Inhalator – gdy po raz pierwszy spotykasz się z zaleceniem terapii za pomocą inhalatora, możesz jako pacjent czuć się zagubiony. Są choroby, w których stosowanie inhalatora jest codziennością. Aby dowiedzieć się, jakie są zalety i wady stosowania leków w formie inhalacji, co to za leki i jakie są zagrożenia związane z tą formą terapii, zapraszam do przeczytania artykułu.

Nebulizacja — co to jest?

Nebulizacja jest rodzajem zabiegu medycznego, w którego trakcie podaje się określoną grupę leków. Za pomocą rozpylonej mgiełki leki płynne przenoszone są bezpośrednio do układu oddechowego. Nebulizacja następuje przez usta, nos, a także przez rurkę intubacyjną lub otwór tracheotomijny. Do nebulizacji stosuje się nebulizatory. Ich zadaniem jest rozproszenie leku do kropelek o niewielkiej średnicy. Dzięki temu mogą one zostać wchłonięte do układu oddechowego. W zależności od wielkości cząsteczek lek wchłania się w górnych drogach oddechowych (cząsteczki powyżej 8 µm), w obrębie tchawicy i dużych oskrzeli (5-8 µm), w oskrzelach i oskrzelikach (cząstki 2-5 µm), a także w pęcherzykach płucnych (0,5-3 µm).

Dzięki nebulizacji lek działa szybciej i dociera do miejsca, w którym ma bezpośrednio zadziałać. Ogranicza to w ten sposób działania niepożądane oraz pozwala na zastosowanie możliwie jak najmniejszych dawce. Dodatkowo proces ten nie wymaga od pacjenta umiejętności korelacji wdechu z podaniem dawki. Plusem jest też możliwość przeprowadzania nebulizacji w swoim mieszkaniu. Minusem jest konieczność posiadania urządzenia o odpowiednich parametrach rozdrobnienia cząsteczek podawanego leku. Lek jest podawany również na skórę w okolicach ust i nosa, dlatego po zabiegu należy przemyć skórę oraz przepłukać usta. Wynika to z faktu, że po niektórych lekach, np. sterydach może rozwijać się grzybica jamy ustnej.

Zalety terapii inhalacyjnej

O korzyściach płynących z korzystania z nebulizatora można opowiadać w nieskończoność. Dzięki wprowadzeniu leku w formie aerozolu nie tylko osiągamy odpowiednie stężenie substancji aktywnej, ale również minimalizujemy ryzyko wystąpienia działań niepożądanych na poziomie całego organizmu. Co więcej, ograniczamy tzw. efekt pierwszego przejścia środka leczniczego przez wątrobę. Oznacza to, że nasze „wewnętrzne laboratorium” nie przekształca cząsteczki leku (np. do toksycznych metabolitów), a substancja aktywna trafia do krwi w znikomej ilości.

Stosowanie leków wziewnych jest niezastąpione w przypadku leczenia astmy oskrzelowej, przewlekłego zapalenia lub rozstrzenia oskrzeli, rozedmy płuc, a także mukowiscydozy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP). Nebulizacja sprawdzi się również w przebiegu kaszlu, alergii oraz infekcji sezonowych (czytaj także: Kaszel – przyczyny oraz sposoby leczenia).

Terapia inhalacyjna jest z powodzeniem stosowana w celu podawania określonych leków (np. antybiotyków, glikokortykosteroidów czy środków upłynniających zalegającą wydzielinę), ale nie tylko. Może być również wykorzystywana podczas oczyszczania, udrażniania lub nawilżania dróg oddechowych (czytaj także: Jak leczyć zapalenie zatok przynosowych?) [1]. Służą do tego preparaty na bazie izotonicznej (roztwór 0.9%) bądź hipertonicznej (roztwór 2,2% lub 3%) soli fizjologicznej zamkniętej w jałowych ampułkach (m.in. Gilbert NaCl, Nebu-Dose Isotonic, Nebu-Dose Hypertonic, Marimer Inhalation). Wymienione preparaty są również stosowane jako nośniki dla leków podawanych drogą wziewną [2, 3, 4].

Wybór odpowiedniego nebulizatora to nie lada wyzwanie. Zwłaszcza że producenci oferują szereg urządzeń różniących się zasadą działania. To, jaki rodzaj sprzętu wybierzemy, zależy przede wszystkim od naszych potrzeb, a także możliwości finansowych.

Nebulizatory pneumatyczne (kompresorowe, tłokowe)

Jednym z najbardziej popularnych rodzajów urządzeń przeznaczonych do terapii inhalacyjnej jest nebulizator pneumatyczny. Sprzęt tego typu składa się z kompresora, przewodu, nebulizatora (pojemnika, w którym dochodzi do przekształcenia płynu w aerozol) oraz ustnika lub maseczki. Taka konstrukcja sprawia, że jedynie najmniejsze cząstki docierają do dróg oddechowych, zaś większe trafiają z powrotem do zbiorniczka.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na przepływ gazu, który powinien mieścić się w granicach 8-16 l/min. Wysoka wartość tego parametru pozwala zwiększyć wydajność nebulizacji oraz skrócić czas jej trwania. Bardzo ważna jest również tzw. martwa objętość, czyli ilość preparatu, który pozostaje wewnątrz nebulizatora po zakończeniu inhalacji. Wartość przekraczająca 3 ml spowoduje spore straty leku.

Nebulizatory pneumatyczne (np. Microlife NEB 200, Omron C101 Essential czy Philips Respironics InnoSpire Deluxe) mogą być wykorzystywane do inhalacji następujących substancji leczniczych:

• glikokortykosteroidów, np. beklometazonu (Beclonasal Aqua), budezonidu (Nebbud, Pumicort, Miflonide Breezhaler);
• mukolityków, np. ambroksolu (Mucosolvan inhalacje), N-acetylocysteiny (Mufluil);
• antybiotyków aminoglikozydowych, np. tobramycyny (Bramitob);
• rozszerzających oskrzela, np. bromku ipratropium (Atrodil, Atrovent) oraz β₂-mimetyków: salbutamolu (Aspulmo, Ventolin);
• preparatów złożonych stanowiących połączenie ipratropium i fenoterolu (Berodual);
• dornazy α (Pulmozyme).

Aby przeprowadzić nebulizację, należy za pomocą pipety lub strzykawki odmierzyć odpowiednią dawkę preparatu. Jeśli jest taka konieczność, uzupełniamy płyn roztworem soli fizjologicznej (chlorku sodu) do objętości 3-4 ml. W zależności od tego, jakiego preparatu używamy, inhalacja powinna trwać 10-20 minut. Po jej zakończeniu dokładnie myjemy wszystkie komponenty zgodnie z instrukcją producenta, a następnie uruchamiamy urządzenie na około 10-15 minut [1].

Inhalatory ultradźwiękowe

Nebulizatory, a właściwie inhalatory ultradźwiękowe (nazwa nebulizator jest wg literatury właściwa jedynie dla urządzeń pneumatycznych) są cichsze niż ich ciśnieniowe odpowiedniki, ale jednocześnie nieco droższe. Co więcej, nie ochładzają wdychanego preparatu, a także wymagają nieco niższej objętości początkowej (ok. 2,5 ml). Sprzęt tego typu (np. Omron U100 MicroAir, Novamed Flaem Universal Plus) generuje drgania o określonej częstotliwości, które determinują powstawanie małych cząstek aerozolu.

W przeciwieństwie do nebulizatorów pneumatycznych inhalatory ultradźwiękowe są znacznie mniej uniwersalne. Zastosowanie tych urządzeń ogranicza się do inhalacji preparatów rozrzedzających zalegającą wydzielinę (mukolityków), antybiotyków oraz soli fizjologicznej. Ultradźwięki mogą powodować rozkład glikokortykosteroidów, dornazy α i niektórych antybiotyków. Właśnie z tego powodu przed zastosowaniem inhalatora warto dokładnie zapoznać się ze specyfiką jego użytkowania [1].

Nebulizatory siateczkowe (membranowe) typu mesh

Na rynku dostępnych jest jednak wiele nowoczesnych urządzeń. Mowa m.in. o nebulizatorach siateczkowych (np. Novama Flaem Smarty, Oromed OroMesh), w których płyn przekształca się w aerozol dzięki przejściu przez perforowaną, drgającą membranę. Urządzenia stosuje się do prowadzenia terapii inhalacyjnej wszystkimi rodzajami leków, o ile mają gęstość podobną do gęstości wody (nie stosujemy więc np. roztworów chlorku sodu z kwasem hialuronowym). Sprzęt tego typu charakteryzuje się wysoką precyzyjnością, a to pozwala zmniejszyć straty preparatu po zakończeniu zabiegu.

Nebulizatory siateczkowe są mobilne, przez co bardzo poręczne, niemal bezgłośne, ale znacznie droższe niż tradycyjne odpowiedniki. Sprawdzą się szczególnie podczas podróży, a także w przypadku osób półleżących. Aby inhalacja była skuteczna, należy ją prowadzić średnio dwa razy dłużej niż przy użyciu tradycyjnych nebulizatorów. Nie zapominajmy również o każdorazowym, dokładnym umyciu siateczki – jeżeli tego nie zrobimy, możemy uszkodzić głowicę, a naprawa tej części jest nierzadko bardzo kosztowna [1].

Jakie leki podajemy w nebulizacji?

Zwykle są to leki stosowane w astmie, POChP i mukowiscydozie. Nebulizację również stosuje się w leczeniu przeziębienia, poprzez zastosowanie, np. soli fizjologicznej (NaCl). Poza solą fizjologiczną stosujemy również roztwory soli 3% i 5%, roztwory zawierające kwas hialuronowy czy ektoinę, których celem jest nawilżanie i łagodzenie stanów zapalnych oraz udrażnianie dróg oddechowych z zalegającą wydzieliną. Stosuje się także leki mukolityczne zawierające ambroksol lub N-acetylocysteinę, leki rozszerzające drogi oddechowe: salbutamol, bromek ipratropium, oraz leki przeciwzapalne, takie jak np.: budezonid lub flutikazon.