Potówki – co to takiego?

Potówki (łac. miliaria) są z reguły łagodnie przebiegającymi stanami zapalnymi zatkanych przewodów potowych. W przypadku blokady kanałów potowych, pot nie może swobodnie wydostać się na powierzchnię skóry. Zamiast tego zaczyna odkładać się pod skórą i powstaje wysypka. Charakteryzuje się ona drobnymi, wypukłymi guzkami na powierzchni skóry. Najczęściej znika samoistnie w przeciągu kilku godzin lub dni. Potówki obserwuje się zarówno u niemowląt, dzieci, jak i osób dorosłych. Najczęściej można je zaobserwować pod pachami, na plecach, dłoniach, stopach, udach, ramionach, brzuchu lub twarzy. Wyróżnia się trzy rodzaje potówek;

• potówki zwykłe (łac. miliaria crystallina) powstają na skutek zablokowania gruczołów potowych w zewnętrznych partiach skóry i najczęściej pojawiają się w okolicy głowy, szyi i tułowia (bardzo liczne, drobne, białawe lub przezroczyste pęcherzyki);
• potówki czerwone (łac. miliaria rubra) z kolei powstają na skutek zablokowania przewodu potowego wyprowadzającego w obrębie głębszych warstw naskórka i mają postać swędzących grudek o czerwonym zabarwieniu;
• potówki głębokie (łac. miliaria profunda) występują w przypadku uszkodzenia przewodu wyprowadzającego gruczołu potowego głęboko w skórze,  najczęściej występują w klimacie tropikalny (białawe grudki o średnicy ok 1–3 mm) [1,2]. 

Dlaczego pojawiają się potówki?

Powstawanie potówek jest związane z wydzielaniem przez gruczoły potowe dużych ilości potu. Jest to w szczególności odczuwalne podczas upałów, w przypadku zbyt ciepłego ubioru oraz w przypadku pacjentów cierpiących na cukrzycę, nadczynność tarczycy, menopauzę, nowotwory lub narażonych na przewlekły stres. Coraz szybszy tryb życia, więcej obowiązków, nadwaga i zachwianie równowagi organizmu może prowadzić do nadreaktywności gruczołów potowych, a w rezultacie powstania potówek. Również infekcja, której towarzyszy gorączka, prowadzi do zwiększonej potliwości i sprzyja powstawaniu potówek. Obserwowane są również tzw. potówki idiopatyczne, kiedy nie jest znana przyczyna ich powstawania [2,3]. 

Podsumowując, zwiększone ryzyko powstawania potówek powoduje:

• aktywność fizyczna, w szczególności gdy założona jest nieodpowiednia odzież i pot nie ma możliwości odparowania;
• wysoka temperatura ciała (nieodpowiedni ubiór, upały), gorączka, infekcje;
• wiek, u noworodków występują częściej;
• nadwagą i choroby takie jak cukrzyca, nadczynność tarczycy;
• menopauza;
• stres [1,3].

Jak wyglądają potówki?

Potówki, w szczególności u dorosłych, mogą zostać pomylone z infekcjami bakteryjnymi lub grzybiczymi. Podobne objawy mogą dawać również zapalenie mieszków włosowych, wyprysk atopowy oraz reakcja alergiczna po zastosowaniu niektórych leków. Z kolei u noworodków łatwo je pomylić z trądzikiem noworodkowym lub niemowlęcym, dlatego warto im się dokładnie przyjrzeć, by uniknąć pomyłki. Potówki to małe czerwone guzki, najczęściej swędzące lub powodujące uczucie kłucia. Najczęściej pojawiają się w okolicach twarzy, szyi, okolic miejsc intymnych, pleców, klatki piersiowej i brzucha, czyli w miejscach, które łatwo się pocą [3]. 

W jaki sposób zapobiegać powstawaniu potówek?

• utrzymywać prawidłową higienę;
• stosować antyperspiranty;
• podczas upałów przebywać w klimatyzowanych pomieszczeniach;
• nosić lekkie, przewiewne ubrania z oddychających materiałów;
• złuszczać skórę w celu usunięcia martwych komórek naskórka i łoju, które mogą zatykać gruczoły potowe;
• minimalizować czas spędzony na słońcu;
• zadbanie o prawidłową masę ciała;
• unikać czynników powodujących nadmierne pocenie się [1,3].

Jak leczyć potówki?

Należy pamiętać, że potówki nie są groźne dla zdrowia i u większości pacjentów znikają samoistnie. Aby to nastąpiło, skóra musi posiadać stały dostęp do powietrza, dlatego nie należy zaklejać ich plastrami lub zakrywać opatrunkami.  Wskazane jest za to mycie ciała chłodniejszą wodą niż normalnie. Do kąpieli można dodać mąki ziemniaczanej, sody oczyszczonej lub naparu z rumianku. Spowoduje to złagodzenie zmian i pozwoli na szybszą regenerację skóry. Należy również pozbyć się lub zminimalizować przyczynę ich powstawania, inaczej będą długo się goić i nawracać. Jeżeli potówki pojawiają się po ćwiczeniach w konkretnych miejscach (np. pośladki po jeździe na rowerze), to można zastosować talk kosmetyczny, co znacznie ogranicza pocenie. Warto również zastosować preparaty o działaniu wysuszającym i przeciwzapalnym zawierające m.in. cynk, rumianek czy nagietek. Skuteczne są kremy dostępne bez recepty np. Sudocrem expert krem barierowy. W przypadku wystąpienia potówek czerwonych, które są nadkażone, może być konieczna wizyta u lekarza rodzinnego lub dermatologa i zastosowanie maści z antybiotykiem np. Davercin żel. W przypadku wątpliwości (szczególnie jeżeli problem dotyczy niemowląt, gdzie łatwo pomylić potówki z trądzikiem niemowlęcym), należy skontaktować się z lekarzem. Dotyczy to również sytuacji, gdy podjęte kroki zaradcze lub leczenie okazało się nieskuteczne [2,3].

Podsumowanie

Potówki nie są groźne dla zdrowia i z tego powodu często są bagatelizowane. Mogą jednak powodować znaczny dyskomfort, dlatego nie warto całkowicie ich ignorować. Tym bardziej, że często wystarczy wprowadzenie kilka prostych nawyków i zachowań profilaktycznych, aby uniknąć ich w przyszłości. Bez wątpienia, najważniejsze jest wyeliminowanie czynnika, który je powoduje. Również domowe sposoby, jak chłodna kąpiel z dodatkami, pozwalają na złagodzenie objawów. Nie należy jednak zapominać,  że niektóre przypadki, w szczególności te z nadkażeniem, mogą wymagać wizyty u dermatologa i bardziej specjalistycznego leczenia.