Methylprednisoloni acetas

Mechanizm działania

Metyloprednizolonu octan działa poprzez wiązanie się z receptorami glikokortykosteroidowymi w cytoplazmie komórek, co prowadzi do modulacji ekspresji genów związanych z procesami zapalnymi i immunologicznymi. Substancja ta hamuje syntezę mediatorów zapalnych, takich jak prostaglandyny i leukotrieny, oraz zmniejsza migrację komórek zapalnych do miejsca stanu zapalnego³.

Dodatkowo, metyloprednizolonu octan wykazuje działanie immunosupresyjne, hamując aktywność limfocytów T i B, co jest szczególnie przydatne w leczeniu chorób autoimmunologicznych⁴.

Wskazania

Podanie domięśniowe

• Zaburzenia endokrynologiczne: pierwotna lub wtórna niedoczynność kory nadnerczy, ostra niedoczynność kory nadnerczy, wrodzony przerost nadnerczy, hiperkalcemia w przebiegu choroby nowotworowej, nieropne zapalenia tarczycy⁵.
• Choroby reumatyczne: pourazowa choroba zwyrodnieniowa stawów, zapalenie nadkłykcia, zapalenie błony maziowej, reumatoidalne zapalenie stawów, ostre dnawe zapalenie stawów⁶.
• Choroby dermatologiczne: pęcherzyca, ciężka odmiana rumienia wielopostaciowego, ciężka postać łuszczycy⁷.

Podanie dostawowe i okołostawowe

• Zapalenie błony maziowej, zapalenie nadkłykcia, ostre nieswoiste zapalenie pochewki ścięgna⁸.

Podanie na zmianę chorobową

• Keloidy, łuszczyca plackowata, ziarniniak obrączkowaty, toczeń rumieniowaty krążkowy⁹.

Podanie doodbytnicze

• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego¹⁰.

Podanie domięśniowe

Metyloprednizolonu octan podawany domięśniowo jest stosowany w przypadku, gdy leczenie doustne nie może być zastosowane².

Zaburzenia endokrynologiczne

• Pierwotna lub wtórna niedoczynność kory nadnerczy³
• Ostra niedoczynność kory nadnerczy⁴
• Wrodzony przerost nadnerczy
• Hiperkalcemia w przebiegu choroby nowotworowej
• Nieropne zapalenia tarczycy

Choroby reumatyczne

• Pourazowa choroba zwyrodnieniowa stawów
• Zapalenie nadkłykcia
• Zapalenie błony maziowej w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów
• Ostre nieswoiste zapalenie pochewki ścięgna
• Reumatoidalne zapalenie stawów
• Łuszczycowe zapalenie stawów
• Ostre dnawe zapalenie stawów
• Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
• Ostre i podostre zapalenie kaletki maziowej

Układowe choroby tkanki łącznej

• Toczeń rumieniowaty układowy
• Układowe zapalenie wielomięśniowe i zapalenie skórno-mięśniowe
• Ostre reumatyczne zapalenie mięśnia sercowego

Choroby dermatologiczne

• Pęcherzyca
• Pęcherzowe opryszczkowate zapalenie skóry
• Cieżka odmiana rumienia wielopostaciowego (zespół Stevensa-Johnsona)
• Cieżka postać łojotokowego zapalenia skóry
• Złuszczające zapalenie skóry
• Ziarniniak grzybiasty
• Cieżka postać łuszczycy

Choroby alergiczne

• Astma oskrzelowa
• Reakcja nadwrażliwości na leki
• Wyprysk kontaktowy (kontaktowe zapalenie skóry)
• Reakcje pokrzywkowe po transfuzji
• Atopowe zapalenie skóry
• Ostry nietowarzyszący infekcji obrzęk krtani (lekiem pierwszego wyboru jest adrenalina)
• Choroba posurowicza

Choroby oczu

• Półpasiec oczny
• Reakcja nadwrażliwości na leki
• Zapalenie tęczówki, zapalenie tęczówki i ciała rzęskowego
• Zapalenie w obrębie przedniego odcinka oka
• Zapalenie naczyniówki i siatkówki
• Alergiczne zapalenie spojówek
• Rozlane zapalenie błony naczyniowej tylnego odcinka oka
• Alergiczne brzeżne owrzodzenia rogówki
• Zapalenie nerwu wzrokowego
• Zapalenie rogówki

Choroby przewodu pokarmowego

• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (leczenie układowe)
• Choroba Crohna (leczenie układowe)

Choroby układu oddechowego

• Piorunująca lub rozsiana gruźlica płuc, jednocześnie z odpowiednim chemioterapeutycznym leczeniem przeciwgruźliczym
• Objawowa sarkoidoza płuc
• Beryloza (pylica berylowa)
• Zespół Loefflera niepoddający się leczeniu innymi produktami leczniczymi
• Zachłystowe zapalenie płuc

Choroby krwi

• Wtórna małopłytkowość u dorosłych
• Niedobór erytroblastów w szpiku (erytroblastopenia)
• Nabyta (autoimmunologiczna) niedokrwistość hemolityczna
• Wrodzona niedokrwistość hipoplastyczna

Choroby nowotworowe

• Białaczki i chłoniaki u dorosłych
• Ostra białaczka u dzieci

Obrzęki

• Zespół nerczycowy bez mocznicy
• Idiopatyczny zespół nerczycowy
• Zespół nerczycowy w przebiegu tocznia rumieniowatego

Inne

• Gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych przy obecności bloku podpajęczynówkowego lub w sytuacji zagrożenia blokiem podpajęczynówkowym z odpowiednim leczeniem przeciwgruźliczym
• Włośnica z zajęciem układu nerwowego lub mięśnia sercowego

Podanie dostawowe

Metyloprednizolonu octan jest wskazany do krótkotrwałego podawania, jako terapia uzupełniająca w:

• Zapaleniu błony maziowej w przebiegu choroby zwyrodnieniowej stawów
• Zapaleniu nadkłykcia
• Reumatoidalnym zapaleniu stawów
• Ostrym nieswoistym zapaleniu pochewki ścięgna
• Ostrym i podostrym zapaleniu kaletki maziowej
• Pourazowej chorobie zwyrodnieniowej stawów
• Ostrym dnawym zapaleniu stawów

Podanie na zmianę chorobową

Metyloprednizolonu octan jest wskazany do iniekcji bezpośrednio do zmian chorobowych w następujących stanach:

• Keloidy
• Ograniczone miejscowo, przerostowe, nacieknięte, zapalne zmiany w przebiegu:
  • Liszaja płaskiego
  • Łuszczycy plackowatej
  • Ziarniniaka obrączkowatego
  • Przewlekłego liszaja prostego (ograniczonego neurodermitu)
  • Toczeń rumieniowaty krążkowy (ogniskowy)
  • Łysienie plackowate
  • Obumieranie tłuszczowate skóry

Metyloprednizolonu octan może mieć również zastosowanie w leczeniu guzów torbielowatych, zapaleń rozcięgien lub zapaleń ścięgien (ganglionów)⁵.

Podanie doodbytnicze

Metyloprednizolonu octan jest wskazany w leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego⁶.

Zaburzenia endokrynologiczne

Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do zahamowania osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej (PPN), co skutkuje wtórną niedoczynnością kory nadnerczy⁶.

Niedoczynność nadnerczy

• Nagłe odstawienie kortykosteroidów może prowadzić do ostrej niedoczynności nadnerczy, która może być śmiertelna. Zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki⁷.

Zespół odstawienia

• Po nagłym odstawieniu kortykosteroidów może wystąpić tzw. "zespół odstawienia", który objawia się m.in. brakiem łaknienia, nudnościami, wymiotami, letargiem, bólami głowy, gorączką i bólami stawów⁸.

Zaburzenia psychiczne

Stosowanie glikokortykosteroidów może prowadzić do pogorszenia istniejącej niestabilności emocjonalnej lub skłonności psychotycznych⁹.

Objawy psychiczne

• Objawy psychiczne mogą pojawić się w ciągu kilku dni lub tygodni od rozpoczęcia leczenia. Większość reakcji ustępuje po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu leku¹⁰.

Wpływ na układ nerwowy

Kortykosteroidy należy stosować z ostrożnością u pacjentów z zaburzeniami przebiegającymi z drgawkami oraz u pacjentów z miastenią¹¹.

Miopatia

• W trakcie stosowania wysokich dawek kortykosteroidów może wystąpić ostra miopatia, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przewodnictwa nerwowo-mięśniowego¹².

Wpływ na narząd wzroku

Zaburzenia widzenia mogą wystąpić w wyniku ogólnoustrojowego i miejscowego stosowania kortykosteroidów. W przypadku wystąpienia objawów, takich jak nieostre widzenie, należy skierować pacjenta do okulisty¹³.

Zaćma i jaskra

• Długotrwałe stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do rozwoju zaćmy tylnej podtorebkowej, jaskry oraz zwiększonego ciśnienia śródgałkowego¹⁴.

Dawkowanie miejscowe

Leczenie miejscowe metyloprednizolonem octanem jest stosowane w celu złagodzenia objawów, ale nie wpływa na przyczynę choroby⁹.

Reumatoidalne zapalenie stawów i choroba zwyrodnieniowa

• Duże stawy: 20-80 mg¹⁰.
• Średnie stawy: 10-40 mg¹¹.
• Małe stawy: 4-10 mg¹².

Inne stany

• Zapalenie kaletki maziowej: 1% roztwór chlorowodorku prokainy przed podaniem¹³.
• Zapalenie ścięgna, ganglion: 4-30 mg¹⁴.
• Schorzenia skórne: 20-60 mg, unikać dawek powodujących martwicę¹⁵.

Wlewy doodbytnicze

W leczeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego stosuje się wlewy doodbytnicze z metyloprednizolonu octanu w dawkach 40-120 mg, 3-7 razy w tygodniu przez co najmniej 2 tygodnie¹⁶.

Szczególne przeciwwskazania

Przeciwwskazania dotyczące drogi podania

• Podanie dooponowe (dokanałowe)³.
• Podanie nadtwardówkowe⁴.
• Podanie dożylne⁵.
• Podanie do nosa i do gałki ocznej, a także do innych miejsc, takich jak: skóra pokrywająca czaszkę, jama ustno-gardłowa, zwój klinowo-podniebienny⁶.

Przeciwwskazania dotyczące szczepień

• U pacjentów przyjmujących immunosupresyjne dawki kortykosteroidów, stosowanie szczepionek na bazie żywych lub żywych, atenuowanych wirusów jest przeciwwskazane⁷.

Inne interakcje niezwiązane z CYP3A4

Metyloprednizolon może wchodzić w interakcje z innymi lekami, niezależnie od wpływu na enzym CYP3A4⁵.

Leki przeciwbakteryjne

• Izoniazyd: Może zwiększać klirens izoniazydu, wpływając na jego skuteczność⁶.
• Ryfampicyna: Indukuje CYP3A4, co może zmniejszać stężenie metyloprednizolonu⁷.

Leki przeciwzakrzepowe

Metyloprednizolon może wpływać na działanie doustnych leków przeciwzakrzepowych, zarówno zwiększając, jak i zmniejszając ich skuteczność. Wymagana jest kontrola wskaźników krzepnięcia⁸.

Leki przeciwcukrzycowe

Kortykosteroidy mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi, co może wymagać dostosowania dawki leków przeciwcukrzycowych⁹.

Leki zmniejszające stężenie potasu

Jednoczesne stosowanie z lekami zmniejszającymi stężenie potasu (np. diuretykami) może zwiększać ryzyko hipokaliemii¹⁰.

Wpływ na ciążę

Ryzyko dla płodu

Badania na zwierzętach sugerują, że kortykosteroidy mogą powodować wady rozwojowe płodu, jednak u ludzi nie potwierdzono takiego działania. Mimo to, metyloprednizolon octan nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży, chyba że korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu².

Przerywanie leczenia

W przypadku konieczności przerwania długotrwałego leczenia kortykosteroidami w ciąży, należy to robić stopniowo, aby uniknąć powikłań³.

Przenikanie przez łożysko

Kortykosteroidy, w tym metyloprednizolon octan, łatwo przechodzą przez barierę łożyskową. Stwierdzono związek między stosowaniem kortykosteroidów a niską masą urodzeniową niemowląt, co może zależeć od dawki⁴.

Monitorowanie noworodków

Noworodki matek, które otrzymywały wysokie dawki kortykosteroidów w ciąży, powinny być monitorowane pod kątem objawów niewydolności kory nadnerczy⁵.

Związek z zaćmą

U niemowląt matek leczonych kortykosteroidami w ciąży przez dłuższy czas obserwowano rozwój zaćmy⁶.

Wpływ na laktację

Kortykosteroidy, w tym metyloprednizolon octan, przenikają do mleka matki. Mogą one hamować wzrost dziecka oraz wpływać na produkcję endogennych glikokortykosteroidów. Stosowanie tego leku u kobiet karmiących piersią jest możliwe tylko po dokładnej ocenie stosunku korzyści do ryzyka dla matki i dziecka⁷.

Interakcje

Inhibitory CYP3A4

• Zmniejszają klirens wątrobowy, zwiększając stężenie metyloprednizolonu w osoczu¹⁰
• Przykłady: Itrakonazol, Ketokonazol¹¹

Induktory CYP3A4

• Zwiększają klirens wątrobowy, zmniejszając stężenie metyloprednizolonu w osoczu¹²
• Przykłady: Ryfampicyna, Karbamazepina¹³

Substraty CYP3A4

• Mogą wpływać na klirens wątrobowy metyloprednizolonu¹⁴
• Przykłady: Cyklosporyna, Takrolimus¹⁵

Stosowanie u dzieci

Wpływ na wzrost i rozwój

• Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zahamowania wzrostu¹⁶
• Należy uważnie monitorować wzrost i rozwój dzieci¹⁷

Wzrost ciśnienia śródczaszkowego

• Dzieci są szczególnie narażone na wzrost ciśnienia śródczaszkowego¹⁸

Zapalenie trzustki

• Może wystąpić po podaniu wysokich dawek¹⁹

Leczenie przedawkowania

W przypadku przedawkowania brak jest swoistego antidotum, stosowane jest leczenie podtrzymujące i objawowe. Metyloprednizolon jest usuwany w procesie dializy².