Jak szybko pozbyć się zaparć? Poznaj złoty środek na zaparcia

Czym są zaparcia?

Wydawać by się mogło, że z racji na powszechność występowania tego schorzenia, każdy z nas potrafi opisać tę dolegliwość. Jednak czy w rzeczywistości zaparcia są tak proste do zdiagnozowania? Nawet w środowiskach naukowych pojawiają się różne definicje zaparć. III kryteria rzymskie stwierdzają schorzenie, gdy:

• defekacja wymaga wysiłku;
• pojawiają się grudkowate lub twarde stolce;
• towarzyszy nam uczucie niepełnego wypróżnienia;
• mamy wrażenie niedrożności odbytu;
• brak luźnych stolców.

Czy w takim razie spełnienie jednego z powyższych warunków wystarczy, aby stwierdzić, że cierpimy na zaparcia? Otóż nie! Do diagnozy niezbędne jest występowanie minimum dwóch wspomnianych objawów przez co najmniej sześć miesięcy, które towarzyszą nam przez ponad 25% wypróżnień w ciągu ostatnich trzech miesięcy [1]. Globalnie problem zaparć dotyka około 14% populacji dorosłych [2,3].

Podstawową zasadą powinno być leczenie pacjenta, a nie wyników. Pod tym zdaniem kryje się fakt, że obserwacja własnego organizmu jest kluczowym elementem w rozpoznawaniu wielu chorób. Jeżeli zauważymy zmiany w naszym rytmie wypróżnień, powinniśmy zastanowić się, co je spowodowało. Zdrowy człowiek powinien wypróżniać się minimum trzy razy tygodniowo, czyli średnio co drugi dzień. Niewielkie odstępstwa od tej reguły nie powinny budzić w nas strachu. Jednak już wtedy warto zastanowić się nad ich przyczyną.

Jakie są przyczyny zaparć?

W przypadku zaparć etiologia jest bardzo szeroka. Możemy cierpieć na zaburzenia czynnościowe spowodowane urazami, chorobami rdzenia kręgowego czy zaburzeniami czucia. Inną przyczyną może być współwystępowanie chorób, takich jak choroba Hirschprunga, szczeliny odbytu, choroba hemoroidalna, stany zapalne jelit, choroba Hashimoto, zespół jelita drażliwego lub depresja [4].

Często problem leży po stronie stylu życia. Zaparciom sprzyja brak aktywności fizycznej, niewystarczająca podaż płynów, zbyt mała ilość błonnika w diecie oraz zbyt niska podaż warzyw i owoców. Istotne znaczenie ma też dieta oparta w dużym stopniu na produktach przetworzonych, bogatych w tłuszcze i cukry.

Na trudności w wypróżnianiu mogą wpływać zaburzenia elektrolitowe: hipokaliemia lub hiperkalcemia. Według danych statystycznych zaparcia częściej przytrafiają się osobom starszym, kobietom oraz ludziom charakteryzującym się niskim statusem socjoekonomicznym [1,5].

Jakie leki powodują zaparcia?

Zaparcia mogą być także efektem przyjmowanych leków, takich jak:

• przeciwbólowe (morfina, ibuprofen, paracetamol);
• przeciwhistaminowe (difenhydramina);
• blokery kanału wapniowego (werapamil, nifedypina);
• diuretyki (furosemid);
• przeciwarytmiczne (amiodaron);
• β-blokery (atenolol);
• zawierające kationy (glin, wapń, bizmut, żelazo);
• bisfosfoniany (kwas alendronowy, kwas pamidronowy);
• przeciwpsychotyczne (klozapina, haloperidol, risperidon);
• agoniści dopaminy;
• przeciwskurczowe (mebeweryna).

Jakie produkty powodują zaparcia?

Poniżej znajduje się lista produktów, które często są wymieniane jako potencjalne przyczyny zaparć:

• niskobłonnikowa dieta;
• nadmiar produktów mlecznych;
• nadmiar tłuszczów;
• brak wody;
• nadmiar produktów bogatych w białko;
• dieta uboga w owoce i warzywa;
• nadmiar produktów przetworzonych;
• nadmiar słodyczy.

Mikrobiota jelitowa a zaparcia – co na ten temat mówi nauka?

Nasza wiedza na temat roli mikrobioty jelitowej w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego oraz ogólnie organizmu człowieka nieustannie ewoluuje. Okazuje się, że biliony drobnoustrojów zamieszkujących nasze jelita nie są jedynie biernymi „lokatorami”, tylko aktywnie wpływają na motorykę jelit, procesy wydzielnicze i odporność, a zaburzenia w ich składzie mogą przyczyniać się do rozwoju zaparć [2,6,7].

Badania wykazują, że u pacjentów z przewlekłymi zaparciami obserwuje się często zmniejszoną liczebność bakterii z rodzajów Bifidobacterium i Lactobacillus oraz zwiększoną obecność potencjalnie niekorzystnych mikroorganizmów [6,8]. Mikrobiota jelitowa wpływa na perystaltykę jelit m.in. poprzez produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, takich jak maślan, propionian i octan, które stymulują motorykę jelitową i wydzielanie serotoniny, która jest kluczowym neuroprzekaźnikiem regulującym ruchy jelit [2,7,9]. Ponadto bakterie jelitowe uczestniczą w metabolizmie kwasów żółciowych, co dodatkowo oddziałuje na pasaż jelitowy [2,9].

Związek między mikrobiotą a zaparciami jest prawdopodobnie dwukierunkowy. Z jednej strony dysbioza (czyli zaburzenie równowagi naturalnej mikroflory organizmu) może przyczyniać się do zaparć, z drugiej zaś wydłużony czas pasażu jelitowego sam w sobie zmienia skład i aktywność metaboliczną mikrobioty [2,10]. To odkrycie otwiera drogę do nowych strategii terapeutycznych, w tym stosowania probiotyków, prebiotyków i synbiotyków jako uzupełnienia leczenia zaparć [3,6,10].

Kiedy zaparcia mogą zaskoczyć nawet zdrowe osoby?

Warto pamiętać, że zaparcia nie dotyczą wyłącznie osób z przewlekłymi problemami zdrowotnymi czy niezdrowym trybem życia. Nawet osoby, które na co dzień dbają o prawidłową dietę i regularną aktywność fizyczną, mogą doświadczyć sporadycznych zaparć w określonych sytuacjach. Typowe okoliczności sprzyjające temu problemowi to:

• Podróże i delegacje – zmiana strefy czasowej, odwodnienie podczas długich lotów, ograniczony dostęp do toalety, a także zaburzenie rytmu dobowego organizmu mogą znacząco spowolnić pracę jelit [11-13];
• Wyjazdy wakacyjne – zmiana środowiska, klimatu i diety (np. więcej przetworzonych posiłków, mniej warzyw i owoców niż w domu) często prowadzi do tzw. zaparcia podróżnego [11,12];
• Nagłe zmiany diety – wiosenne i letnie grillowanie, świąteczne uczty czy po prostu częstsze jedzenie poza domem mogą zaburzyć równowagę błonnika i płynów w diecie;
• Stres – sesje egzaminacyjne, intensywne okresy w pracy, napięcia emocjonalne wpływają na oś mózg-jelito-mikrobiota, co może spowalniać perystaltykę [7,9];
• Zmniejszona aktywność fizyczna – np. podczas rekonwalescencji, długich podróży samochodem czy okresów wzmożonej pracy biurowej [14,15].

W takich sytuacjach mamy do czynienia z zaparciami sporadycznymi, z którymi staramy się uporać doraźnie. Kluczowe jest wówczas szybkie przywrócenie prawidłowego nawodnienia, powrót do diety bogatej w błonnik oraz, w razie potrzeby, sięgnięcie po odpowiedni preparat przeczyszczający.

Jak pokonać zaparcia?

Pierwszym krokiem w walce z zaparciami powinna być zawsze zmiana stylu życia, czyli zwiększenie spożycia błonnika, odpowiednie nawodnienie i regularna aktywność fizyczna. Gdy te działania nie przynoszą oczekiwanych rezultatów, warto sięgnąć po preparaty dostępne w aptece. Jest ich sporo, dlatego wybór odpowiedniego dla nas może okazać się trudny.

Badania pokazują, że regularne ćwiczenia poprawiają motorykę jelit i mogą łagodzić objawy zaparć [14,15]. Dietetycy zwracają uwagę na odpowiednie nawodnienie – powinniśmy pić około 2,5 l wody dziennie. Niezbędna jest również prawidłowa podaż błonnika. Należy przyjmować go 35 g dziennie, a w przypadku nieprawidłowości w wypróżnianiu nawet do 70 g. Co istotne, skuteczność diety bogatej w błonnik jest znacznie większa, gdy towarzyszy jej odpowiedni poziom aktywności fizycznej – u osób regularnie ćwiczących zwiększenie spożycia błonnika wiąże się z istotnym zmniejszeniem ryzyka zaparć [16]. Ważne jest także spożywanie pięciu porcji warzyw i owoców dziennie, czyli ok. 400 g. Warzywa powinny stanowić cztery porcje, a owoce jedną porcję [3].

Środki roślinne o działaniu pobudzającym jelita

Wśród środków pobudzających perystaltykę jelit warto zwrócić uwagę na preparaty roślinne oparte na związkach antranoidowych (hydroksyantracenowych). Substancje te od wieków są stosowane w medycynie tradycyjnej i stanowią jedną z najstarszych grup środków przeczyszczających [18]. Działają poprzez pobudzanie motoryki jelita grubego oraz wpływ na procesy wydzielnicze poprzez hamowanie wchłaniania wody i elektrolitów, jednocześnie stymulując ich wydzielanie do światła jelita [18,19]. Co istotne, glikozydy antranoidowe zachowują się jak proleki, czyli substancje podawane w nieaktywnej formie, które dopiero w organizmie przekształca się w aktywne leki i zaczynają działać. W powyższym przypadku nie są one rozkładane w górnym odcinku przewodu pokarmowego, lecz dopiero w jelicie grubym ulegają przekształceniu przez bakterie jelitowe do aktywnych metabolitów [18,19].

Do najważniejszych roślinnych środków przeczyszczających z tej grupy należą:

• Senes (senna) – liście i owoce zawierające sennozydy A i B, które w jelicie grubym ulegają hydrolizie do aktywnej reiny i rein-antronu. Senes jest jednym z najczęściej stosowanych roślinnych środków przeczyszczających (Xenna, Senefol, Sollievo Advanced). Efekt przeczyszczający pojawia się po 6-12 godzinach [18,20];
• Kora kruszyny (Frangula alnus) – zawiera glukofranguliny i franguliny, które wykazują działanie przeczyszczające porównywalne z senesem, choć uważane za nieco łagodniejsze. Kora kruszyny jest stosowana w medycynie europejskiej od XVI wieku, a jej zastosowanie w przypadku sporadycznych zaparć jest uznane przez Europejską Agencję Leków (EMA). Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach [18,19,21];
• Rzewień (rabarbar lekarski, Rheum palmatum) – korzeń zawierający sennozydy oraz inne pochodne antrachinowe. Badania kliniczne wykazały, że wyciąg z rzewienia poprawia częstość i konsystencję stolca, a jednocześnie korzystnie wpływa na mikrobiotę jelitową, gdyż zwiększa liczebność bakterii z rodziny Lachnospiraceae (w tym Roseburia i Agathobacter) produkujących maślan, co może dodatkowo wspierać prawidłową motorykę jelit [22,23];
• Aloes – sok z liści zawierający aloiny, które w jelicie grubym są przekształcane do aloe-emodyny-9-antronu. Aloes jest jednym z najsilniej działających środków antrachinowych [18,20];
• Kaskara (Rhamnus purshiana) – kora zawierająca kaskarozydy, o działaniu podobnym do kory kruszyny, lecz nieco łagodniejszym [18,20].

Przykładem preparatu łączącego dwa roślinne składniki przeczyszczające jest Alax – roślinny produkt leczniczy w formie tabletek drażowanych, zawierający wyciąg z kory kruszyny oraz sok z liści aloesu. Dzięki zawartości związków antranoidowych z obu źródeł, Alax pobudza perystaltykę jelit i ułatwia wypróżnianie. Jest przeznaczony do krótkotrwałego stosowania w sporadycznie występujących zaparciach u dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia. Efekt przeczyszczający pojawia się po 8-12 godzinach od przyjęcia, co sprawia, że preparat najlepiej przyjmować wieczorem. Należy pamiętać, że środki antranoidowe powinny być stosowane krótkotrwale (nie dłużej niż 1-2 tygodnie) [24].

Alaxtabletki

Lek dostępny bez recepty

O leku

• lek roślinny dostępny bez recepty (OTC), przeznaczony do krótkotrwałego stosowania w sporadycznie występujących zaparciach;
• zawiera wysuszony sok z liści aloesu oraz wyciąg suchy z kory kruszyny – naturalne składniki o działaniu przeczyszczającym;
• wspiera naturalny rytm wypróżnień poprzez pobudzenie pracy jelita grubego;
• składniki aktywne zwiększają ilość wody w jelicie, co ułatwia wypróżnienie;
• efekt przeczyszczający pojawia się zwykle po 8-12 godzinach od przyjęcia;
• przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia;
• zalecane dawkowanie: 1-2 tabletki raz na dobę, najlepiej wieczorem, popijając szklanką wody;
• nie stosować dłużej niż 1 tydzień; w przypadku utrzymywania się objawów konieczna jest konsultacja z lekarzem;
• dostępny w opakowaniu zawierającym 20 tabletek drażowanych.

Wskazania

Produkt stosowany jest w leczeniu zaparcia.

Dawkowanie

Preparat ten przeznaczony jest dla osób powyżej 12 roku życia, dorosłych oraz osób starszych. Zaleca się przyjmowanie 1-2 tabletek drażowanych wieczorem, popijając je szklanką wody. Najlepiej stosować go nie więcej niż 2-3 razy w tygodniu. Optymalna pojedyncza dawka to taka, która wywołuje miękkie wypróżnienie bez nadmiernego wysiłku. Nie należy przekraczać dawki dobowej 30 mg antrazwiązków, co odpowiada około 2 tabletkom na dobę.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Syntetyczne środki pobudzające jelita

Wśród syntetycznych środków pobudzających jelita warto wymienić pikosiarczan sodu (np. krople Pikopil), który pobudza perystaltykę i jednocześnie zwiększa zawartość wody w jelitach. Innym środkiem syntetycznym jest bisakodyl (Dulcobis, Bisacodyl), który występuje w postaci czopków oraz tabletek. Tabletki należy przyjąć przed snem, a efekt przeczyszczający powinien pojawić się po 8 godzinach. Nie należy przyjmować więcej niż 5 mg do 10 mg bisakodylu na dobę, maksymalnie 3 razy w tygodniu. Aplikacja czopka pozwala uzyskać rezultat już nawet po kilkunastu minutach [25].

Preparaty o działaniu osmotycznym

Następne związki wykazują działanie osmotyczne. Powodują upłynnienie mas kałowych oraz polepszają również perystaltykę jelit. W tej grupie znajdują się zarówno preparaty o łagodniejszym i wolniejszym początku działania, jak i środki wykorzystywane w większych dawkach w określonych wskazaniach.

Laktuloza (Solaq, Duphalac, Normalac, Lactulose-MIP) występuje w postaci roztworu stosowanego doustnie. Przyjmuje się ją w ilości od 15 ml do 30 ml w jednej lub dwóch podzielonych dawkach. Jest to bezpieczny preparat, dlatego może być stosowany nawet u niemowląt, po odpowiednim zredukowaniu dawki – zwykle 2,5 ml raz dziennie. Efekt przeczyszczający pojawia się po dobie lub dwóch od zastosowania. Co ciekawe, laktuloza działa również prebiotycznie, ponieważ stymuluje wzrost korzystnych bakterii jelitowych, takich jak Bifidobacterium [6].

Osmotyczny mechanizm działania wykazują również makrogole (Forlax, Xenna Balance, Dicopeg). W aptekach dostępne są w postaci proszków do przygotowywania roztworów, które podaje się doustnie. W przypadku podawania preparatu w ilości od 10 g do 20 g dziennie efekt przeczyszczający osiągniemy po 24 h do 48 h. Większe dawki (na poziomie od 190 g do 250 g) pozwolą wywołać oczekiwany rezultat już nawet po jednej godzinie, jednak są to preparaty dostępne tylko na receptę. Makrogole są uważane za bezpieczne w długoterminowym stosowaniu i stanowią leki pierwszego rzutu w leczeniu zaparć czynnościowych [26].

Inne preparaty na zaparcia

Kolejny sposób na pokonanie zaparć to parafina płynna (Mentholaxin, Mentho-Paraffinol, Paraffinum liquidum). Związek ten wykazuje działanie poślizgowe. Parafinę stosujemy najczęściej rano oraz na czczo. Należy przyjąć od jednej do trzech łyżek stołowych. Wypróżnienie powinno nastąpić do 8 godzin.

Odrębny mechanizm działania posiada dokuzynian sodu. Określany jest jako surfaktant. Zmniejsza napięcie powierzchniowe pomiędzy kałem a ścianą jelita, przez co usprawnia pasaż. Poprzez zwiększenie napływu wody do stolca, powoduje jego zmiękczenie. Pacjenci mogą przyjmować ten środek doustnie (kapsułki – Ulgix Laxi) oraz doodbytniczo (czopki – Laxol). W przypadku dorosłych zaleca się stosowanie 100 mg dokuzynianu dwa razy dziennie. Efekt przeczyszczający obserwujemy od 12 do 72 godzin po zastosowaniu [27].

Doodbytniczo możemy stosować czopki glicerynowe. Wykazują szybki efekt przeczyszczający, który osiągamy już po kilkunastu minutach, ze względu na działanie drażniące odbytnicę. Czopki mogą być przyjmowane zarówno przez dorosłych (2 g), jak i dzieci (1 g). Inny sposób na poradzenie sobie z zaparciami to wlewy doodbytnicze. Efekt pojawia się po kilku lub kilkunastu minutach. Roztwory zawierające fosforany (Enema) nie są wskazane u osób z zaburzeniami funkcji nerek lub serca, gdyż może wystąpić hiperfosfatemia bądź hipokaliemia, podobnie jak przy wlewach z wody kranowej. Lepszym rozwiązaniem przy takich problemach będzie zastosowanie soli fizjologicznej. Niestety w przypadku każdej substancji często dochodzi do podrażnienia błony śluzowej odbytnicy.

Błonnik i preparaty śluzowe

Nie sposób nie wspomnieć o produktach zawierających rozpuszczalny błonnik (Fibraxine, Błonnik z ananasem). Działanie polega na zwiększeniu zarówno perystaltyki jelit jak i objętości mas kałowych. Błonnik pokarmowy stanowi również pożywkę dla bakterii jelitowych – w procesie fermentacji powstają krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które stymulują motorykę jelit i wspierają prawidłowe funkcjonowanie bariery jelitowej [2,8,10]. Środki te występują najczęściej w postaci proszku, który należy wymieszać z wodą i spożyć rano. Cennym źródłem błonnika są nasiona babki płesznik (Colon C), babki jajowatej (Ispagul S) czy lnu (len mielony). Zawierają one również śluzy, które powiększają objętość stolca oraz usprawniają pasaż jelitowy. Korzystając z wymienionych produktów, należy zalać je chłodną wodą. Po kilkunastu minutach maceracji powstanie gotowy do spożycia kleik. Podstawową zasadą przyjmowania preparatów z błonnikiem i śluzami jest stopniowe wprowadzanie ich do diety oraz picie dużych ilości wody (minimum 2 l). W przeciwnym wypadku możemy doprowadzić do zwiększenia zaparć. Pożądany efekt powinien nastąpić po kilku dniach od rozpoczęcia terapii.

Probiotyki w walce z zaparciami

Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że probiotyki mogą stanowić cenne wsparcie w leczeniu zaparć czynnościowych. Metaanalizy badań klinicznych wykazały, że stosowanie określonych szczepów probiotycznych może skrócić czas pasażu jelitowego nawet o 12 godzin, zwiększyć częstość wypróżnień o około 1,5 stolca tygodniowo oraz poprawić konsystencję stolca [3,10]. Szczególnie obiecujące wyniki uzyskano dla szczepów z rodzaju Bifidobacterium lactis, a także preparatów wieloszczepowych łączących bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium [3,7,10]. Probiotyki mogą łagodzić zaparcia poprzez modyfikację składu mikrobioty jelitowej, zwiększenie produkcji SCFA, modulację wydzielania serotoniny oraz wzmocnienie bariery jelitowej [art6]. Warto jednak pamiętać, że efekty działania probiotyków są specyficzne dla danego szczepu i dawki, dlatego nie każdy preparat probiotyczny będzie równie skuteczny [3,10].

Jakie są domowe sposoby na zaparcia?

Jeśli doświadczasz zaparć, istnieje wiele domowych sposobów, które mogą pomóc złagodzić ten problem. Oto kilka skutecznych domowych sposobów na zaparcia:

• Zwiększ spożycie błonnika – jednym z głównych sposobów na radzenie sobie z zaparciami jest zwiększenie spożycia błonnika w diecie. Błonnik pomaga zmiękczyć kał i ułatwia jego przesuwanie się przez jelita. Bogate źródła błonnika to owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i nasiona. Staraj się spożywać te produkty regularnie. Pamiętaj jednak, że zwiększanie ilości błonnika powinno być stopniowe i połączone z odpowiednim nawodnieniem [16,28].
• Picie dużej ilości wody -woda jest kluczowa dla utrzymania prawidłowego funkcjonowania jelit. Pij wystarczającą ilość wody przez cały dzień, aby uniknąć odwodnienia, które może prowadzić do zaparć [28,29].
• Praktykowanie regularnej aktywności fizycznej – aktywność fizyczna, nawet krótki spacer, może pomóc w stymulowaniu perystaltyki jelitowej i ułatwieniu procesu trawienia. Badania wskazują, że nawet 30 minut umiarkowanego wysiłku dziennie (np. szybki marsz) może istotnie poprawić regularność wypróżnień [14,15].
• Stosowanie naturalnych środków przeczyszczających – niektóre produkty spożywcze mają naturalne właściwości przeczyszczające i mogą pomóc w zaparciach. Na przykład, suszone śliwki, sok z buraków, jabłka, kiwi (2-3 sztuki dziennie) lub siemię lniane są często polecane [28].
• Probiotyki i produkty fermentowane – probiotyki mogą pomóc w przywróceniu równowagi mikroflory jelitowej, co przekłada się na lepszą motorykę jelit. Produkty fermentowane, takie jak jogurt naturalny, kefir lub kiszone ogórki, są dobrym źródłem probiotyków. Badania wskazują, że szczególnie korzystne mogą być szczepy z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus [3,7,10].
• Masaż brzucha – delikatny masaż brzucha w kierunku ruchu wskazówek zegara może pomóc w stymulowaniu perystaltyki jelitowej i ułatwieniu wypróżnienia [28].
• Dbaj o regularny rytm dnia – staraj się jeść posiłki o stałych porach i nie ignorować potrzeby wypróżnienia. Regularne nawyki pomagają „wyregulować” pracę jelit [28,29].

Jeśli zaparcia są uporczywe lub trwają dłużej niż kilka dni, warto skonsultować się z lekarzem, aby wykluczyć poważniejsze problemy zdrowotne i otrzymać odpowiednie porady dotyczące leczenia.

Podsumowanie

Pierwszą interwencją powinna być zmiana stylu życia: zwiększenie ilości spożywanych warzyw i owoców, wody oraz aktywności fizycznej – najlepiej łącząc te elementy, ponieważ ich synergiczne działanie daje najlepsze efekty. Warto również zadbać o zdrową mikrobiotę jelitową, włączając do diety produkty fermentowane lub rozważając suplementację probiotykami. W przypadku braku poprawy rozważmy konsultację z farmaceutą. Przy sporadycznych zaparciach (np. związanych z podróżą, stresem czy chwilową zmianą diety) pomocne mogą być doraźnie stosowane roślinne środki przeczyszczające oparte na związkach antranoidowych, takie jak preparaty z kory kruszyny, sensu czy aloesu (np. Alax), pamiętając o ich krótkotrwałym stosowaniu. Początkowo warto również wypróbować preparaty zawierające rozpuszczalny błonnik, a dopiero później wdrażać kolejne grupy leków. Jeżeli problem zaparć się nadal utrzymuje, należy skonsultować się z lekarzem.