Co łączy choroby przewlekłe z lękiem?

Choroby przewlekłe a lęk – co pokazują najnowsze badania? Na całym świecie około jedna na trzy osoby dorosłe żyje z co najmniej jedną chorobą przewlekłą. Pacjenci zmagający się z takimi schorzeniami jak nadciśnienie, cukrzyca czy choroby serca są bardziej narażeni na rozwój zaburzeń psychicznych, szczególnie lęku i depresji. Badanie Narodowe Replikacji Chorób Współistniejących przeprowadzone w Ameryce wykazało, że co najmniej 68% osób ze zdiagnozowanym zaburzeniem psychicznym ma również przynajmniej jedno schorzenie ogólnomedyczne. Jednocześnie międzynarodowe badanie obejmujące ponad 41 tysięcy dorosłych pokazało znaczącą korelację między zaburzeniami psychicznymi a chorobami przewlekłymi, takimi jak cukrzyca, zapalenie stawów, astma, przewlekłe choroby płuc i udary.

Jak przebiegało badanie i kogo objęto?

Naukowcy przeprowadzili badanie przekrojowe w Pierwszym Szpitalu Ludowym w dzielnicy Lin’an w Hangzhou w Chinach, które objęło 50 pacjentów z różnymi chorobami przewlekłymi. Badanie trwało od stycznia 2023 do stycznia 2024 roku. Do badania kwalifikowali się pacjenci powyżej 18. roku życia, którzy wyrazili świadomą zgodę na udział oraz mieli zdiagnozowaną co najmniej jedną chorobę przewlekłą trwającą minimum 6 miesięcy. Wykluczono osoby, które doświadczyły niedawnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, mózgowo-naczyniowych, miały niekontrolowane nadciśnienie, źle kontrolowaną cukrzycę, inne ustalone zaburzenia psychiczne lub neurologiczne, oraz osoby po operacjach przeprowadzonych w ostatnim miesiącu.

Wyniki pokazały, że aż 46% uczestników badania doświadczało objawów lękowych. Wśród badanych osób 60% stanowiły kobiety, a średnia wieku wynosiła około 67 lat. Najczęściej występującymi schorzeniami były: nadciśnienie (76% pacjentów), cukrzyca (34%), choroby układu krążenia (24%) oraz choroby naczyń mózgowych (24%). Pozostałe schorzenia obejmowały przewlekłe choroby płuc, choroby nerek, choroby układu pokarmowego, choroby reumatyczne oraz nowotwory złośliwe. Do oceny poziomu lęku wykorzystano Skalę Samooceny Lęku Zunga (SAS), która zawiera 20 pytań dotyczących zarówno psychologicznych, jak i somatycznych objawów lęku. Skala ta była obsługiwana przez psychiatrę z 15-letnim doświadczeniem klinicznym.

Czy liczba chorób wpływa na poziom lęku?

Badacze odkryli ciekawą zależność – im więcej chorób przewlekłych miał pacjent, tym wyższy był poziom odczuwanego przez niego lęku. Osoby z czterema schorzeniami przewlekłymi wykazywały znacznie wyższy poziom lęku (średni wynik SAS 60,0) w porównaniu do tych, którzy zmagali się z jedną (średni wynik SAS 41,2) lub dwiema chorobami (średni wynik SAS 44,2). Wśród badanych 34% miało jedną chorobę przewlekłą, 38% dwie choroby, 20% trzy choroby, a 8% cztery choroby przewlekłe.

Co ciekawe, najbardziej narażone na rozwój lęku były osoby mieszkające samotnie. Analiza statystyczna wykazała, że pacjenci żyjący w pojedynkę mieli ponad pięciokrotnie większe ryzyko doświadczania objawów lękowych w porównaniu do osób mieszkających z rodziną (iloraz szans OR = 5,469). Wyniki te podkreślają znaczenie wsparcia społecznego w radzeniu sobie z chorobami przewlekłymi.

Co wpływa na rozwój lęku u pacjentów z chorobami przewlekłymi?

Dlaczego pacjenci z chorobami przewlekłymi doświadczają lęku? Lęk, charakteryzujący się uczuciem niepewności, strachu, urazy i frustracji, można postrzegać jako formę traumy pozbawionej zarówno zewnętrznej, jak i wewnętrznej wartości. Przewlekły charakter tych schorzeń często powoduje, że chorzy odczuwają rosnący niepokój związany z postępującym ograniczeniem zdolności do samodzielnego zarządzania swoim zdrowiem. Dodatkowo, problemy finansowe związane z długotrwałym leczeniem mogą prowadzić do nieprzestrzegania zaleceń medycznych i pogorszenia stanu zdrowia, co jeszcze bardziej nasila lęk.

Badacze podkreślają znaczenie psychoterapii w leczeniu zaburzeń psychicznych u pacjentów z chorobami przewlekłymi. Psychoterapia wspierająca może pomóc chorym w radzeniu sobie z frustracją i konfliktami, które pojawiają się po rozpoznaniu choroby przewlekłej. Terapeuci działają jako aktywni słuchacze, pomagając pacjentom rozpoznawać i akceptować swoje emocje. W ostatnich dziesięcioleciach liczne badania kliniczne wykazały skuteczność psychoterapii w leczeniu szerokiego zakresu chorób psychicznych. Co ważne, psychoterapia zazwyczaj nie stanowi dużego obciążenia finansowego dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a jej efekty kliniczne są znaczące.

Jakie wyzwania i perspektywy stoją przed badaniami?

Wyniki badania mają pewne ograniczenia. Przede wszystkim, jego przekrojowy charakter nie pozwala na ustalenie związków przyczynowo-skutkowych. Ponadto, użycie tylko jednego narzędzia do oceny lęku (skala SAS) mogło wprowadzić pewne błędy pomiarowe. Warto zauważyć, że skala SAS ma swoje ograniczenia – nakładanie się niektórych objawów somatycznych u osób z chorobami przewlekłymi może prowadzić do przeszacowania występowania lęku w tej populacji. Mimo to, jako długotrwałe i przyjazne dla użytkownika narzędzie kliniczne, skala SAS jest istotna w początkowym procesie przesiewowym w kierunku lęku, szczególnie pomagając pacjentom z chorobami przewlekłymi we wczesnym wykrywaniu i ułatwiając lepszą ocenę przez profesjonalnych psychiatrów na późniejszych etapach. Dodatkowo, w badaniu nie oceniono wpływu psychoterapii na uczestników.

Naukowcy zalecają dalsze badania w celu opracowania innowacyjnych metod leczenia zaburzeń psychicznych u pacjentów z chorobami przewlekłymi. Wczesna identyfikacja osób zagrożonych rozwojem lęku może umożliwić szybką interwencję i zapobiec pogorszeniu stanu zdrowia psychicznego. Wyniki badania potwierdzają związek między lękiem a chorobami przewlekłymi oraz wskazują na znaczenie czynników demograficznych w manifestacji lęku związanego z chorobami przewlekłymi.

Podsumowanie

Badanie przeprowadzone w Pierwszym Szpitalu Ludowym w Hangzhou w Chinach na grupie 50 pacjentów z chorobami przewlekłymi wykazało istotny związek między liczbą schorzeń a poziomem odczuwanego lęku. Wśród uczestników badania 46% doświadczało objawów lękowych, przy czym najczęstszymi schorzeniami były nadciśnienie, cukrzyca oraz choroby układu krążenia. Osoby z czterema chorobami przewlekłymi wykazywały znacznie wyższy poziom lęku w porównaniu do pacjentów z jedną lub dwiema chorobami. Szczególnie narażone na rozwój zaburzeń lękowych były osoby mieszkające samotnie, które miały ponad pięciokrotnie większe ryzyko ich wystąpienia. Badacze podkreślają znaczenie psychoterapii wspierającej w leczeniu zaburzeń psychicznych u pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz wskazują na potrzebę dalszych badań w celu opracowania skutecznych metod terapeutycznych.