Co naprawdę pomoże na przeziębienie? Nie tylko witamina C

Marek, 35 lat – kupił Rutinoscorbin w drodze do pracy i nie wie, ile tabletek może wziąć

Marek ma 35 lat, pracuje w biurze i rzadko choruje. Gdy jednak dwa dni temu obudził się z zatkanym nosem, bólem gardła i uczuciem rozbicia, wiedział, że przeziębienie go dopadło. Termometr pokazał 37,4°C – nie gorączka, ale wystarczająco, żeby czuć się fatalnie.

W drodze do pracy wstąpił do apteki po coś, co pomoże mu szybciej stanąć na nogi. Na półce od razu rozpoznał znajome zielone opakowanie – Rutinoscorbin. Pamiętał, że brał go kilka lat temu, gdy „łapał” każdą infekcję w biurze. Wrzucił pudełko do koszyka, zapłacił i połknął pierwszą tabletkę, popijając ją kawą z automatu na stacji benzynowej. Nie przeczytał ulotki – w końcu to „tylko witaminy”, jak sam sobie tłumaczył.

Jedna tabletka rano – i co dalej?

Po południu, siedząc przy biurku z nosem czerwonym od ciągłego wycierania chusteczkami, Marek sięgnął po opakowanie i zawahał się. Jedna tabletka rano – to chyba za mało? Może powinien brać trzy? A może pięć? Kiedyś słyszał, że przy przeziębieniu warto „walnąć większą dawkę witaminy C”. Ale z drugiej strony – czy to na pewno bezpieczne?

Marek zaczął szukać informacji w internecie, ale szybko się pogubił. Jedni pisali o megadawkach witaminy C, inni ostrzegali przed przedawkowaniem. Nie wiedział, ile razy dziennie można brać Rutinoscorbin na przeziębienie ani czy w ogóle ten preparat mu teraz pomoże. Postanowił zadzwonić do apteki i zapytać farmaceutę.

Co tak naprawdę jest w Rutinoscorbinie i na co pomaga ten lek?

Rutinoscorbin to jeden z najpopularniejszych preparatów dostępnych w polskich aptekach bez recepty. Zawiera dwa składniki czynne: witaminę C (kwas askorbinowy) w dawce 100 mg oraz rutynę (rutozyd) w dawce 25 mg na tabletkę. Witamina C jest substancją rozpuszczalną w wodzie, której ludzki organizm nie potrafi sam wytworzyć – musimy dostarczać ją z pożywieniem lub suplementami. Pełni wiele ważnych funkcji: wspiera układ odpornościowy, działa jako przeciwutleniacz chroniący komórki przed uszkodzeniem, pomaga w gojeniu ran oraz ułatwia wchłanianie żelaza z pokarmów roślinnych. Rutyna z kolei to naturalny związek roślinny z grupy flawonoidów, który wzmacnia ściany naczyń krwionośnych i zmniejsza ich przepuszczalność – dlatego Rutinoscorbin bywa polecany przy skłonności do siniaków czy kruchości naczyń.^1,2,3

Zgodnie z informacjami producenta zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL) Rutinoscorbin stosuje się w stanach niedoboru witaminy C i rutyny, a także pomocniczo przy przeziębieniach. Dawkowanie Rutinoscorbinu dla dorosłych to zazwyczaj 1-2 tabletki dwa do trzech razy dziennie. Oznacza to, że maksymalna dawka dobowa wynosi 6 tabletek, co daje 600 mg witaminy C i 150 mg rutyny. Warto jednak pamiętać, że jest to dawka profilaktyczno-uzupełniająca – jedna tabletka Rutinoscorbinu zawiera 100 mg witaminy C, czyli nieco powyżej zalecanego dziennego spożycia dla dorosłego, które wynosi od 75 do 90 mg w zależności od płci. Palacze potrzebują o 35 mg witaminy C dziennie więcej niż osoby niepalące.³

Czy witamina C naprawdę pomaga na przeziębienie?

To pytanie nurtuje naukowców od ponad 70 lat. Duża analiza naukowa obejmująca 29 badań z udziałem ponad 11 000 osób wykazała, że codzienne przyjmowanie witaminy C nie chroni przed zachorowaniem na przeziębienie w ogólnej populacji. Innymi słowy, regularne łykanie tabletek z witaminą C nie sprawi, że unikniemy kataru. Jednak u osób, które przyjmowały witaminę C regularnie (jeszcze przed zachorowaniem), przeziębienie trwało nieco krócej – u dorosłych średnio o około 8%, a u dzieci o około 14%. W praktyce oznacza to, że przeziębienie trwające zwykle 10 dni mogło skończyć się dzień wcześniej. Objawy bywały też nieco łagodniejsze.^4,5,6

Jest tu jednak pewien haczyk, który dotyczy właśnie sytuacji Marka. Badania pokazały, że rozpoczęcie przyjmowania witaminy C dopiero po pojawieniu się objawów przeziębienia nie przynosi wyraźnych korzyści – nie skraca czasu trwania infekcji ani nie łagodzi jej przebiegu. Efekt ochronny widoczny był głównie u osób, które suplementowały witaminę C przez dłuższy czas, zanim się przeziębiły. Wyjątek stanowią osoby narażone na intensywny wysiłek fizyczny w trudnych warunkach, na przykład maratończycy czy żołnierze ćwiczący w mrozie – u nich regularne przyjmowanie witaminy C zmniejszyło ryzyko przeziębienia mniej więcej o połowę.^4,5,6

Bezpieczeństwo i granice dawkowania

Witamina C w dawkach do 1000-2000 mg dziennie jest uznawana za bezpieczną u większości dorosłych. Przekroczenie 2000 mg na dobę może jednak powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak biegunka, nudności czy skurcze brzucha. Organizm nie jest w stanie wchłonąć i wykorzystać dużych ilości witaminy C naraz – nadmiar jest po prostu wydalany z moczem w ciągu kilku godzin. Ponadto bardzo duże dawki mogą zwiększać ryzyko powstawania kamieni nerkowych, szczególnie u osób z chorobami nerek. Osoby z chorobami nerek, cukrzycą czy zaburzeniami gospodarki żelazem powinny skonsultować suplementację z lekarzem.^1,3,5,7

Warto też wiedzieć, że witamina C może wpływać na wyniki niektórych badań laboratoryjnych, dlatego przed planowanymi badaniami krwi lub moczu należy poinformować lekarza o jej przyjmowaniu. W przypadku Rutinoscorbinu, przy maksymalnym zalecanym dawkowaniu (6 tabletek dziennie), dobowa dawka witaminy C wynosi 600 mg – jest to wartość bezpieczna i daleka od granicy, przy której pojawiają się działania niepożądane.²

Co usłyszał Marek, gdy zadzwonił do apteki?

Farmaceutka, z którą rozmawiał Marek, od razu zapytała go o objawy i o to, ile tabletek już przyjął. Gdy usłyszała, że wziął jedną tabletkę rano, uspokoiła go – nie przekroczył żadnej dawki. Wyjaśniła mu, że dawkowanie Rutinoscorbinu dla dorosłych to 1-2 tabletki dwa do trzech razy dziennie, a więc może spokojnie przyjąć kolejną porcję po południu i jeszcze jedną wieczorem.

Farmaceutka była jednak szczera – powiedziała Markowi, że skoro objawy przeziębienia pojawiły się dwa dni temu, to Rutinoscorbin raczej nie sprawi, że przeziębienie minie szybciej. Witamina C najlepiej działa, gdy przyjmuje się ją regularnie jeszcze przed zachorowaniem. To nie znaczy, że lek jest bezwartościowy – uzupełnia witaminę C, której organizm potrzebuje w czasie infekcji, a rutyna wspomaga naczynia krwionośne. Ale nie jest to „magiczny lek na przeziębienie”.

Farmaceutka zapytała też Marka o konkretne objawy, bo chciała mu zaproponować coś, co naprawdę przyniesie ulgę. Ból gardła, zatkany nos, rozbicie, stan podgorączkowy – na każdy z tych problemów istnieją sprawdzone rozwiązania. Zasugerowała mu kilka preparatów i domowych sposobów, które mogą poprawić samopoczucie skuteczniej niż sama witamina C.

Co na przeziębienie – jak dobrać lek do objawu?

Przeziębienie to infekcja wirusowa górnych dróg oddechowych, którą może wywołać ponad 200 różnych wirusów – najczęściej rinowirusy. Objawy pojawiają się zwykle 1-3 dni po kontakcie z wirusem i trwają od 7 do 10 dni. Ponieważ przeziębienie jest wywoływane przez wirusy, antybiotyki są bezskuteczne. Nie istnieje jeden cudowny lek, który zlikwiduje wszystkie objawy naraz. Kluczem jest dobieranie odpowiednich preparatów do konkretnych dolegliwości. Oto krótki przewodnik po najczęstszych objawach i sprawdzonych sposobach radzenia sobie z nimi:^4,6

• gorączka i ból (głowy, mięśni, gardła): Podstawowym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym jest paracetamol. Alternatywą jest ibuprofen, który oprócz działania przeciwbólowego łagodzi też stan zapalny. Kwas acetylosalicylowy również działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, ale nie powinien być stosowany u dzieci i nastolatków. Przy stanie podgorączkowym, takim jak u Marka (37,4°C), leki przeciwgorączkowe nie są konieczne chyba, że złe samopoczucie tego wymaga – podwyższona temperatura to naturalna reakcja organizmu walczącego z infekcją;
• katar i zatkany nos:
  • Woda morska lub roztwór soli fizjologicznej w sprayu to najprostszy i najbezpieczniejszy sposób na nawilżenie i oczyszczenie błony śluzowej nosa.
  • Przy silnym obrzęku można sięgnąć po krople lub spray obkurczający naczynia (np. ksylometazolina), ale nie dłużej niż 5-7 dni.
  • Pseudoefedryna w tabletkach zmniejsza obrzęk błony śluzowej od wewnątrz, ale podnosi ciśnienie krwi.
  • Inhalacje z soli fizjologicznej (inhalator) lub inhalacje parowe (w misce z gorącą wodą) olejków eterycznych (mięta, eukaliptus) mogą przynieść ulgę w oddychaniu;
• ból gardła:
  • Pastylki do ssania z substancjami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi łagodzą ból miejscowo.
  • Pomocne są też płukanki z szałwii lub rumianku, a nawet zwykłe płukanie ciepłą wodą z solą.
  • Ciepłe napoje z miodem i cytryną nawilżają podrażnione gardło i mogą łagodzić dyskomfort;
• kaszel suchy: Leki przeciwkaszlowe (np. z dekstrometorfanem) mogą pomóc, gdy kaszel jest męczący i nie pozwala spać;
• kaszel mokry:
  • Leki wykrztuśne (np. z acetylocysteiną, ambroksylem lub bromheksyną) ułatwiają odkrztuszanie wydzieliny.
  • Syropy ziołowe z tymiankiem czy bluszczem mogą być łagodnym wsparciem;
• ogólne wsparcie organizmu:
  • Nawodnienie (ciepłe herbaty, woda, rosół), odpoczynek i dieta bogata w owoce oraz warzywa.
  • Witamina C jest obficie obecna w owocach cytrusowych, papryce, kiwi, truskawkach, brokułach i szpinaku. Porcja świeżej papryki czy kiwi może dostarczyć więcej witaminy C niż tabletka Rutinoscorbinu. Warto też pamiętać, że gotowanie obniża zawartość witaminy C w warzywach – lepiej gotować je na parze lub jeść surowe.³

Cynk to kolejny składnik, na który warto zwrócić uwagę przy przeziębieniu. Pastylki do ssania z octanem cynku lub glukonianiem cynku, rozpoczęte w ciągu pierwszej doby od wystąpienia objawów, mogą skrócić czas trwania przeziębienia. Skuteczna dawka to powyżej 75 mg cynku dziennie, co jest znacznie więcej niż zalecane dzienne spożycie, dlatego takie pastylki stosuje się krótkotrwale (do dwóch tygodni) i należy liczyć się z nieprzyjemnym posmakiem oraz możliwymi nudnościami. Ważne: spraye i żele do nosa z cynkiem nie są zalecane, ponieważ mogą uszkodzić zmysł węchu.⁶

Jak skończyła się historia Marka?

Marek posłuchał rady farmaceutki. Tego wieczoru przyjął jeszcze dwie tabletki Rutinoscorbinu – jedną po południu i jedną przed snem – zgodnie z zalecanym dawkowaniem. Jednocześnie kupił spray do nosa z wodą morską, pastylki na ból gardła i paracetamol na wypadek, gdyby temperatura poszła w górę. Na kolację zjadł gorący rosół z dużą ilością pietruszki i marchewki, a do herbaty wycisnął pół cytryny.

Następnego dnia Marek wziął dzień wolny z pracy. Przespał pół dnia, pił dużo ciepłych płynów i regularnie przemywał nos solą. Objawy przeziębienia utrzymywały się jeszcze przez kilka dni, ale były wyraźnie łagodniejsze. Po tygodniu Marek czuł się już zupełnie dobrze. Przy okazji postanowił, że w przyszłości nie będzie czekał z suplementacją do momentu, gdy przeziębienie już go dopadnie – zamiast tego zadba o dietę bogatą w owoce i warzywa przez cały rok.

Najważniejsza lekcja? Rutinoscorbin to dobry preparat uzupełniający, ale nie zastąpi kompleksowego podejścia do przeziębienia. Znajomość właściwego dawkowania, dopasowanie leków do objawów i odrobina zdrowego rozsądku potrafią więcej niż garść tabletek połkniętych w pośpiechu w drodze do pracy.