Czy metronidazol to antybiotyk? Jak stosować i kiedy wybrać zamiennik

Poza wszechstronnością działania cechuje go niski koszt, łatwa dostępność oraz wysoka skuteczność przeciwko patogenom beztlenowym. Godne uwagi są również korzystne właściwości farmakokinetyczne i farmakodynamiczne metronidazolu oraz jego duży profil bezpieczeństwa. Aktualnie występuje w postaci doustnych tabletek, w formie past, maści, żeli i emulsji do stosowania miejscowego na skórę oraz jako globulki dopochwowe i roztwory do infuzji [1-3]. Popularne preparaty zawierające metronidazol dostępne w polskich aptekach to między innymi Arilin (tabletki), Metronidazol Polpharma (roztwór do infuzji) czy Metrogyl (żel).

Metronidazol co to za lek — działanie przeciw pierwotniakom

Metronidazol wykazuje przede wszystkim działanie pierwotniakobójcze i w związku z tym znajduje zastosowanie w zakażeniach. Zastanawiasz się, jak stosować metronidazol w różnych infekcjach pasożytniczych? Oto najważniejsze wskazania i schematy dawkowania tego leku. Warto pamiętać, że dawkowanie metronidazolu zawsze powinno być dostosowane do rodzaju zakażenia i stanu pacjenta.

• pełzak czerwonki (Entamoeba histolytica) wywołujący pełzakowicę (inaczej zwana amebozą lub entamebozą). Najczęściej obserwuje się pełzakowicę jelitową powodującą chorobę jelitową. Spożycie inwazyjnej formy drobnoustroju — cysty, przyczynia się do niszczenia nabłonka jelita grubego. W konsekwencji powoduje ostre dolegliwości układu pokarmowego, tj.: krwistą biegunkę, silne bóle brzucha oraz objawy grypopodobne. Dawkowanie metronidazolu u dorosłych w tym przypadku wynosi 250 mg 3 razy na dobę przez 5-10 dni [4,5].
• rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis) wywołujący przenoszoną drogą płciową rzęsistkowicę. Leczenie metronidazolem przeprowadza się oczywiście równocześnie u obojga partnerów seksualnych. Jak stosować w tej infekcji metronidazol? Można zastosować pojedynczą dawkę 2000 mg lub schemat 250 mg 3 razy na dobę przez 7 dni (ewentualnie 500 mg 2 razy na dobę przez 5-7 dni). U kobiet mają zastosowanie globulki dopochwowe w dawce 1000 mg raz do dwóch razy na dobę [2,4].
• ogoniastek jelitowy (Giardia lamblia) wywołujący giardiozę (lambliozę), która jest jedną z najczęstszych chorób biegunkowych u ludzi. Do zarażenia dochodzi na drodze fekalno-oralnej, a obecność drobnoustrojów wykazano u kotów, psów, zwierząt domowych i dzikich. Lekiem z wyboru jest metronidazol w dawce 250 mg 3 razy na dobę przez 5-7 dni lub 2000 mg raz na dobę przez 3 dni [4,6].

Czy metronidazol to antybiotyk — właściwości przeciwbakteryjne

Bakterie beztlenowe składają się na fizjologiczną florę błon śluzowych ludzi, a do najważniejszych ich źródeł w obrębie organizmu zalicza się jamę ustną, przewód pokarmowy, skórę oraz żeński układ płciowy. Odpowiadając na pytanie “czy metronidazol to antybiotyk” – tak, wykazuje on silne działanie przeciwbakteryjne, szczególnie wobec bakterii beztlenowych. Stąd też w tych częściach ciała najczęściej możemy spodziewać się zakażeń bakteriami beztlenowymi, gdzie powszechne zastosowanie znajduje metronidazol (czytaj także: Antybiotyki β-laktamowe — podstawa dzisiejszej antybiotykoterapii).

Jak stosować metronidazol w zakażeniach bakteryjnych? Lek znajduje zastosowanie w różnych specjalizacjach medycznych, gdzie dawkowanie metronidazolu jest dostosowane do lokalizacji i nasilenia infekcji. Stosowany jest w:

• stomatologii — w ostrych zakażeniach okołozębowych (w postaci tabletek 500 mg 3 razy na dobę) oraz w ostrym wrzodziejącym zapaleniu dziąseł (250 mg 3 razy na dobę przez 3-7 dni). Znajduje zastosowanie również w postaci maści w leczeniu endodontycznym stanów zapalnych przyzębia przeprowadzanym przez stomatologa. Popularne preparaty to Metronidazol w tabletkach firm Polpharma czy Teva;
• ginekologii – w bakteryjnym zapaleniu pochwy w terapii doustnej (250 mg 2 razy na dobę przez 7 dni lub 2000 mg w dawce jednorazowej). W postaci globulek dopochwowych 1000 mg jednorazowo przed snem lub przez 2 dni. Dostępne są preparaty takie jak Clont czy Vagimid;
• profilaktyce zakażeń pooperacyjnych (1000 mg w dawce jednorazowej, następnie 250 mg 3 razy na dobę do czasu głodówki przedoperacyjnej) [1,4].

Metronidazol – dawkowanie w zakażeniach mieszanych

Godne uwagi jest również zastosowanie metronidazolu w zakażeniach mieszanych, tj. wywołanych przez bakterie beztlenowe oraz tlenowe. Chemioteraputyk wchodzi w skład terapii eradykacyjnej (metronidazol, amoksycylina/klarytromycyna, omeprazol) Helicobacter pylori u pacjentów z chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy. Wówczas schemat dawkowania dla metronidazolu to 500 mg od 2 do 3 razy (zalecana dawka dobowa to 1500 mg) na dobę przez 7-14 dni [1,4]. W tej terapii często stosuje się preparaty takie jak Metronidazol Polpharma czy Arilin w połączeniu z amoksycyliną (np. Amotaks, Ospamox) i inhibitorem pompy protonowej (np. Omeprazol, Controloc).

Dodatkowo wykorzystywany jest również u pacjentów cierpiących na rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego. Jest to schorzenie powstałe przez wyjałowienie fizjologicznej flory bakteryjnej jelita grubego na skutek przewlekłej antybiotykoterapii. Przyczynia się to bezpośrednio do namnożenia beztlenowych bakterii Clostridium difficile. Jednak popularność i skuteczność metronidazolu w leczeniu tego schorzenia spada. Przyczyną jest przede wszystkim rozwój oporności bakterii na antybiotyk (czytaj także: Antybiotyki makrolidowe — czym są i jak działają?). Dlatego skłoniło to środowisko naukowe do poszukiwania alternatywnych terapii. Aktualnie dobre wyniki u pacjentów osiągane są przez podawanie wankomycyny (np. Vancocin) lub tolevameru. Tolevamer to doustny polistyrenosulfonian potasowo-sodowy, niestety jeszcze niedostępny powszechnie na rynku [1,4,7].

Zamiennik metronidazolu w zakażeniach jamy brzusznej

Metronidazol, w postaci doustnych tabletek oraz roztworów do infuzji, znajduje także zastosowanie w bakteryjnych, szpitalnych i pozaszpitalnych zakażeniach w obrębie jamy brzusznej (najczęściej w połączeniu z antybiotykami z grupy cefalosporyn). Najnowsze doniesienia naukowe potwierdzają większą skuteczność leczenia pacjentów z zakażeniami w obrębie jamy brzusznej za pomocą metronidazolu i cyprofloksacyny (np. Cipronex, Quintor) w porównaniu do terapii za pomocą antybiotyków beta-laktamowych [1,4]. Gdy zastanawiamy się nad tym, jaki zamiennik metronidazolu można zastosować, warto skonsultować się z lekarzem, który może zaproponować alternatywne antybiotyki dostosowane do konkretnej sytuacji klinicznej.

Metronidazol – jak stosować w preparatach miejscowych

Skuteczność metronidazolu w terapii trądziku różowatego wykazano po raz pierwszy w latach 80. XX wieku. Od tego czasu, obok preparatów z kwasem azelainowym (np. Azelex, Skinoren), wciąż stanowi podstawę terapii miejscowej. Dlatego w aptece możemy spotkać szereg postaci farmaceutycznych do stosowania zewnętrznego z metronidazolem w składzie. Występuje w postaci żelu, kremu i emulsji (w stężeniu 0,75% lub 1%). Wskazany jest w leczeniu grudek, krost oraz rumienia u pacjentów ze zdiagnozowanym trądzikiem różowatym. Co ciekawe, w 2006 roku wykazano, że postać leku nie jest istotnie związana z jego skutecznością. Metronidazol w kremie, żelu lub emulsji wykazał podobną skuteczność terapeutyczną niezależnie od stężenia. Podczas badania pacjenci stosowali preparaty o stężeniu 0,75% dwa razy na dobę, natomiast produkty lecznicze zawierające 1% metronidazolu raz na dobę [8]. Popularne preparaty miejscowe to Metrogyl żel czy Rozex krem.

W dermatologii stosuje się również metronidazol w żelu (0,01%). Najczęściej znajduje zastosowanie w terapii trądziku różowatego, ale często możemy się spotkać też z jego wykorzystaniem w terapii wyprysku łojotokowego, mieszanych zakażeń bakteryjnych skóry twarzy lub zapalenia skóry wokół ust (dermatitis perioralis). Cienką warstwę żelu nakłada się na zmiany skórne dwa razy na dobę przez maksymalnie 3-4 miesiące [9]. Zamiennik metronidazolu w terapii miejscowej może stanowić kwas azelainowy lub inne preparaty przeciwzapalne zalecane przez dermatologa.

Podsumowanie

Metronidazol to wszechstronny lek o podwójnym działaniu – przeciwbakteryjnym i przeciwpasożytniczym, który od dziesięcioleci stanowi podstawę leczenia zakażeń bakteriami beztlenowymi oraz infekcji pierwotniakowych. Dawkowanie metronidazolu różni się w zależności od rodzaju zakażenia i może wynosić od 250 mg do 2000 mg na dobę, dlatego zawsze należy stosować go zgodnie z zaleceniami lekarza. Czy metronidazol to antybiotyk? Tak, wykazuje silne właściwości przeciwbakteryjne, szczególnie wobec drobnoustrojów beztlenowych, ale jego unikalne działanie przeciwpasożytnicze czyni go lekiem pierwszego wyboru w wielu infekcjach. Stosowanie metronidazolu zależy od postaci farmaceutycznej – dostępny jest zarówno w tabletkach, jak i w preparatach miejscowych do leczenia trądziku różowatego. W przypadkach, gdy potrzebny jest zamiennik metronidazolu, lekarz może zaproponować alternatywne antybiotyki dostosowane do konkretnego schorzenia.