Co to jest marihuana lecznicza?

Marihuana medyczna (lecznicza), nazywana również konopiami medycznymi, to produkt pochodzący z rośliny konopi siewnych (Cannabis sativa L.), przepisywany przez lekarza w celu łagodzenia objawów różnych chorób. W Polsce konopie medyczne są legalne od 1 listopada 2017 roku i dostępne w aptekach wyłącznie na receptę. Główne substancje czynne zawarte w marihuanie leczniczej to THC (tetrahydrokannabinol) oraz CBD (kannabidiol), które wykazują różne właściwości terapeutyczne^1,2.

Ważne jest, aby odróżnić marihuanę medyczną od konopi używanych rekreacyjnie. Marihuana lecznicza jest produktem farmaceutycznym o ściśle kontrolowanej jakości i zawartości substancji aktywnych. Surowiec przechodzi rygorystyczne badania i jest wolny od zanieczyszczeń, takich jak pestycydy czy metale ciężkie. W przeciwieństwie do nielegalnych źródeł, produkty apteczne mają dokładnie określony poziom THC i CBD, co pozwala na precyzyjne dawkowanie i przewidywalne działanie. Jest to więc kontrolowany produkt farmaceutyczny o potwierdzonych właściwościach leczniczych³.

Medyczna marihuana – główne wskazania

Terapia marihuaną medyczną może być stosowana w leczeniu wielu dolegliwości, ale zawsze powinna być rozważana po wyczerpaniu standardowych metod. Najczęściej wykorzystuje się ją w terapii bólu przewlekłego, zwłaszcza bólu neuropatycznego i nowotworowego, kiedy inne leki zawodzą. Według badań amerykańskich, aż 42% pacjentów stosuje marihuanę leczniczą właśnie z powodu bólu przewlekłego. Kolejnym ważnym wskazaniem jest łagodzenie objawów chemioterapii, takich jak nudności i wymioty. Marihuana medyczna pomaga także w odzyskaniu apetytu, co jest istotne u pacjentów onkologicznych zmagających się z wyniszczeniem. Badania pokazują, że pacjenci stosują marihuanę medyczną także w leczeniu bezsenności (47%), stanów lękowych (49%) i depresji (39%), choć w tych obszarach skuteczność potwierdzają mniej jednoznaczne dane^1,4.

Związki zawarte w konopiach są także składnikami leków, stosowanymi w leczeniu niektórych schorzeń. Przykładowo w stwardnieniu rozsianym wspierają one redukcję spastyczności mięśniowej – w Polsce dostępny jest w tym celu lek Sativex. Są także stosowane w terapii padaczki lekoopornej, szczególnie u dzieci, jako substancje czynne leku Epidyolex, który przeznaczony jest do leczenia zespołu Dravet i zespołu Lennoxa-Gastauta^2,4,5,6,7.

Rodzaje medycznej marihuany dostępne w Polsce

W polskich aptekach dostępnych jest obecnie około 12 odmian marihuany medycznej, różniących się zawartością substancji aktywnych oraz profilem terpenowym. Podstawowy podział opiera się na proporcji THC i CBD. Większość odmian charakteryzuje się wysokim poziomem THC (17–25%) i niskim CBD (poniżej 1%), ale dostępne są również odmiany zrównoważone – np. z 8% THC i 8% CBD. Każda odmiana ma nieco inne właściwości, co pozwala lekarzowi dopasować je do potrzeb pacjenta. W polskich aptekach można znaleźć m.in.^1,8:

• Farm Gas – THC 27%, CBD poniżej 1%;
• Ghost Train Haze – THC 22%, CBD 1%;
• Pink Kush – THC 20%, CBD poniżej 1%;
• Delahaze – THC 22%, CBD poniżej 1%;
• Bakerstreet – THC 20%, CBD poniżej 0,5%;
• Equiposa – odmiana zbalansowana z 8% THC i 8% CBD;
• Sour Diesel – THC 22%, CBD poniżej 1%;
• Master Kush – THC 18%, CBD 1%⁸.

Odmiany typu Indica mają działanie uspokajające i przeciwbólowe, dlatego często stosuje się je wieczorem (np. Pink Kush, Master Kush, Bakerstreet). Sativy działają pobudzająco, poprawiają nastrój i koncentrację, więc poleca się je w ciągu dnia (np. Ghost Train Haze, Delahaze, Sour Diesel). Hybrydy łączą cechy obu grup i mogą być bardziej uniwersalne. W polskich aptekach, oprócz opisanego powyżej suszu kwiatów konopi (Cannabis flos), dostępny jest także standaryzowany ekstrakt Cannabis extractum normatum. Na jego podstawie apteki mogą przygotowywać leki recepturowe wydawane na receptę Rpw, np. roztwory doustne, kapsułki, maści czy czopki. Dzięki dokładnie określonej zawartości THC i CBD możliwe jest precyzyjne dawkowanie i indywidualne dopasowanie terapii do potrzeb pacjenta^8,9.

Ceny i dostępność w aptekach

Dostępność marihuany medycznej w aptekach w Polsce systematycznie rośnie, choć wciąż zdarzają się okresowe braki niektórych odmian. Gdzie można kupić marihuanę medyczną? Obecnie susz jest dostępny w większości dużych miast, a niektóre apteki specjalizują się w sprzedaży produktów konopnych. Marihuana sprzedawana jest w opakowaniach 5, 10 lub 15 gramów. Pacjenci mogą sprawdzić dostępność konkretnej odmiany online lub telefonicznie przed wizytą w aptece¹.

Cena konopi medycznych wynosi zwykle 50–70 zł za gram, co oznacza, że miesięczna terapia może kosztować od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych – w zależności od dawkowania. Leczenie nie jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, mimo wielokrotnych apeli pacjentów. To sprawia, że dla wielu chorych terapia jest finansowo nieosiągalna. Dla porównania, w Niemczech marihuana medyczna jest częściowo refundowana, co obniża koszt do około 20 zł za gram, a w Czechach refundacja sięga nawet 90% przy zakupie do 30 gramów miesięcznie^1,3.

Marihuana medyczna trafia do Polski głównie z Niemiec, Holandii i Kanady. W 2024 roku limit importu zwiększono do 11 ton rocznie, co świadczy o rosnącym zapotrzebowaniu. W grudniu 2023 roku wydano pierwsze zezwolenie na uprawę medycznej marihuany w Polsce, co w przyszłości może poprawić dostępność i obniżyć ceny¹.

Jak otrzymać receptę na marihuanę leczniczą?

Od 7 listopada 2024 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące przepisywania marihuany leczniczej. Pierwsza wizyta kwalifikacyjna musi odbyć się osobiście w gabinecie lekarskim – recepty nie można już uzyskać podczas teleporady. Wyjątkiem jest kontynuacja leczenia u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, gdzie dopuszczalne są konsultacje zdalne¹⁰.

Teoretycznie receptę może wystawić każdy lekarz, jednak w praktyce najczęściej robią to specjaliści zajmujący się terapią konopną w wyspecjalizowanych klinikach. Podczas pierwszej wizyty lekarz przeprowadza dokładny wywiad, analizuje dokumentację medyczną i dobiera odpowiednią odmianę, stężenie THC i CBD oraz dawkowanie. Należy pamiętać, że marihuana medyczna nie jest leczeniem pierwszego wyboru. Lekarz może ją zaproponować dopiero wtedy, gdy standardowe metody okazały się nieskuteczne lub wywoływały trudne do zaakceptowania skutki uboczne³.

Jakie dokumenty powinien posiadać pacjent stosujący konopie medyczne?

Pacjenci stosujący marihuanę medyczną powinni zawsze mieć przy sobie dokumenty potwierdzające legalność terapii. To ważne zarówno w razie kontroli policyjnej, jak i dla bezpieczeństwa prawnego pacjenta. Niezbędne są:

• wydrukowana recepta lub jej wersja elektroniczna;
• imienna faktura z apteki (paragon nie wystarczy jako dowód legalnego zakupu);
• zaświadczenie lekarskie o prowadzonym leczeniu marihuaną medyczną;
• oryginalne opakowanie z etykietą apteczną¹¹.

Warto zrobić zdjęcia lub skany tych dokumentów i przechowywać je w telefonie lub chmurze, aby w razie potrzeby móc je szybko okazać. Należy również pamiętać, że dzielenie się lekiem z innymi osobami jest zabronione i traktowane jako przestępstwo zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii¹¹.

W jaki sposób stosuje się marihuanę medyczną?

Sposób podania wpływa na szybkość i czas działania oraz profil działań niepożądanych. Możemy wyróżnić:

• waporyzację suszu – inhalacja pary z podgrzanego kwiatu; początek działania po ok. 5–10 minutach, efekt zwykle 2–4 godziny;
• preparaty recepturowe z ekstraktu (Cannabis extractum normatum) – lekarz może zlecić krople podjęzykowe/doustne, kapsułki, maści lub czopki; apteka przygotowuje je z ekstraktu na receptę Rpw. Czas początku i długość działania zależą od drogi podania (doustnie zwykle później, ale dłużej);
• leki gotowe na bazie kannabinoidów – np. spray do jamy ustnej (Sativex) czy roztwór doustny CBD (Epidyolex), stosowane w określonych wskazaniach.

Dawkowanie zawsze ustala lekarz indywidualnie i zwykle zaczyna się od małych dawek z powolnym zwiększaniem; pomocne bywa prowadzenie dziennika terapii. Przy suszu często podaje się dawki w gramach i zaleca waporyzację; przy ekstraktach – w miligramach THC/CBD lub kroplach, zależnie od receptury^8,12.

Czy można prowadzić pojazd po zażyciu marihuany medycznej?

Prowadzenie pojazdów po zastosowaniu marihuany medycznej zawierającej THC jest surowo zabronione. Pacjenci powinni unikać prowadzenia samochodu i obsługi maszyn przez minimum 8 godzin po waporyzacji leku. THC pogarsza refleks i koncentrację, zwiększając ryzyko wypadku nawet do 8 godzin po przyjęciu doustnych preparatów^11,13.

Problemem jest to, że metabolity THC utrzymują się w organizmie znacznie dłużej niż efekt terapeutyczny i mogą być wykrywane w testach nawet przez kilka dni lub tygodni. Oznacza to, że pacjent może uzyskać pozytywny wynik testu podczas kontroli drogowej, mimo że nie jest już pod wpływem substancji. W polskim prawie prowadzenie pojazdu pod wpływem środków odurzających jest przestępstwem zagrożonym karą do 2 lat więzienia, a prowadzenie w stanie „po użyciu” traktowane jest jako wykroczenie¹¹.

Jakie są działania niepożądane i przeciwwskazania?

Podobnie jak wszystkie leki, marihuana medyczna może powodować działania niepożądane, których nasilenie zależy od dawki, formy podania i wrażliwości pacjenta. Zwykle są one łagodne i mijają z czasem. Do najczęstszych należą:

• suchość w ustach;
• zawroty głowy;
• senność;
• wzmożony apetyt;
• zaczerwienienie oczu;
• problemy z pamięcią krótkotrwałą;
• trudności z koncentracją;
• spowolnienie reakcji¹⁴.

Przy wysokich dawkach THC mogą wystąpić stany lękowe, napady paniki, a u osób predysponowanych – nasilenie objawów psychotycznych. Długotrwałe stosowanie dużych dawek może prowadzić do tolerancji i uzależnienia psychicznego, choć ryzyko to jest mniejsze niż w przypadku opioidów. U młodych osób, których mózg wciąż się rozwija, regularne używanie marihuany może negatywnie wpływać na funkcje poznawcze. Stosowanie konopi medycznych nie jest zalecane w określonych sytuacjach, takich jak ciąża, karmienie piersią, poważne choroby serca, niekontrolowane nadciśnienie, aktywna psychoza czy historia uzależnień. Względnym przeciwwskazaniem jest także wiek poniżej 25 lat. Marihuana może także wchodzić w interakcje z innymi lekami, m.in. z warfaryną, zwiększając ryzyko krwawień^15,16,17.

Jakie są perspektywy rozwoju terapii marihuaną medyczną w Polsce?

Rynek marihuany medycznej w Polsce rozwija się dynamicznie. W 2023 roku sprzedano 4,6 tony suszu, realizując ponad 276 tysięcy recept, co pokazuje skalę zapotrzebowania. Pierwsze zezwolenie na krajową uprawę może stać się przełomem, który poprawi dostępność i obniży ceny. Produkcja została już rozpoczęta w Konopnicy^1,3.

Wyzwaniem pozostaje edukacja lekarzy i farmaceutów. Badania pokazują, że 60% polskich lekarzy nigdy nie miało szkolenia z zakresu terapii konopnej, a 71% uważa swoją wiedzę za niewystarczającą. Konieczne jest więc wprowadzenie szkoleń i opracowanie jasnych wytycznych klinicznych. Wciąż otwarta pozostaje kwestia refundacji. Agencja Oceny Technologii Medycznych konsekwentnie rekomenduje jej brak, wskazując na niedostateczne dowody naukowe. W praktyce oznacza to, że wielu pacjentów nie stać na terapię, mimo potencjalnych korzyści^3,16.

Podsumowanie

Marihuana medyczna może być skuteczną opcją terapeutyczną, szczególnie gdy standardowe metody leczenia zawodzą. Choć w Polsce jest legalna od 2017 roku, dostęp do niej nadal napotyka na bariery – głównie finansowe i organizacyjne. Wysokie koszty, brak refundacji, ograniczona wiedza lekarzy oraz nowe przepisy dotyczące recept utrudniają terapię wielu pacjentom. Rozwój krajowej produkcji, lepsza edukacja personelu medycznego i ewentualna refundacja mogłyby znacząco poprawić sytuację. Ważne, aby decyzje o stosowaniu marihuany były podejmowane wspólnie przez pacjenta i lekarza, z uwzględnieniem korzyści i ryzyk. Takie podejście daje szansę na bezpieczną i skuteczną terapię, która może realnie poprawić jakość życia chorych.