Męska antykoncepcja

Jeśli chodzi o antykoncepcję, to zdecydowanie więcej nowoczesnych i różnych metod mają kobiety. W przypadku męskiej antykoncepcji tak w rzeczywistości przeważają dwa rodzaje. Pierwszy z nich to metoda barierowa z wykorzystaniem prezerwatyw. Druga, tzw. wazektomia polega na podwiązaniu nasieniowodów. Jest co prawda skuteczna, jednak nie zawsze da się ją odwrócić, stąd jest to metoda najczęściej tylko w jedną stronę. Co więcej, nawet po udanym zabiegu mężczyzna traci zdolność zapładniania dopiero po około 3 miesiącach. Czy istnieją jakieś inne metody męskiej antykoncepcji? Czy dysponujemy męskimi tabletkami antykoncepcyjnymi [1]?

Jak działa męski układ rozrodczy?

Przed wyjaśnieniem tego, czy są tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn, dowiedzmy się, od czego zależy produkcja plemników. Zarządza tym oś podwzgórze-przysadka-jądra. Do prawidłowej spermatogenezy, czyli produkcji dojrzałych plemników potrzebny jest testosteron, ale także inne hormony jak LH i FSH. LH stymuluje komórki w jądrach do produkcji testosteronu, a FSH działa na inne komórki, które są niezbędne w produkcji spermy. Wszystko działa na zasadzie sprzężeń zwrotnych, np. zbyt duża ilość testosteronu hamuje uwalnianie LH i FSH. Jak można się domyślić, będzie to tez miało wpływ na płodność i jest to jeden z punktów nowoczesnych metod męskiej antykoncepcji [2].

Hormonalna męska antykoncepcja

Czy są tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn? Wydawać by się mogło, że wystarczy przyjmować testosteron, aby doprowadzić do spadku poziomu LH i FSH, a to zmniejszało i hamowałoby produkcję spermy. Nie jest to do końca takie proste. W badaniach najczęściej korzystano z pochodnych testosteronu w formie iniekcji, co przynosiło pewne rezultaty. Na efekty trzeba było czekać nawet kilka miesięcy. Jednak w badaniach pojawiają się coraz to nowsze substancje, które omówimy dalej.

Dimetandrolon

Dimetandrolon to pochodna testosteronu, którą wykorzystywano w badaniach jako doustną metodę antykoncepcji dla mężczyzn. Badania na zwierzętach dawały dobre efekty. Osiągano zahamowanie spermatogenezy i płodności, które było odwracalne. W badaniach na ludzi wykorzystywano dawki od 100 do 800 mg na dobę, które były dobrze tolerowane. Po 28 dniach terapii osiągano zadowalające (bardzo niskie) poziomy testosteronu, FSH i LH. Niestety pojawiały się działania niepożądane jak wzrost masy ciała, hematokrytu i zaburzenia profilu lipidowego, ból głowy, spadek libido. Chociaż nie były to działania niepożądane, które zmuszały badanych do przerwania terapii [2].

Nortestosteron

Podobnym środkiem do dimetandrolonu, jako męskich tabletek antykoncepcyjnych, jest nortestosteron. Jego działanie jest zbliżone do wcześniejszego związku, a ponadto badani prezentowali mniej działań niepożądanych. Zwykle podawano od 200 do 400 mg związku z posiłkiem tłuszczowym raz na dobę. Pożądane efekty osiągano po około 28 dniach terapii [2].

Undekanian testosteronu

W badaniach wykorzystywano także undekanian testosteronu, który może być podawany doustnie. Niestety w badaniach korzystano z iniekcji domięśniowych, ale warto przytoczyć ten przykład. Podawano 500 mg lub 1000 mg substancji raz w miesiącu. Wszyscy badani osiągnęli azospermię, czyli brak plemników w spermie, co gwarantowało bezpłodność [1].

Niehormonalne męskie tabletki antykoncepcyjne

Prezentowane wcześniej dwie pochodne testosteronu należą do metod doustnej, hormonalnej antykoncepcji męskiej, która nie jest dostępna w aptekach, ale trwają nad nimi badaniami. Poniżej prezentujemy inne związki, które skutecznie hamują aktywność plemników i płodność, a nie są androgenami.

Gossypol

Gossypol to związek pochodzący z nasion bawełny. W Chinach przeprowadzono badanie z udziałem 8000 mężczyzn, którym podawano tabletki z gossypolem. Związek był efektywny, gdyż hamował produkcję plemników i zmniejszał ich ruchliwość. Niestety efekt zahamowania płodności był nieodwracalny nawet u 20% mężczyzn, a dodatkowo częstym działaniem niepożądanym okazała się hipokaliemia, czyli spadek poziomu potasu, a nawet paraliż [3].

Antagoniści receptora dla kwasu retinowego

Witamina A, a dokładniej kwas retinowy jest niezbędny w procesie produkcji plemników. Ten kwas łączy się ze specjalnymi receptorami, które biorą udział w kaskadzie aktywności genów odpowiedzialnych za proces spermatogenezy. Naukowcy starali się stworzyć związek, który blokowałby ten proces. Przeprowadzono jedynie badanie na szczurach, którym podawano eksperymentalny składnik w postaci doustnej. Efekt był imponujący – dochodziło do zahamowania płodności [2].

Kilkanaście lat temu przeprowadzono badania nad innym związkiem o podobnym działaniu, który podawano doustnie mężczyznom. Hamował on syntezę kwasu retinowego. Niestety w trakcie badania dochodziło do niebezpiecznych reakcji ubocznych, podobnych do reakcji disulfiramowej (wymioty, potliwość, palpitacja serca), aczkolwiek mechanizm działania tego związku stanowi podstawę do opracowywania przyszłych męskich tabletek antykoncepcyjnych. Aktualnie w badaniu jest związek o nazwie YCT-529, który testuje 18 mężczyzn [2].

Męska antykoncepcja na żądanie

Ciekawą substancją jest związek określany jako TDI-11861. To związek, który po podaniu hamuje aktywność plemników. Został określony jako męska antykoncepcja na żądanie. Przyjęcie przed stosunkiem płciowym miałoby w krótkim czasie zahamować ruchliwość plemników i nie dopuścić do zapłodnienia. Pomimo prowadzenia badań in vitro i na zwierzętach jest to obiecująca metoda męskiej antykoncepcji. Zahamowanie płodności następowało od 1 do 2 godzin po podaniu substancji zwierzętom. Działanie leku zanikało po 24 godzinach od podania, ale największą skuteczność notowano przez 2 do 3 godzin od rozpoczęcia działania [4].

Czy są tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn?

Odpowiedź na pytanie: “Czy są tabletki antykoncepcyjne dla mężczyzn?” jest krótka. Nie ma. Natomiast badano w przeszłości lub nadal bada się wiele związków, które dają nadzieję na wprowadzenie takiej metody męskiej antykoncepcji. Męskie tabletki antykoncepcyjne byłyby proste w użyciu i bezpieczne w stosowaniu, a z pewnością łatwiejsze, niż np. substancje podawane w zastrzykach. Na ten moment trzeba bazować jedynie na metodach mechanicznych, tj. prezerwatywach, chirurgicznych, czyli wazektomii lub hamować proces dojrzewania plemników przy użyciu domięśniowego testosteronu.