Spirometria jest najważniejszym i najbardziej wiarygodnym testem diagnostycznym w rozpoznawaniu przewlekłej obturacyjnej choroby płuc12. Jest to prosty test oddechowy, który wymaga od pacjenta wzięcia głębokiego wdechu i wydmuchania powietrza tak mocno i szybko, jak to możliwe34.
Podstawowe parametry spirometryczne
Spirometria ocenia dwa kluczowe parametry funkcji płuc. Pierwszy to natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (FEV1), która określa ilość powietrza, jaką pacjent może wydechnąć w ciągu pierwszej sekundy forsownego wydechu56. Drugi parametr to natężona pojemność życiowa (FVC), czyli całkowita ilość powietrza, którą pacjent może wydechnąć po maksymalnie głębokim wdechu5.
Kluczowym wskaźnikiem diagnostycznym jest stosunek FEV1/FVC7. U zdrowych osób wartość ta wynosi powyżej 70% (0,7). Gdy stosunek FEV1/FVC po podaniu rozszerzającego oskrzela jest mniejszy niż 0,7, wskazuje to na obecność ograniczenia przepływu powietrza charakterystycznego dla POChP89.
Technika wykonywania spirometrii
Prawidłowe wykonanie spirometrii wymaga odpowiedniego przygotowania pacjenta i przestrzegania standardowych procedur9. Przed badaniem należy dokładnie wyjaśnić pacjentowi cel testu i opisać procedurę, co może pomóc w uzyskaniu wiarygodnych wyników9. Ważne jest podkreślenie konieczności wzięcia pełnego wdechu i wydmuchania powietrza tak szybko i mocno, jak to możliwe.
Podczas badania rejestruje się wiek, płeć i wzrost pacjenta oraz czas ostatniego użycia rozszerzającego oskrzela9. Spirometria powinna być wykonywana kilkakrotnie, aby zapewnić powtarzalność wyników5. Wyniki porównuje się z wartościami prawidłowymi dla osób w tym samym wieku, co pozwala określić, czy występuje obturacja dróg oddechowych5.
Spirometria przed i po rozszerzającym oskrzela
Kluczowym elementem diagnostyki POChP jest wykonanie spirometrii przed i po podaniu wziewnego leku rozszerzającego oskrzela813. Test po bronchodilatatorze (post-bronchodilator test) pozwala ocenić stopień odwracalności ograniczenia przepływu powietrza14.
W POChP ograniczenie przepływu powietrza jest nieodwracalne lub tylko częściowo odwracalne po podaniu rozszerzającego oskrzela, co odróżnia tę chorobę od astmy514. Gdy stosunek FEV1/FVC pomimo podania rozszerzającego oskrzela pozostaje poniżej 0,7, potwierdza to, że ograniczenie przepływu powietrza nie jest w pełni odwracalne i wskazuje na POChP5.
Interpretacja wyników i klasyfikacja stopnia ciężkości
Po potwierdzeniu rozpoznania POChP za pomocą stosunku FEV1/FVC, wartość FEV1 wyrażona jako procent wartości należnej służy do określenia stopnia ciężkości ograniczenia przepływu powietrza1415. Klasyfikacja GOLD wyróżnia cztery stopnie zaawansowania choroby na podstawie wartości FEV1.
Stopień 1 (łagodny) charakteryzuje się FEV1 równym lub większym niż 80% wartości należnej16. Stopień 2 (umiarkowany) to FEV1 między 50-79% wartości należnej. Stopień 3 (ciężki) obejmuje FEV1 między 30-49%, a stopień 4 (bardzo ciężki) to FEV1 poniżej 30% wartości należnej16.
Ograniczenia spirometrii i dodatkowe testy funkcji płuc
Chociaż spirometria jest niezbędna do rozpoznania POChP, sama w sobie nie jest w stanie opisać całej złożoności choroby17. Ciężkość ograniczenia przepływu powietrza słabo koreluje z nasileniem objawów i wpływem na stan zdrowia18. Dlatego zmiany FEV1 nie są w stanie uchwycić pełnego wpływu POChP na zdrowie pacjenta18.
W niektórych przypadkach mogą być potrzebne bardziej szczegółowe testy funkcji płuc wykonywane w specjalistycznych laboratoriach19. Mogą one obejmować pomiary pętli przepływ-objętość oraz pojemności wdechowej. Pomiar zdolności dyfuzyjnej płuc dla tlenku węgla (DLCO) może pomóc w stwierdzeniu obecności rozedmy, ale nie jest konieczny do rutynowej diagnostyki POChP14.
Wskazania do spirometrii
Spirometria jest wskazana u pacjentów z objawami sugerującymi POChP, w tym przewlekłym kaszlem, zwiększoną produkcją plwociny, świstami oddechowymi i dusznością20. Szczególnie należy rozważyć badanie u pacjentów powyżej 45. roku życia, którzy palą tytoń i mają przewlekły kaszel7.
Spirometria powinna być również wykonana u pacjentów z podejrzeniem przewlekłego zapalenia oskrzeli21. Znaczna część tych pacjentów rozwinie w przyszłości ograniczenie przepływu powietrza. Badanie spirometryczne jest również przydatne w monitorowaniu progresji choroby i ocenie skuteczności leczenia22.
Jakość i standardy wykonywania spirometrii
Dokładna spirometria wymaga umiejętności i personel medyczny powinien być odpowiednio przeszkolony w zakresie przeprowadzania testu i interpretacji wyników23. Spirometria może być wiarygodnie wykonywana w warunkach podstawowej opieki zdrowotnej, chociaż wymagane jest szkolenie zarówno w zakresie techniki, jak i konserwacji sprzętu24.
Informacje dotyczące sprzętu, przygotowania pacjenta oraz rejestrowania, oceny i standaryzacji spirogramu są dostępne za pośrednictwem wytycznych GOLD i Grupy Zadaniowej Amerykańskiego Towarzystwa Chorób Klatki Piersiowej (ATS)/Europejskiego Towarzystwa Oddechowego25. Spirometria wykonana zgodnie z ustalonymi wytycznymi jest niezbędna do odpowiedniej oceny pacjentów i wykluczenia diagnoz różnicowych25.




















