Opatrunki specjalistyczne — czym one są?

Jeśli myślimy o ranie i sposobie jej zaopatrzenia, najczęstszą decyzją będzie dezynfekcja i założenie opatrunku klasycznego. Opatrunek tradycyjny to najczęściej kompres z gazy, który umieszczamy na zmienionej tkance, owijamy bandażem i zaklejamy przylepcem. Czasami używa się też jałowych kompresów z gotową warstwą klejącą. Takie rozwiązanie będzie poprawne jeśli doświadczyliśmy powierzchownej rany, np. skaleczenia, jednak w bardziej poważnych przypadkach lepiej wybrać opatrunek specjalistyczny. Dlaczego?

6 zasad niezbędnych do prawidłowego gojenia się rany

Co jest niezbędne do poprawnego gojenia rany — szczególnie przewlekłej, czyli gojącej się ponad 8 tygodni?

  1. Wilgotność — utrzymanie prawidłowej wilgotności w obrębie rany jest niezbędnym czynnikiem do poprawnego gojenia. Niestety gaza to materiał przepuszczalny, który nie zapewnia prawidłowych warunków. W efekcie rana będzie wysychać. Co więcej, po pewnym czasie gaza przyklei się do niej, a jej usunięcie będzie powodowało ból i destrukcję nowo powstałej tkanki.
  2. Odprowadzanie wysięku gaza nie spełnia również swojej roli w kwestii chłonięcia wysięku. Szybko go chłonie, staje się brudna i nie odprowadza wydzieliny poprawnie. Z tego powodu może wręcz nasilać produkcję wysięku i nie zapewni prawidłowych warunków.
  3. Temperatura — z racji braku barierowości gazy, woda będzie szybko parować z powierzchni rany, co spowoduje utratę ciepła. Odpowiednia temperatura jest niezbędna do prawidłowego gojenia się tkanki.
  4. Barierowość — dobry opatrunek powinien chronić łożysko rany przed napływem czynnik chorobotwórczych i zabrudzeniami zewnętrznymi, a jednocześnie zapewniać prawidłową wymianę gazową. Gaza nie spełnia tych kryteriów.
  5. Brak pozostałości idealny opatrunek powinien być prosty do założenia, ale jednocześnie łatwy do usunięcia. Niestety gaza może pozostawiać drobne włókna w gojącej się tkance, co prowadzi do rozwoju stanów zapalnych i alergicznych. Opatrunki specjalistyczne nie mają tego problemu.
  6. Dodatkowe substancje — rany przewlekłe są często skolonizowane bakteriami. Niezbędne jest wtedy stosowanie opatrunków z odpowiednimi substancjami. Nie zaleca się używania gazy nasączonej antybiotykiem, bo prowadzi to do zaburzenia procesów gojenia. Należy skorzystać z opatrunków specjalistycznych z dodatkiem odpowiednich substancji leczniczych [1-2].

Opatrunki specjalistyczne — rodzaje

Opatrunki specjalistyczne możemy podzielić na następujące rodzaje:

REKLAMA
REKLAMA
  1. Hydrokoloidowe
  2. Hydrożelowe
  3. Hydrowłókniste
  4. Alginianowe
  5. Gąbki (pianki) poliuretanowe
  6. Błony poliuretanowe
  7. Złożone

Opatrunki specjalistyczne – hydrokoloidowe

Opatrunki posiadają dwie warstwy. Zewnętrzna odpowiada za ochronę przed czynnikami zewnętrznymi, natomiast wewnętrzna bezpośrednio styka się z raną. Zawiera substancje, które pod wpływem wysięku tworzą żel, dzięki czemu utrzymywane jest prawidłowe nawilżenie rany. Ponadto żel “dopasowuje się” do rany, przyspiesza regenerację i wyciąga z niej nieczystości. Jednak trzeba pamiętać, żeby stosować je na już oczyszczone miejsca. Ze względu na barierowość opatrunki chronią przed bakteriami, ale nie można stosować ich na rany zakażone [3-5].

Opatrunki hydrokoloidowe powinny być stosowane jedynie na rany z niewielkim wysiękiem. Najczęściej polecane są do zaopatrywania:

  • odleżyn,
  • oparzeń (za wyjątkiem III stopnia oraz dopiero po 3-5 dniach – początkowo hydrożelowe!),
  • owrzodzeń,
  • stopy cukrzycowej,
  • ran pooperacyjnych i po przeszczepie skóry,
  • inne, drobne rany powierzchowne (oprócz ukąszeń),
  • ochrona skóry narażonej na otarcia [3-4].

Jak zakładać opatrunek?

Zasady korzystania z opatrunków hydrokoloidowych są proste, jednak należy pamiętać o kilku podstawowych zasadach, aby zmaksymalizować efekty terapii.

  1. Przed nałożeniem opatrunku oczyść ranę, np. 0,9% NaCl oraz wysusz.
  2. Pamiętaj o dobraniu odpowiedniej wielkości opatrunku, tak aby był on większy o około 3 cm niż rana.
  3. Po wyjęciu opatrunku z opakowania zewnętrznego ogrzej go przez chwilę między dłońmi. Zwiększy to jego przylepność.
  4. Odklej warstwy ochronne według instrukcji produktu, nałóż na ranę i lekko dociśnij.
  5. Zachowaj ostrożność przez około 30 minut — po tym czasie siła adhezji powinna być już wystarczająca [6].

Opatrunki hydrokoloidowe nie wymagają dodatkowych opatrunków mocujących, jednak jeśli umieszczone są w miejscach narażonych na ruch, to można je dodatkowo zamocować. Najlepiej wykorzystać do tego opatrunki foliowe, aby móc obserwować opatrunek pierwotny [5].

Jak często zmieniać opatrunek?

Teoretycznie opatrunki hydrokoloidowe można trzymać do 7 dni. Jest to jednak zależne od rodzaju rany i ilości wysięku. Najczęściej prawidłowo spełniają swoje zadania przez 3 do 5 dni. W jaki sposób dowiedzieć się, kiedy opatrunek wymaga zmiany? Są dwie zasady:

  1. Jeśli zauważymy, że wysięk przedostaje się poza opatrunek, jest to znak, aby go zmienić.
  2. Jeśli spostrzeżemy, że warstwa żelowa zmienia swój kolor na bardziej ciemny, mętny, matowy [6].

Po odklejeniu opatrunku ranę należy przemyć, np. solą fizjologiczną. Fragmenty żelu, często o specyficznym zapachu, mogą być mylone z oznakami infekcji. Faktycznie nie ma czego się obawiać. Opatrunki hydrokoloidowe oczyszczają także ranę z tkanki martwiczej, dlatego w początkowym etapie leczenia może się ona nieco powiększyć. Jest to zupełnie normalnie.

Dostępne produkty

W aptece opatrunki hydrokoloidowe występują głównie w postaci plastrów, ale dostępne są również w formie pasty lub żelu:

  • Suprasorb H (wersja standard, cienka, sacrum, border).

Suprasorb H

  • Comfeel:
    • Plus — z dodatkiem alginianu, który zwiększa chłonność.
      • Transparent — przezroczysty, umożliwia obserwację rany bez zdejmowania opatrunku.
      • Pressure Relief — równomiernie rozkłada nacisk na ranie, pozwala poprawić krążenie
      • Contour — do trudno dostępnych miejsc, typu łokcie, kolana, pięty, okolica krzyżowa (kształt motylka) [7].
  • Compeed (dostępne wersje na pęcherze na stopach, odciski, halluksy, zrogowacenia oraz na opryszczkę). Czytaj więcej: Opryszczka wargowa — skuteczne sposoby na leczenie.
  • Hydrocoll (concave, sacral) oraz Hydrocoll thin.

https://leki.pl/lek/hydrocoll-concave-thin-sacral/

  • Granuflex, Granuflex Extra Thin, Granuflex Bordered (zawierają żelatynę – może pojawić się nieprzyjemny zapach):
    • Ten typ opatrunku możemy dostać w formie pasty oraz żelu (Granugel). Doskonale sprawdzają się do wypełnienia łożyska rany. Wtedy zalecane jest zastosowanie dodatkowo opatrunku wtórnego, którym może być plaster Granuflex bądź opatrunek chłonny.

Granuflex

  • Lomatuell Pro.
  • Medisorb H.

Opatrunki specjalistyczne – hydrożelowe

Kolejny typ opatrunków specjalistycznych to opatrunki hydrożelowe. Stosowane są głównie w celu zapewnienia wilgotnego środowiska w ranie, gdyż niektóre posiadają nawet do 95% wody. Mają zdolność do pęcznienia i pochłaniania wysięku, jednak zalecane są jedynie do ran słabo sączących [2-3].

Opatrunki hydrożelowe stosuje się do ran, takich jak:

  • owrzodzenia żylne,
  • odleżyny (oczyszczają i nawadniają tkankę martwiczą),
  • stopa cukrzycowa,
  • odwodnione, pokryte strupami,
  • oparzenia (nawet III stopnia),
  • otarcia i skaleczenia (nawet głębokie) [2-3, 8].

Nie są zalecane do ran zainfekowanych, z treścią ropną i bardzo dużą ilością tkanki martwiczej [8].

Opatrunki hydrożelowe powinny stanowić I linię w leczeniu oparzeń. Natychmiast uwalniają wodę, dzięki czemu możliwe jest nawilżenie i schłodzenie oparzonego miejsca. W przeciwieństwie do chłodzenia wodą proces jest mniej gwałtowny, co jest korzystniejsze w leczeniu. Opatrunki hydrożelowe schładzają oparzone miejsce do 36,6°C w ciągu około 4 minut, dlatego nie ma ryzyka zbytniego wychłodzenia [8].

Jak zakładać opatrunek?

  1. Przed nałożeniem opatrunku należy przemyć ranę, np. 0,9% NaCl i dokładnie wysuszyć.
  2. Jeśli korzystamy z opatrunku w formie żelu, to należy wycisnąć go na zmieniony obszar, a ewentualną pozostałość wyrzucić. Warstwę żelu (około 5 mm) należy zabezpieczyć opatrunkiem wtórnym, np. z jałowej gazy.
  3. Warstwa hydrożelowa w przypadku opatrunków w formie plastra umożliwia początkową adhezję do skóry, jednak warto umocować produkt opatrunkiem foliowym [9].

Jak często zmieniać opatrunek?

Teoretycznie opatrunki hydrożelowe powinny być zmieniane po 1 do 3 dni. Jednak wszystko zależy od rany:

  • W przypadku oparzenia zaleca się zmieniać opatrunek nawet co kilka godzin, aby chłodzenie było efektywne.
  • Jeśli rana ma mały wysięk, to może zdarzyć się tak, że opatrunek wyschnie. Można go wtedy nawilżyć 0,9% NaCl – szczególnie przed usunięciem opatrunku.
  • Opatrunek stosowany na rany martwicze powinien być zmieniany maksymalnie co 24 h.
  • Jeśli pojawi się nadmierny wysięk, który wydostaje się spod opatrunku, to należy go niezwłocznie wymienić [8-9].

Dostępne produkty

Opatrunki hydrożelowe występują w formie żeli i plastrów:

  • Purilon żel,
  • Water Jel — żel (z dodatkiem 2% lidokainy) i plastry o różnych rozmiarach,
  • BurnTec — plastry oraz maska twarzowa,
  • Intrasite Gel — na rany głębokie i płytkie. Dobre właściwości oczyszczające,

https://leki.pl/lek/intrasite-gel/

  • Hydrosorb Gel,
  • Aqua-Gel,

Aqua-Gel

  • HydroAid.

Podsumowanie

W tej części artykułu skupiliśmy się głównie na opatrunkach stosowanych w ranach bez infekcji, z niewielką ilością wysięku oraz ranach powierzchownych lub oparzeniach. Teoretycznie opatrunki dzięki swojej budowie umożliwiają dostateczną adhezję do skóry bez opatrunku wtórnego, jednak w niektórych przypadkach można dodatkowo zamocować opatrunek, np. specjalistyczną folią Medisorb F.

Hydrożele mogą być stosowane także do wypełniania ran głębokich, do których umieszcza się, np. siatki z jonami srebra (takie jak Acticoat). W takim przypadku niezbędny jest opatrunek wtórny w formie, np. pianki.

Kolejna część będzie dotyczyła opatrunków stosowanych głównie w ranach z obfitym wysiękiem, krwawiących oraz zajętych infekcją.