Dlaczego monitorujemy infekcje dróg oddechowych?

Monitorowanie infekcji dróg oddechowych stało się niezwykle ważne po pandemii COVID-19. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśliła potrzebę zintegrowanego podejścia do nadzoru nad różnymi chorobami układu oddechowego, w tym grypą i COVID-19. W odpowiedzi na te zalecenia, w Szkocji powstał program CARI (Community Acute Respiratory Infection), który zastąpił wcześniejsze systemy monitorowania. Program został uruchomiony w listopadzie 2021 roku przez Szkockie Służby Zdrowia Publicznego i stał się kluczowym elementem krajowego planu dotyczącego chorób zakaźnych układu oddechowego. Jego głównym celem jest śledzenie występowania ostrych infekcji dróg oddechowych w społeczeństwie przez cały rok, co pozwala na wczesne wykrywanie transmisji chorób, identyfikację grup wysokiego ryzyka i wykrywanie ognisk zakażeń.

Program CARI działa w oparciu o sieć przychodni lekarzy rodzinnych, którzy rekrutują pacjentów z objawami infekcji dróg oddechowych. Pacjent kwalifikuje się do programu, jeśli ma nagły początek przynajmniej jednego z czterech objawów: kaszel, ból gardła, duszność lub katar, zdiagnozowane przez lekarza w ciągu 7 dni. Próbki mogą być pobierane bezpośrednio przez lekarza podczas wizyty lub przez samych pacjentów przy użyciu specjalnych zestawów do samodzielnego pobierania wymazów. Dodatkowo zbierane są dane o objawach, historii podróży i ewentualnej ciąży. “Nasze podejście opiera się na aktywnym udziale lekarzy rodzinnych, którzy są na pierwszej linii kontaktu z pacjentami z infekcjami dróg oddechowych” – podkreślają autorzy badania. Za każdą nadającą się do zbadania próbkę przychodnia otrzymuje 15 funtów, co stanowi dodatkową motywację do uczestnictwa w programie.

Jak przeprowadzane są badania?

Pobrane próbki są badane testem PCR na 10 różnych patogenów oddechowych, w tym grypę A i B, koronawirusa, wirusa RSV (odpowiedzialnego za infekcje szczególnie u małych dzieci), a także inne wirusy powodujące przeziębienia i infekcje oraz bakterię wywołującą zapalenie płuc. W sezonie 2022/23 w programie uczestniczyło 180 przychodni, które przebadały prawie 16 tysięcy próbek. Co ciekawe, ponad połowa testów (53,1%) wykryła przynajmniej jeden patogen. Najbardziej narażone na infekcje okazały się małe dzieci w wieku 0-4 lata – aż 76,2% próbek od nich było pozytywnych. Zaobserwowano również, że mężczyźni mieli wyższy odsetek zakażeń (57,1%) niż kobiety (50,6%).

Najczęściej wykrywanym patogenem był rinowirus, odpowiedzialny za zwykłe przeziębienie, który wykryto w ponad 20% próbek. Na drugim miejscu znalazła się grypa A (10,3%), która osiągnęła szczyt w 51. tygodniu roku, gdy wykryto ją w aż 45,3% próbek. Koronawirus SARS-CoV-2 wykryto w 6,4% próbek, a wirus RSV w 5,1%. Program pozwalał również na szczegółową analizę wariantów koronawirusa, co jest kluczowe dla monitorowania pojawiających się nowych odmian. Program CARI został bardzo dobrze przyjęty przez lekarzy – ponad 90% uczestników było zadowolonych z udziału i poleciłoby go innym. Lekarze wskazywali na korzyści takie jak zwiększona świadomość infekcji i możliwość lepszego doradzania pacjentom w sprawie niepotrzebnego stosowania antybiotyków.

Jakie wyzwania i perspektywy dla programu CARI?

Program CARI nie był pozbawiony wyzwań. Jednym z nich była niska liczba wypełnionych formularzy z dodatkowymi informacjami – tylko 32% próbek miało uzupełnione te dane. Pojawiły się również problemy z równomiernym geograficznym pokryciem całej Szkocji – niektóre regiony były niedostatecznie reprezentowane. Na przykład, przychodnie uczestniczące w CARI obejmowały 26% populacji Szkocji, ale udział ten wahał się od 10,8% do 55,9% w różnych regionach. Dodatkowo, w okresie od grudnia 2022 do stycznia 2023 wystąpiły opóźnienia w przetwarzaniu próbek z powodu problemów technicznych w laboratorium i strajków pocztowych, co wpływało na terminowość analizy danych i publikację wyników.

Mimo tych wyzwań, program CARI okazał się skutecznym narzędziem do monitorowania infekcji dróg oddechowych w społeczności. Dostarczył cennych informacji o występowaniu różnych patogenów i trendach sezonowych, które odzwierciedlały wzorce obserwowane w opiece szpitalnej i w całej Europie. Na przykład, szczyt zachorowań na grypę A zbiegł się z najwyższymi wskaźnikami hospitalizacji z powodu grypy w Szkocji od sezonu 2016/17. Dane z programu CARI były regularnie udostępniane i wykorzystywane do podejmowania decyzji w zakresie zdrowia publicznego. Co tydzień wyniki były publikowane i przekazywane do różnych instytucji, w tym rządu i zespołów ochrony zdrowia. Dane te przyczyniły się również do oficjalnych zaleceń dotyczących stosowania leków przeciwwirusowych w sezonie grypowym.

Na podstawie doświadczeń z sezonu 2022/23, zaplanowano usprawnienia programu, skupiając się na dwóch kluczowych obszarach: reprezentatywności geograficznej i zbieraniu rozszerzonych danych. Opracowano ukierunkowaną strategię rekrutacji w celu zwiększenia uczestnictwa w obszarach niedostatecznie obsługiwanych oraz uproszczono proces zbierania danych. Program CARI pokazuje, jak ważne jest systematyczne monitorowanie chorób zakaźnych w społeczności. Chociaż program nie jest jeszcze w pełni cyfrowy, istnieje zaangażowanie w ciągłe doskonalenie, z długoterminowym celem pełnej automatyzacji i cyfryzacji. Dzięki takim inicjatywom służby zdrowia mogą szybciej reagować na pojawiające się zagrożenia i lepiej chronić zdrowie publiczne.

Podsumowanie

Program CARI został uruchomiony w Szkocji w listopadzie 2021 roku jako odpowiedź na zalecenia WHO dotyczące zintegrowanego nadzoru nad chorobami układu oddechowego. System działa w oparciu o sieć 180 przychodni lekarzy rodzinnych, którzy pobierają próbki od pacjentów z objawami infekcji dróg oddechowych. W sezonie 2022/23 przebadano prawie 16 tysięcy próbek, z czego 53,1% wykazało obecność przynajmniej jednego patogenu. Najczęściej wykrywano rinowirus (20% próbek) i grypę A (10,3%). Program wykazał, że najbardziej narażone na infekcje są dzieci w wieku 0-4 lata, z 76,2% pozytywnych wyników. Mimo pewnych wyzwań, takich jak nierównomierne pokrycie geograficzne i problemy z kompletowaniem danych, CARI okazał się skutecznym narzędziem monitorowania infekcji dróg oddechowych, dostarczającym cennych informacji wykorzystywanych w decyzjach dotyczących zdrowia publicznego.