Jak onkologia precyzyjna zmienia leczenie nowotworów u młodych pacjentów?

Nowotwory u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych wciąż stanowią poważne wyzwanie dla medycyny. Każdego roku na całym świecie pojawia się około 400 000 nowych przypadków takich chorób, a około 100 000 młodych pacjentów umiera z ich powodu. Szczególnie trudne są rzadkie nowotwory dziecięce, gdzie standardowe metody leczenia często zawodzą. Na szczęście naukowcy nieustannie poszukują nowych sposobów walki z tymi chorobami. Jednym z obiecujących kierunków jest “onkologia precyzyjna”, która polega na dokładnym poznaniu cech nowotworów u konkretnego pacjenta i doborze leczenia najlepiej dopasowanego do tych cech. Dotychczas skupiano się głównie na analizie genów, ale okazuje się, że to nie zawsze wystarcza.

W najnowszym badaniu naukowcy postanowili połączyć analizę genów z badaniem białek oraz testami na modelach nowotworowych. Ich celem było znalezienie skutecznego leczenia dla nastolatka z rzadkim rodzajem nowotworu o nazwie SETTLE. Pacjent początkowo zgłosił się z bezbolesnym obrzękiem szyi, który został przypadkowo zauważony. Po usunięciu połowy tarczycy potwierdzono diagnozę guza SETTLE. Mimo że ten nowotwór jest klasyfikowany jako wolno rosnący, u tego pacjenta choroba postępowała i pojawiły się przerzuty. Wcześniejsze metody leczenia, w tym chemioterapia, nie przynosiły rezultatów, co skłoniło badaczy do poszukiwania alternatywnych rozwiązań.

Czy nowe odkrycia zmieniają podejście do terapii?

Badacze przeanalizowali próbki nowotworu i odkryli coś naprawdę interesującego – podwyższony poziom białka o nazwie SHMT2. To białko pomaga komórkom nowotworowym rosnąć i dzielić się poprzez udział w metabolizmie grup jednowęglowych (to skomplikowany proces chemiczny zachodzący w komórkach). Co ciekawe, istnieje lek, który może hamować działanie tego białka – jest to sertralina, powszechnie stosowany lek przeciwdepresyjny. To odkrycie było przełomem, ponieważ pokazało, że już istniejący, bezpieczny lek może mieć zupełnie nowe zastosowanie w walce z rzadkim nowotworem. Naukowcy stworzyli specjalne modele badawcze wykorzystując zarodki kurze i ryby danio pręgowane, aby szybko przetestować skuteczność leku.

“Nasze badanie podkreśla wartość łączenia proteomiki i spersonalizowanych modeli ksenograftowych z genomiką w celu poprawy precyzyjnej onkologii w rzadkich nowotworach pediatrycznych” – piszą autorzy badania. Wyniki były obiecujące – sertralina rzeczywiście spowalniała wzrost guza w modelach laboratoryjnych. Po konsultacji z zespołem medycznym, pacjent otrzymał sertralinę jako terapię eksperymentalną. Badania obrazowe wykazały znaczące zmniejszenie tempa wzrostu guza pod koniec terapii, które jeszcze bardziej spadło po zakończeniu leczenia. Nie pojawiły się też nowe zmiany nowotworowe. Chociaż lek nie spowodował zmniejszenia guza, to wyraźnie spowolnił jego wzrost, co jest ważnym krokiem naprzód.

Jak badania wpływają na przyszłe terapie onkologiczne?

To badanie jest szczególnie wartościowe, ponieważ pokazuje, jak analiza białek może ujawnić cele terapeutyczne, które pozostają niewidoczne przy standardowej analizie genów. Ponadto, wykorzystanie modeli zarodków kurzych i ryb danio pręgowanego pozwoliło na szybkie przetestowanie leku – w ciągu zaledwie kilku dni, zamiast miesięcy potrzebnych w przypadku tradycyjnych modeli badawczych. Naukowcy sprawdzili również poziom białka SHMT2 w różnych typach nowotworów i odkryli, że niektóre z nich, jak guzy wątroby czy czerniak, wykazują wysokie poziomy tego białka, co sugeruje, że mogłyby również odpowiedzieć na leczenie sertraliną.

“Możliwość dostarczenia terminowych, istotnych klinicznie danych, niewidocznych dla ustalonych strategii onkologii precyzyjnej, skoncentrowanych na sekwencjonowaniu, oferuje zmianę paradygmatu w podejmowaniu decyzji medycznych i ma potencjał znaczącego wpływu na praktykę kliniczną” – podsumowują autorzy. Chociaż badanie dotyczy tylko jednego przypadku, jego wyniki są na tyle obiecujące, że naukowcy planują rozszerzyć to podejście na większą grupę dzieci i nastolatków z trudnymi do leczenia nowotworami. Sertralina jest lekiem o dobrze znanym profilu bezpieczeństwa, stosowanym od lat u dzieci i dorosłych jako lek przeciwdepresyjny, co ułatwia jej zastosowanie w nowym wskazaniu. W przyszłości badacze planują również sprawdzić, czy połączenie sertraliny z innymi lekami może przynieść jeszcze lepsze rezultaty w leczeniu rzadkich nowotworów dziecięcych.

Podsumowanie

Onkologia precyzyjna, łącząca analizę genów z badaniem białek, przynosi nowe możliwości w leczeniu nowotworów u młodych pacjentów. W opisanym przypadku klinicznym u nastolatka z rzadkim nowotworem SETTLE odkryto podwyższony poziom białka SHMT2. Zastosowanie sertraliny, powszechnie znanego leku przeciwdepresyjnego, skutecznie zahamowało wzrost guza, co potwierdzono na modelach laboratoryjnych wykorzystujących zarodki kurze i larwy danio pręgowanego. Badanie wykazało, że analiza białek może ujawnić cele terapeutyczne niewidoczne w standardowej analizie genów. Wysokie poziomy białka SHMT2 odkryto również w innych typach nowotworów, co sugeruje możliwość szerszego zastosowania sertraliny w onkologii. To innowacyjne podejście może znacząco wpłynąć na przyszłe decyzje medyczne i praktykę kliniczną w leczeniu trudnych przypadków nowotworów u dzieci i młodzieży.