Ocena rokowania w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc przeszła znaczącą ewolucję od prostych pomiarów spirometrycznych do złożonych, wielowymiarowych modeli prognostycznych. Systematyczne przeglądy wykazują istnienie 408 różnych modeli prognostycznych opracowanych dla pacjentów z POChP, choć tylko niewielka ich część przeszła odpowiednią walidację zewnętrzną12.
Wskaźnik BODE – złoty standard oceny prognostycznej
Wskaźnik BODE (Body mass index, Obstruction, Dyspnea, Exercise capacity) jest jedynym wielowymiarowym systemem punktowym, który zyskał szeroką akceptację jako marker prognostyczny dla pacjentów z POChP3. System ten został opracowany w celu integracji nie tylko oddechowych, ale także systemowych przejawów POChP w jednym systemie gradacji3.
Wskaźnik BODE to wielowymiarowy indeks zaprojektowany do oceny ryzyka klinicznego u osób z POChP, który odzwierciedla wpływ zarówno płucnych, jak i pozapłucnych czynników na rokowanie i przeżycie4. Rokowanie opiera się na systemie punktowym, w którym wszystkie 4 czynniki są wykorzystywane do określenia wyniku5:
- Wskaźnik masy ciała: powyżej 21 = 0 punktów; poniżej 21 = 1 punkt
- FEV1 (po rozszerzeniu oskrzeli, procent wartości należnej): powyżej 65% = 0 punktów; 50-64% = 1 punkt; 36-49% = 2 punkty; poniżej 35% = 3 punkty
- Zmodyfikowana skala duszności Medical Research Council (MMRC): MMRC 0-1 = 0 punktów; MMRC 2 = 1 punkt; MMRC 3 = 2 punkty; MMRC 4 = 3 punkty
- Dystans w teście sześciominutowego marszu: powyżej 350 metrów = 0 punktów; 250-349 metrów = 1 punkt; 150-249 metrów = 2 punkty; poniżej 149 metrów = 3 punkty
Przybliżone 4-letnie przeżycie na podstawie powyższego systemu punktowego przedstawia się następująco: 0-2 punkty = 80%; 3-4 punkty = 67%; 5-6 punkty = 57%; 7-10 punktów = 18%6. Im wyższy wynik BODE, tym większe ryzyko zgonu z powodu POChP7.
Indeks ADO – alternatywne narzędzie prognostyczne
Indeks ADO (Age, Dyspnea, Obstruction) jest drugim najszerzej walidowanym modelem prognostycznym w POChP89. W długoterminowym, 12-letnim okresie obserwacji indeks ADO okazał się najdokładniejszy spośród wszystkich systemów oceny ryzyka do przewidywania śmiertelności, wyprzedzając nawet ocenę opartą na funkcji płuc10.
Indeks ADO uwzględnia trzy główne parametry: wiek pacjenta, stopień duszności oraz stopień obturacji mierzony za pomocą FEV1. Jego prostota i skuteczność czynią go użytecznym narzędziem do oceny ryzyka POChP w praktyce klinicznej10.
Inne systemy klasyfikacji i ich wartość prognostyczna
Poza wskaźnikiem BODE i indeksem ADO istnieją również inne systemy oceny, w tym klasyfikacja spirometryczna, klasyfikacja według GOLD 2011 i GOLD 2017 oraz indeks DOSE (Dyspnea, Obstruction, Smoking, Exacerbation)10. Badania porównawcze sugerują, że zalecenie GOLD dotyczące wykorzystania funkcji płuc do rokowania jest odpowiednie10.
Najczęściej wykorzystywanymi predyktorami w modelach prognostycznych są wiek (41% modeli), natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (21%), płeć (18%), wskaźnik masy ciała (16%) oraz palenie tytoniu (16%)2.
Ograniczenia i wyzwania obecnych narzędzi
Systematyczne przeglądy wykazują kilka metodologicznych problemów w rozwoju modeli prognostycznych, co znajduje również odzwierciedlenie w ocenie ryzyka błędu systematycznego89. Tylko jedna czwarta modeli była walidowana wewnętrznie, a jedna dziesiąta była walidowana zewnętrznie8.
Istotnym odkryciem przeglądów systematycznych było to, że tylko jedna czwarta modeli oceniała kalibrację, która jest dokładnością bezwzględnych oszacowań ryzyka – informuje klinicystów, jak podobne przewidywane ryzyko bezwzględne jest do prawdziwego (obserwowanego) ryzyka w grupach pacjentów sklasyfikowanych w różnych warstwach ryzyka89.
Nowoczesne podejścia – sztuczna inteligencja i uczenie maszynowe
Rozwój technologii umożliwił powstanie zaawansowanych narzędzi prognostycznych wykorzystujących sztuczną inteligencję. System DeepSpiro, oparty na głębokim uczeniu maszynowym, osiągnął AUC wynoszące 0,8328 dla wykrywania POChP i wykazał silną wydajność predykcyjną dla przyszłego ryzyka POChP11.
DeepSpiro może precyzyjnie przewidywać prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u niezdiagnozowanych pacjentów wysokiego ryzyka na okres następnych 15 lat i więcej12. Model przewiduje osoby jako grupę wysokiego ryzyka dla tych zidentyfikowanych jako zagrożonych chorobą oraz jako grupę niskiego ryzyka dla tych, u których przewiduje się brak choroby12.
Praktyczne zastosowanie i rekomendacje
Istotnym krokiem przed zastosowaniem modeli predykcyjnych w praktyce klinicznej jest ich zewnętrzna walidacja w niezależnych populacjach o różnych charakterystykach klinicznych oraz porównanie wydajności między różnymi modelami predykcyjnymi w celu identyfikacji modeli o najlepszej dyskryminacji i kalibracji89.
Narzędzia prognostyczne o dobrej kalibracji i walidacji zewnętrznej powinny wpływać na praktykę kliniczną oraz być zalecane przez wytyczne po przeprowadzeniu badań wpływu w celu zbadania efektu stosowania modelu dla konkretnego wyniku w praktyce klinicznej13.



















