu z innymi antybiotykami¹².

Dodatkowe Wskazania

Amikacyna może być również stosowana w leczeniu bakteriemii związanej z powyższymi zakażeniami¹³.

Zastosowanie amikacyny w zakażeniach oka

Amikacyna w postaci kropli do oczu (Biodacyna Ophthalmicum 0,3%) jest stosowana w leczeniu ostrych i przewlekłych bakteryjnych zakażeń oka¹⁰. Wskazania obejmują:

• Zapalenie spojówki, rogówki, brzegów powiek i woreczka łzowego¹¹.
• Leczenie jęczmienia¹².

Krople mogą być również stosowane profilaktycznie przed zabiegami na gałce ocznej¹³.

Toksyczność nerek

Amikacyna może działać nefrotoksycznie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub przy długotrwałym stosowaniu⁵.

• Objawy nefrotoksyczności: Wałeczkomocz, leukocyty lub krwinki czerwone w moczu, albuminuria, zmniejszenie klirensu kreatyniny, hiperazotemia, skąpomocz⁶.
• Monitorowanie: Przed rozpoczęciem leczenia i w trakcie terapii należy kontrolować czynność nerek, w tym stężenie kreatyniny i klirens kreatyniny⁷.
• Zapobieganie: Pacjent powinien być dobrze nawodniony, a dawka dostosowana do stanu nerek⁸.

Toksyczność nerwowo-mięśniowa

Amikacyna może powodować blokadę przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, prowadząc do porażenia mięśni oddechowych⁹.

• Objawy: Osłabienie mięśni, trudności w oddychaniu, porażenie mięśni oddechowych¹⁰.
• Leczenie: W przypadku wystąpienia blokady nerwowo-mięśniowej, podanie soli wapnia może odwrócić porażenie, ale może być konieczne mechaniczne wspomaganie oddychania¹¹.

Specjalne grupy pacjentów

Amikacyna wymaga szczególnej ostrożności u niektórych grup pacjentów¹².

• Pacjenci z zaburzeniami nerek: Dawka powinna być dostosowana do klirensu kreatyniny¹³.
• Pacjenci w podeszłym wieku: Mogą wymagać mniejszych dawek ze względu na zmniejszoną czynność nerek¹⁴.
• Pacjenci otyli: Dawka powinna być obliczana na podstawie beztłuszczowej masy ciała¹⁵.
• Pacjenci z wodobrzuszem: Wymagają większych dawek ze względu na zwiększoną dystrybucję leku¹⁶.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Dostosowanie dawkowania

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny <50 mL/min) nie zaleca się podawania amikacyny raz na dobę. Dawkę należy dostosować poprzez:

• Wydłużenie odstępów między dawkami: Odstęp między dawkami oblicza się jako 9-krotność stężenia kreatyniny w surowicy (np. przy stężeniu kreatyniny 2 mg/100 mL, odstęp wynosi 18 godzin)⁶.
• Zmniejszenie dawki: Dawkę podtrzymującą oblicza się na podstawie klirensu kreatyniny pacjenta⁷.

Pacjenci poddawani dializie

U pacjentów poddawanych hemodializie zaleca się podanie połowy normalnej dawki po zakończeniu dializy⁸.

Monitorowanie leczenia

Kontrola stężenia amikacyny

Stężenie amikacyny w surowicy należy monitorować:

• Stężenie maksymalne: 30-90 minut po infuzji, nie powinno przekraczać 30-35 µg/mL.
• Stężenie minimalne: Bezpośrednio przed podaniem kolejnej dawki, powinno być niższe niż 10 µg/mL⁹.

Kontrola czynności nerek

Należy regularnie oceniać czynność nerek poprzez pomiar stężenia kreatyniny w surowicy lub obliczenie klirensu kreatyniny¹⁰.

Czas trwania leczenia

Leczenie amikacyną powinno trwać 7-10 dni. W przypadku ciężkich zakażeń, gdy leczenie przekracza 10 dni, należy ponownie ocenić przydatność terapii i monitorować stężenie amikacyny w surowicy¹¹.

Inne przeciwwskazania

Amikacyna nie powinna być stosowana u pacjentów z:

• Miasteniami⁴.
• Nadwrażliwością lub ciężkimi reakcjami toksyczności występującymi w przeszłości po podaniu jakiegokolwiek aminoglikozydu, co może być przeciwwskazaniem do stosowania wszelkich aminoglikozydów z uwagi na możliwość wystąpienia nadwrażliwości krzyżowej⁵.

Interakcje z lekami moczopędnymi

Ryzyko ototoksyczności zwiększa się, gdy amikacyna jest stosowana z szybko działającymi lekami moczopędnymi, takimi jak furosemid czy kwas etakrynowy. Leki te mogą nasilać toksyczność aminoglikozydów poprzez zmianę stężeń antybiotyku w surowicy i tkankach⁵.

Dodatkowo, leki moczopędne mogą prowadzić do odwodnienia, co zwiększa stężenie aminoglikozydów i ich toksyczność⁶.

Interakcje z innymi substancjami

• Antybiotyki beta-laktamowe: In vivo może dojść do zmniejszenia aktywności amikacyny w surowicy, jeśli jednocześnie podawany jest antybiotyk aminoglikozydowy lub antybiotyk z grupy penicylin⁷.
• Bisfosfoniany: Podawanie aminoglikozydów jednocześnie z bisfosfonianami wiąże się ze zwiększonym ryzykiem hipokalcemii⁸.
• Środki zwiotczające mięśnie: Amikacyna może nasilać blokadę nerwowo-mięśniową wywołaną przez środki zwiotczające mięśnie, co może prowadzić do porażenia mięśni oddechowych⁹.
• Indometacyna: Może zwiększać stężenie amikacyny w osoczu u noworodków¹⁰.

Wpływ amikacyny na karmienie piersią

Nie ma wystarczających danych dotyczących przenikania amikacyny do mleka kobiecego⁴. Decyzja o kontynuowaniu karmienia piersią lub przerwaniu leczenia powinna być podjęta po rozważeniu korzyści dla dziecka i matki⁵.

Wpływ amikacyny na płodność

Badania na zwierzętach (myszy i szczury) nie wykazały negatywnego wpływu amikacyny na płodność ani toksycznego działania na płód⁶.

Działania niepożądane amikacyny

Klasyfikacja działań niepożądanych

Działania niepożądane amikacyny są klasyfikowane według układów i narządów oraz częstości występowania:

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)².

Najczęstsze działania niepożądane

• Zaburzenia ucha i błędnika: Szumy uszne, niedosłuch, głuchota neurosensoryczna³.
• Zaburzenia nerek: Uszkodzenie kanalików nerkowych, ostra niewydolność nerek, nefropatia toksyczna⁴.
• Zaburzenia układu nerwowego: Zawroty głowy, ból głowy, parestezje, drżenie⁵.
• Reakcje alergiczne: Reakcje anafilaktyczne, nadwrażliwość⁶.

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Zgłoszenia można dokonać za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych:

• Adres: Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa
• Telefon: +48 22 49 21 301
• Faks: +48 22 49 21 309
• Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl

Działania niepożądane można również zgłaszać podmiotowi odpowiedzialnemu za produkt leczniczy⁷.

Leczenie przedawkowania amikacyny

W przypadku przedawkowania amikacyny zaleca się następujące działania:

1. Przerwanie podawania leku

Należy natychmiast przerwać podawanie amikacyny⁵.

2. Dializa i hemofiltracja

• Dializa otrzewnowa – może pomóc w usunięciu amikacyny z krwi⁶.
• Hemodializa – skuteczniejsza niż dializa otrzewnowa w usuwaniu amikacyny⁷.
• Ciągła hemofiltracja tętniczo-żylna – alternatywna metoda eliminacji amikacyny⁸.

3. Leczenie objawowe

• Podanie soli wapnia – w przypadku blokady nerwowo-mięśniowej, np. glukonianu lub laktobionianu wapnia w 10-20% roztworze⁹.
• Mechaniczne wspomaganie oddychania – w przypadku porażenia czynności oddechowej¹⁰.

4. Transfuzja wymienna

U noworodków można rozważyć transfuzję wymienną, jednak przed jej zastosowaniem należy zasięgnąć porady specjalisty¹¹.