Nattokinaza

Czym jest nattokinaza i skąd pochodzi?

Nattokinaza to enzym z grupy proteaz serynowych, który po raz pierwszy wyizolowano w 1987 roku. Dokonał tego japoński badacz Hiroyuki Sumi z Chicago University Medical School, który odkrył, że enzym ten ma wyjątkową zdolność do rozpuszczania fibryny – białka tworzącego sieć skrzepu krwi. Naturalnym źródłem nattokinazy jest natto, tradycyjna japońska potrawa z gotowanej soi poddanej fermentacji przy udziale bakterii Bacillus subtilis natto. To właśnie te bakterie, działając na białka soi, wytwarzają nattokinazę. Natto jest w Japonii spożywane od ponad 2000 lat i uważane za żywność funkcjonalną.

Charakterystyczny ostry zapach, kleista konsystencja i orzechowy posmak natto nie każdemu przypadają do gustu. Dlatego osoby zainteresowane terapeutycznym działaniem enzymu najczęściej sięgają po suplementy diety, w których nattokinaza jest standaryzowana pod względem aktywności enzymatycznej wyrażonej w jednostkach FU (Fibrinolytic Units – jednostki degradacji fibryny). Aktywność lizująca skrzepy nattokinazy jest aż czterokrotnie wyższa niż naturalnej plazminy obecnej w organizmie człowieka.

Jak działa nattokinaza? Mechanizm działania

Nattokinaza działa wielotorowo na układ krzepnięcia krwi. Najprościej mówiąc – rozkłada fibrynę, białko tworzące „rusztowanie” skrzepu, oraz obniża poziom czynników krzepnięcia VII i VIII, a także fibrynogenu. Co więcej, enzym ten hamuje działanie inhibitora aktywatora plazminogenu-1 (PAI-1) – substancji, która w normalnych warunkach blokuje naturalne procesy rozpuszczania skrzepów. Dzięki temu zwiększa się dostępność tkankowego aktywatora plazminogenu (tPA), który jest kluczowym uczestnikiem fibrynolizy, czyli naturalnego procesu likwidowania skrzepów przez organizm.

Po przyjęciu jednorazowej dawki poziom tPA we krwi podnosi się i utrzymuje przez około trzy godziny. Regularne stosowanie nattokinazy może prowadzić do stopniowego, trwałego wzrostu tego wskaźnika. Oprócz działania na układ krzepnięcia, nattokinaza wykazuje też umiarkowane właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne, które mogą przyczyniać się do ogólnej ochrony układu sercowo-naczyniowego.

Wpływ nattokinazy na ciśnienie krwi i układ sercowo-naczyniowy

Badania kliniczne wskazują, że nattokinaza może łagodnie obniżać ciśnienie tętnicze. W jednym z badań ośmiotygodniowe przyjmowanie 100 mg nattokinazy dziennie zmniejszyło ciśnienie skurczowe o około 9% i rozkurczowe o około 6%. Efekt ten wiąże się prawdopodobnie z hamowaniem enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) – substancji, która powoduje skurcz mięśniówki naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia. Nattokinaza ogranicza aktywność ACE, co sprzyja rozszerzeniu naczyń i poprawie przepływu krwi.

Jeśli chodzi o wpływ na profil lipidowy i miażdżycę, wyniki badań są bardziej zróżnicowane. Przy standardowej dawce 100 mg (2000 FU) dziennie nie wykazano istotnego wpływu na poziom cholesterolu całkowitego, LDL, HDL ani trójglicerydów. Badanie z udziałem 265 dorosłych trwające około 3 lat nie potwierdziło również spowolnienia progresji miażdżycy przy tej dawce. Natomiast obserwacyjne badania przeprowadzone na większych dawkach (10 800 FU dziennie przez rok) sugerują możliwe korzyści w postaci zmniejszenia grubości błony tętnicy szyjnej i redukcji blaszki miażdżycowej, a także korzystnego wpływu na lipidy – jednak te wyniki wymagają potwierdzenia w badaniach interwencyjnych.

Podsumowując potwierdzone efekty działania nattokinazy na układ sercowo-naczyniowy:

• Zmniejszenie krzepliwości krwi – obniżenie poziomu fibrynogenu oraz czynników VII i VIII, wzrost wskaźnika fibrynolizy.
• Łagodne obniżenie ciśnienia krwi – efekt zauważalny, choć o zmiennej wielkości w zależności od badania i grupy pacjentów.
• Wzrost poziomu tPA – wspomaga naturalne procesy rozpuszczania skrzepów w organizmie.
• Działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne – może ograniczać peroksydację lipidów, co ma znaczenie w profilaktyce miażdżycy.

Dawkowanie nattokinazy – ile i jak przyjmować?

Standardowa dawka nattokinazy stosowana w suplementach diety wynosi 100 mg, co odpowiada 2000 jednostek fibrynolitycznych (FU) na dobę. Preparat najlepiej przyjmować podczas posiłku lub bezpośrednio po nim, popijając dużą ilością wody. Nie zaleca się stosowania na czczo. Wchłanianie nattokinazy może być utrudnione przez kwas żołądkowy i wysoką temperaturę – dlatego część suplementów dostępna jest w kapsułkach z powłoką ochronną lub specjalnych otoczkach o przedłużonym uwalnianiu, które chronią enzym przed degradacją w żołądku.

W badaniach stosowano też wyższe dawki: osoby w Chinach przyjmowały 540 mg (10 800 FU) dziennie przez rok, a w badaniach amerykańskich – 552 mg przez cztery tygodnie, bez zgłaszania poważnych działań niepożądanych. Wyższe dawki wymagają jednak nadzoru medycznego. Naturalną alternatywą jest spożywanie natto – w badaniach wykazano pewne działanie przeciwzakrzepowe przy spożyciu 12 g natto dziennie przez dwa tygodnie.

Nattokinaza dostępna jest w aptekach i sklepach ze zdrową żywnością w postaci:

• kapsułek – najczęściej 100 mg (2000 FU) na kapsułkę, w tym kapsułek wegańskich (HPMC) lub żelatynowych
• kapsułek o przedłużonym uwalnianiu (np. DRcaps®) – chroniących enzym przed działaniem soku żołądkowego
• proszku – o wysokiej aktywności enzymatycznej (np. 20 000 FU/g), umożliwiającego elastyczne dawkowanie
• preparatów złożonych – np. w połączeniu z witaminą K2 lub innymi enzymami proteolitycznymi

Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania

Nattokinaza przy dawce 100 mg (2000 FU) dziennie jest generalnie dobrze tolerowana. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznał tę dawkę za bezpieczną. Poważne działania niepożądane są rzadkie – zgłaszano je głównie u osób starszych z chorobami przewlekłymi lub u tych, którzy jednocześnie przyjmowali leki przeciwzakrzepowe.

Możliwe, choć rzadkie działania niepożądane obejmują:

• Reakcje alergiczne – wysypka, świąd skóry, obrzęk, trudności z oddychaniem, a w skrajnych przypadkach anafilaksja; dotyczy szczególnie osób uczulonych na soję lub PGA (poligamma-glutaminian).
• Zwiększone ryzyko krwawień – siniaków, krwawień z nosa; ryzyko wyraźnie wzrasta przy łączeniu z lekami rozrzedzającymi krew lub aspiryną.
• Nadmierne obniżenie ciśnienia krwi – szczególnie u osób już przyjmujących leki hipotensyjne.
• Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – mogą pojawić się przy niestosowaniu się do zaleceń dotyczących dawkowania.

Nattokinaza a zdrowie mózgu – perspektywy badań

Coraz więcej uwagi badaczy skupia się na potencjalnym neuroprotekcyjnym działaniu nattokinazy. Enzym ten, dzięki zdolności do rozkładania fibryny, może teoretycznie wspomagać degradację włóknistych form amyloidu – nieprawidłowego białka, którego odkładanie się w komórkach nerwowych leży u podstaw choroby Alzheimera. Badania na modelach zwierzęcych sugerują, że nattokinaza może zmniejszać nasilenie udaru mózgu i ograniczać wzrost fibrynogenu po udarze. Poprawa mikrokrążenia mózgowego, wynikająca z działania fibrynolitycznego, może dodatkowo chronić komórki nerwowe przed niedotlenieniem. Są to jednak wciąż obszary wymagające dalszych badań na ludziach.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o nattokinazie?

Nattokinaza to naturalny enzym o udokumentowanym działaniu fibrynolitycznym, który może wspierać układ sercowo-naczyniowy poprzez zmniejszanie krzepliwości krwi i łagodne obniżanie ciśnienia tętniczego. Standardowa dawka suplementacyjna wynosi 100 mg (2000 FU) dziennie – przyjmuj ją w trakcie posiłku, popijając wodą. Wybierając suplement, zwróć uwagę na standaryzację aktywności enzymatycznej (liczba FU na kapsułkę) oraz na obecność powłoki ochronnej, która zabezpiecza enzym przed działaniem kwasów żołądkowych. Jeśli przyjmujesz leki wpływające na krzepnięcie krwi lub ciśnienie, koniecznie porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem suplementacji. Nattokinaza nie jest lekiem i nie zastępuje terapii farmakologicznej chorób sercowo-naczyniowych.