Czy wiesz, czym jest rodzinna hipercholesterolemia i jak ją leczyć?

Homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna (HoFH) to rzadka, ale bardzo poważna choroba, która powoduje niebezpiecznie wysoki poziom “złego cholesterolu” (LDL) we krwi. Występuje, gdy osoba odziedziczy wadliwe geny od obojga rodziców, co sprawia, że organizm nie może prawidłowo usuwać cholesterolu z krwi. Nieleczona choroba prowadzi do wczesnych zawałów serca i innych problemów sercowo-naczyniowych, a dawniej pacjenci umierali często przed 20. rokiem życia.

Metody leczenia tej choroby przeszły ogromną ewolucję w ciągu ostatnich 50 lat. Wszystko zaczęło się w 1975 roku, gdy zastosowano wymianę osocza krwi u pacjentów z HoFH. Procedura ta polegała na usuwaniu części krwi pacjenta, oddzielaniu komórek krwi od osocza, a następnie zwracaniu komórek z nowym, zdrowym osoczem. Z czasem rozwinęła się bardziej zaawansowana metoda – afereza lipoproteinowa, która selektywnie usuwa z krwi cząsteczki przenoszące cholesterol, bez konieczności wymiany całego osocza. “Różne metody aferezy lipoproteinowej niewiele różnią się pod względem skuteczności usuwania LDL” – zauważają autorzy badania. Najważniejsze jest, jak często wykonuje się zabieg i ile krwi jest przetwarzane podczas jednej sesji.

Czy nowe leki rewolucjonizują walkę z wysokim cholesterolem?

Równolegle z rozwojem metod oczyszczania krwi, pojawiły się leki obniżające poziom cholesterolu. Pierwszymi były statyny, które blokują produkcję cholesterolu w wątrobie i obniżają jego poziom średnio o 25%. Ze względu na bezpieczeństwo, efektywność kosztową i szeroką dostępność stały się one podstawową terapią w HoFH. Kolejnym krokiem było wprowadzenie ezetymibu, który w połączeniu ze statyną zmniejsza LDL o dodatkowe 20%. Później opracowano inhibitory PCSK9 – zastrzyki podawane co 2-4 tygodnie, które pomagają wątrobie usuwać więcej cholesterolu z krwi, choć działają tylko u pacjentów z przynajmniej częściowo funkcjonującymi receptorami LDL.

Prawdziwym przełomem dla pacjentów z najcięższymi postaciami choroby było opracowanie leków działających niezależnie od receptorów LDL. Jednym z nich jest lomitapid – tabletka przyjmowana raz dziennie, która blokuje tworzenie cząsteczek przenoszących cholesterol i może obniżyć jego poziom nawet o 60%. Co ważne, dzięki lomitapidowi wielu pacjentów mogło zrezygnować z regularnych zabiegów aferezy. Ewinakumab to kolejny przełomowy lek – podawany dożylnie raz w miesiącu, zmniejsza poziom cholesterolu o około 47-56%. Badania pokazują, że pacjenci leczeni ewinakumabem doświadczają znacznie mniej zdarzeń sercowo-naczyniowych niż ci, którzy nie otrzymują nowoczesnego leczenia.

Czy terapie genowe to przyszłość leczenia HoFH?

Najnowsze badania skupiają się na terapiach genowych, które mogłyby naprawić wadliwe geny odpowiedzialne za chorobę. Szczególnie obiecujące są metody edycji genów CRISPR, które mogłyby po jednokrotnym podaniu na stałe obniżyć poziom cholesterolu. Verve Therapeutics opracowuje leki do edycji bazowej CRISPR, które po jednorazowej infuzji dożylnej mogą prowadzić do trwałego obniżenia poziomu cholesterolu. Równie innowacyjna jest terapia genowa oparta na egzosomach – naturalnych nanocząsteczkach, które można załadować mRNA. W porównaniu ze sztucznymi nanocząsteczkami egzosomy mają zmniejszoną odpowiedź immunologiczną, zwiększoną biodostępność i zmniejszoną toksyczność.

“Mimo niezwykłego rozwoju leków obniżających poziom lipidów w ciągu ostatnich 50 lat, afereza lipoproteinowa pozostaje podstawą leczenia HoFH” – podkreślają autorzy badania. Dodają jednak, że “oczekiwana długość życia tych pacjentów wzrosła dzięki nowszym terapiom niezależnym od receptora LDL. Edycja genów daje wielką nadzieję jako jednorazowe leczenie, z potencjałem trwałego obniżenia LDL-C zarówno u pacjentów z heterozygotyczną, jak i homozygotyczną FH.” Dla pacjentów z HoFH te postępy oznaczają dłuższe i zdrowsze życie. Dzięki nowoczesnym metodom leczenia osoby z tą chorobą mogą dziś dożyć starości. Badania jednoznacznie pokazują, że z każdą nową metodą leczenia maleje liczba poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych, a co najważniejsze – zmniejsza się śmiertelność pacjentów. Kluczowe jest jednak, aby pacjenci z podejrzeniem tej choroby jak najszybciej otrzymali właściwą diagnozę i rozpoczęli leczenie, ponieważ wczesna interwencja daje najlepsze wyniki.

Podsumowanie

Homozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna to poważna choroba genetyczna charakteryzująca się bardzo wysokim poziomem cholesterolu LDL we krwi. Leczenie tej choroby przeszło znaczącą ewolucję w ciągu ostatnich 50 lat. Początkowo stosowano wymianę osocza, która następnie została zastąpiona przez bardziej zaawansowaną aferezę lipoproteinową. Kolejnym krokiem było wprowadzenie leków, począwszy od statyn, poprzez ezetymib, aż po inhibitory PCSK9. Przełomowe okazały się leki działające niezależnie od receptorów LDL, takie jak lomitapid i ewinakumab, które znacząco obniżają poziom cholesterolu i pozwalają niektórym pacjentom zrezygnować z regularnej aferezy. Najbardziej obiecujące są obecnie rozwijane terapie genowe, wykorzystujące technologię CRISPR oraz egzosomy, które mogą prowadzić do trwałego obniżenia poziomu cholesterolu po jednokrotnym podaniu. Dzięki tym postępom w leczeniu, pacjenci z HoFH mogą obecnie prowadzić dłuższe i zdrowsze życie.