Wskaźniki BODE, ADO i inne systemy oceny ryzyka

Ocena rokowania w przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc przeszła znaczącą ewolucję od prostych pomiarów spirometrycznych do złożonych, wielowymiarowych modeli prognostycznych. Systematyczne przeglądy wykazują istnienie 408 różnych modeli prognostycznych opracowanych dla pacjentów z POChP, choć tylko niewielka ich część przeszła odpowiednią walidację zewnętrzną12.

Wskaźnik BODE – złoty standard oceny prognostycznej

Wskaźnik BODE (Body mass index, Obstruction, Dyspnea, Exercise capacity) jest jedynym wielowymiarowym systemem punktowym, który zyskał szeroką akceptację jako marker prognostyczny dla pacjentów z POChP3. System ten został opracowany w celu integracji nie tylko oddechowych, ale także systemowych przejawów POChP w jednym systemie gradacji3.

Wskaźnik BODE to wielowymiarowy indeks zaprojektowany do oceny ryzyka klinicznego u osób z POChP, który odzwierciedla wpływ zarówno płucnych, jak i pozapłucnych czynników na rokowanie i przeżycie4. Rokowanie opiera się na systemie punktowym, w którym wszystkie 4 czynniki są wykorzystywane do określenia wyniku5:

  • Wskaźnik masy ciała: powyżej 21 = 0 punktów; poniżej 21 = 1 punkt
  • FEV1 (po rozszerzeniu oskrzeli, procent wartości należnej): powyżej 65% = 0 punktów; 50-64% = 1 punkt; 36-49% = 2 punkty; poniżej 35% = 3 punkty
  • Zmodyfikowana skala duszności Medical Research Council (MMRC): MMRC 0-1 = 0 punktów; MMRC 2 = 1 punkt; MMRC 3 = 2 punkty; MMRC 4 = 3 punkty
  • Dystans w teście sześciominutowego marszu: powyżej 350 metrów = 0 punktów; 250-349 metrów = 1 punkt; 150-249 metrów = 2 punkty; poniżej 149 metrów = 3 punkty

Przybliżone 4-letnie przeżycie na podstawie powyższego systemu punktowego przedstawia się następująco: 0-2 punkty = 80%; 3-4 punkty = 67%; 5-6 punkty = 57%; 7-10 punktów = 18%6. Im wyższy wynik BODE, tym większe ryzyko zgonu z powodu POChP7.

Kluczowe znaczenie walidacji: Badania wykazały, że model zawierający biomarker był znacząco lepszy niż model wykorzystujący wyłącznie parametry wskaźnika BODE. Przewidywanie zgonu w ciągu dwóch lat było podobne lub nawet lepsze, gdy biomarker był łączony z co najwyżej trzema parametrami wskaźnika BODE, szczególnie parametrami BOD lub BD, pomijając parametry E i/lub O.

Indeks ADO – alternatywne narzędzie prognostyczne

Indeks ADO (Age, Dyspnea, Obstruction) jest drugim najszerzej walidowanym modelem prognostycznym w POChP89. W długoterminowym, 12-letnim okresie obserwacji indeks ADO okazał się najdokładniejszy spośród wszystkich systemów oceny ryzyka do przewidywania śmiertelności, wyprzedzając nawet ocenę opartą na funkcji płuc10.

Indeks ADO uwzględnia trzy główne parametry: wiek pacjenta, stopień duszności oraz stopień obturacji mierzony za pomocą FEV1. Jego prostota i skuteczność czynią go użytecznym narzędziem do oceny ryzyka POChP w praktyce klinicznej10.

Inne systemy klasyfikacji i ich wartość prognostyczna

Poza wskaźnikiem BODE i indeksem ADO istnieją również inne systemy oceny, w tym klasyfikacja spirometryczna, klasyfikacja według GOLD 2011 i GOLD 2017 oraz indeks DOSE (Dyspnea, Obstruction, Smoking, Exacerbation)10. Badania porównawcze sugerują, że zalecenie GOLD dotyczące wykorzystania funkcji płuc do rokowania jest odpowiednie10.

Najczęściej wykorzystywanymi predyktorami w modelach prognostycznych są wiek (41% modeli), natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (21%), płeć (18%), wskaźnik masy ciała (16%) oraz palenie tytoniu (16%)2.

Ograniczenia i wyzwania obecnych narzędzi

Systematyczne przeglądy wykazują kilka metodologicznych problemów w rozwoju modeli prognostycznych, co znajduje również odzwierciedlenie w ocenie ryzyka błędu systematycznego89. Tylko jedna czwarta modeli była walidowana wewnętrznie, a jedna dziesiąta była walidowana zewnętrznie8.

Istotnym odkryciem przeglądów systematycznych było to, że tylko jedna czwarta modeli oceniała kalibrację, która jest dokładnością bezwzględnych oszacowań ryzyka – informuje klinicystów, jak podobne przewidywane ryzyko bezwzględne jest do prawdziwego (obserwowanego) ryzyka w grupach pacjentów sklasyfikowanych w różnych warstwach ryzyka89.

Przyszłość narzędzi prognostycznych: Tylko siedem modeli prognostycznych charakteryzowało się ogólnie niskim ryzykiem błędu systematycznego według PROBAST. Przyszłe badania prognostyczne powinny koncentrować się na rekalibracji lub aktualizacji istniejących modeli z dodaniem nowych predyktorów w celu poprawy ich wydajności prognostycznej.

Nowoczesne podejścia – sztuczna inteligencja i uczenie maszynowe

Rozwój technologii umożliwił powstanie zaawansowanych narzędzi prognostycznych wykorzystujących sztuczną inteligencję. System DeepSpiro, oparty na głębokim uczeniu maszynowym, osiągnął AUC wynoszące 0,8328 dla wykrywania POChP i wykazał silną wydajność predykcyjną dla przyszłego ryzyka POChP11.

DeepSpiro może precyzyjnie przewidywać prawdopodobieństwo wystąpienia choroby u niezdiagnozowanych pacjentów wysokiego ryzyka na okres następnych 15 lat i więcej12. Model przewiduje osoby jako grupę wysokiego ryzyka dla tych zidentyfikowanych jako zagrożonych chorobą oraz jako grupę niskiego ryzyka dla tych, u których przewiduje się brak choroby12.

Praktyczne zastosowanie i rekomendacje

Istotnym krokiem przed zastosowaniem modeli predykcyjnych w praktyce klinicznej jest ich zewnętrzna walidacja w niezależnych populacjach o różnych charakterystykach klinicznych oraz porównanie wydajności między różnymi modelami predykcyjnymi w celu identyfikacji modeli o najlepszej dyskryminacji i kalibracji89.

Narzędzia prognostyczne o dobrej kalibracji i walidacji zewnętrznej powinny wpływać na praktykę kliniczną oraz być zalecane przez wytyczne po przeprowadzeniu badań wpływu w celu zbadania efektu stosowania modelu dla konkretnego wyniku w praktyce klinicznej13.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się wskaźnik BODE od indeksu ADO?

Wskaźnik BODE uwzględnia cztery parametry: masę ciała, obturację, duszność i wydolność wysiłkową. Indeks ADO jest prostszy i obejmuje tylko wiek, duszność i obturację. W badaniach długoterminowych ADO okazał się najdokładniejszy w przewidywaniu śmiertelności.

Ile punktów BODE oznacza złe rokowanie?

Wyniki BODE 7-10 punktów oznaczają najgorsze rokowanie z 4-letnim przeżyciem wynoszącym tylko 18%. Wyniki 5-6 punktów dają 57% szans przeżycia, a 0-2 punkty oznaczają najlepsze rokowanie z 80% przeżyciem.

Czy nowe technologie mogą lepiej przewidywać przebieg POChP?

Tak, systemy oparte na sztucznej inteligencji jak DeepSpiro osiągają wysoką skuteczność (AUC 0,83) i mogą przewidywać ryzyko POChP na okres do 15 lat, analizując dane spirometryczne i inne parametry kliniczne.

Dlaczego tak mało modeli prognostycznych jest walidowanych?

Przeglądy systematyczne pokazują, że tylko 25% modeli przechodzi walidację wewnętrzną, a 10% zewnętrzną. Główne problemy to niedostatki metodologiczne w rozwoju modeli oraz brak odpowiednich badań walidacyjnych.

Reklama
Reklama