Menu

Zgłoś skutki uboczne leku

Popularne

SPOSÓB NA WSZY
WZMOCNIJ ODPORNOŚĆ DZIECKA
POKONAJ PRZEZIĘBIENIE
WSPARCIE W BÓLU MENSTRUACYJNYM
WITAMINA D DLA CIEBIE
SPECJALISTYCZNE WSPARCIE ŻYWIENIOWE
SUPLEMENTACJA JODU

Dinitrogenii oxidum

Wskazania stosowania

  • Znieczulenie ogólne
  • Płytkie znieczulanie bez utraty świadomości
  • Uraz
  • Oparzenie
  • Autoanalgezja okołoporodowa
  • Zabieg dentystyczny
  • Zabieg dermatologiczny
  • Chirurgia otolaryngologiczna
  • Poród

Leki zawierające Dinitrogenii oxidum

Producenci leków z Dinitrogenii oxidum

O substancji czynnej

Informacje ogólne

Podtlenek azotu (Dinitrogenii oxidum) to gaz medyczny skroplony, stosowany głównie w anestezjologii i medycynie bólu. Występuje w stężeniach od 98% do 100% v/v, w zależności od producenta12.

Podtlenek azotu jest dostarczany w butlach o różnych pojemnościach, np. 3 l, 10 l, 13,33 l, 40 l, 53,33 l, a także w wiązkach 12 butli3.

Wskazania do stosowania

Podtlenek azotu jest stosowany w następujących sytuacjach:

  • Jako lek pomocniczy w znieczuleniu ogólnym, w połączeniu z innymi środkami znieczulającymi podawanymi dożylnie lub wziewnie45.
  • Jako środek przeciwbólowy w płytkim znieczulaniu bez utraty świadomości, np. podczas krótkotrwałych, bolesnych zabiegów medycznych, takich jak urazy, oparzenia, poród, zabiegi dentystyczne czy chirurgia otolaryngologiczna67.
  • Jako składnik znieczulenia ogólnego złożonego, w połączeniu z innymi środkami znieczulającymi, opioidami i środkami zwiotczającymi mięśnie8.

Wskazania do stosowania

Znieczulenie ogólne

Podtlenek azotu jest stosowany jako lek pomocniczy w znieczuleniu ogólnym, w połączeniu z innymi środkami znieczulającymi podawanymi dożylnie lub wziewnie1. Może być również stosowany jako składnik znieczulenia ogólnego złożonego, w połączeniu z wziewnymi środkami znieczulającymi, dożylnymi środkami znieczulającymi (np. tiopental, propofol), opioidami i (lub) środkami zwiotczającymi mięśnie2.

Uśmierzanie bólu

Podtlenek azotu jest również stosowany jako lek pomocniczy uśmierzający ból w płytkim znieczulaniu bez utraty świadomości podczas krótkotrwałych, bolesnych zabiegów w ramach pomocy medycznej, np. urazy, oparzenia, autoanalgezja okołoporodowa, zabiegi dentystyczne, zabiegi dermatologiczne, chirurgia otolaryngologiczna3. Może być podawany w równomolowej mieszaninie z tlenem (50% v/v podtlenku azotu i 50% v/v tlenu) jako środek przeciwbólowy o słabych właściwościach znieczulających4.

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności

Wpływ na witaminę B12 i metabolizm

Podtlenek azotu powoduje inaktywację witaminy B12 (kofaktora syntazy metioniny), co wpływa na metabolizm kwasu foliowego. Długotrwałe podawanie podtlenku azotu zaburza syntezę DNA, co może prowadzić do zmian megaloblastycznych w szpiku kostnym, mieloneuropatii oraz podostrego złożonego zwyrodnienia rdzenia kręgowego1.

U pacjentów z niezdiagnozowanym subklinicznym niedoborem witaminy B12, toksyczność neurologiczną obserwowano już po pojedynczej ekspozycji na podtlenek azotu2.

Przed użyciem podtlenku azotu u osób z czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B12 (np. alkoholizm, niedokrwistość, dieta wegetariańska, choroby jelit) należy zbadać poziom witaminy B123.

W przypadku długotrwałego lub powtarzającego się stosowania podtlenku azotu zaleca się suplementację witaminy B124.

Bezpieczeństwo i środki ostrożności

Podtlenek azotu należy zawsze podawać z co najmniej 21% tlenem5. Pomieszczenia, w których stosowany jest podtlenek azotu, muszą być wyposażone w odpowiedni system wentylacji, aby utrzymać stężenie azotu na minimalnym poziomie6.

Podtlenek azotu jest gazem niepalnym, ale może podtrzymywać spalanie innych gazów. Jest cięższy od powietrza i gromadzi się w nisko położonych przestrzeniach7.

Podczas podawania podtlenku azotu należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z niewydolnością serca, niedociśnieniem lub po operacjach zatok i ucha środkowego8.

W przypadku wystąpienia sinicy podczas znieczulenia, należy natychmiast wstrzymać podawanie podtlenku azotu i wentylować pacjenta powietrzem otoczenia9.

Wpływ na układ nerwowy i hematologiczny

Podtlenek azotu może powodować depresję układu oddechowego u noworodków, dlatego należy monitorować ich stan po zastosowaniu podtlenku azotu w okresie okołoporodowym10.

Długotrwałe stosowanie podtlenku azotu może prowadzić do uzależnienia, szczególnie u osób z historią nadużywania substancji11.

Podtlenek azotu wpływa na funkcje poznawcze i psychomotoryczne, dlatego zaleca się unikanie prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn przez co najmniej 24 godziny po znieczuleniu12.

Dawkowanie

Dawkowanie i sposób podawania

Podtlenek azotu może być podawany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny, w dobrze wentylowanych pomieszczeniach lub z zastosowaniem urządzeń zapobiegających powstawaniu zbyt wysokich stężeń podtlenku azotu1. Podtlenek azotu musi być podawany wziewnie, w połączeniu z tlenem, przy użyciu sprzętu wyposażonego w monitoring zawartości tlenu i alarm ostrzegający w przypadku spadku stężenia tlenu poniżej 21%2.

Podtlenek azotu nie powinien być podawany przez okres dłuższy niż 24 godziny ze względu na toksyczny wpływ na rdzeń kręgowy3.

Uśmierzanie bólu/uspokajanie

Wdychanie podtlenku azotu w stężeniach do 50% powoduje uśmierzenie bólu i uspokojenie bez zaburzenia przytomności i z podtrzymaniem reakcji na komunikację werbalną4. Dla uśmierzenia bólu w niektórych przypadkach skuteczne jest stężenie 30%, ogólnie wystarczające jest stężenie 50%5.

Znieczulenie

Stężenia podtlenku azotu 35-75% w mieszance z tlenem i innymi anestetykami są używane w znieczuleniu, ponieważ działanie podtlenku azotu w monoterapii dla wprowadzenia znieczulenia jest bardzo słabe6. Podtlenek azotu jest zwykle stosowany w połączeniu z tlenem w stosunku 1 porcja tlenu i 2 porcje podtlenku azotu, co daje mieszankę 66% podtlenku azotu i 33% tlenu7.

Podtlenku azotu nie można podawać w stężeniach wyższych niż 70%-75%, ponieważ w takim przypadku nie można zapewnić bezpiecznej dawki tlenu8.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazania ogólne

Podtlenek azotu nie jest wskazany w następujących przypadkach:

  • Pacjenci z objawami nadciśnienia śródczaszkowego1.
  • Pacjenci nieprzytomni2.
  • Pacjenci z zaburzeniami przytomności, które utrudniają współpracę3.
  • Pacjenci z niedoborem witaminy B124.
  • Osoby silnie stłumione5.
  • Stosowanie terapii metotreksatem6.

Przeciwwskazania związane z akumulacją gazu

Podtlenek azotu nie powinien być stosowany w przypadku:

  • Widocznej lub podejrzewanej odmy7.
  • Chorób z przewidywaną akumulacją gazu w jamach, takich jak niedrożność jelit czy zapalenie zatok8.
  • Ostrej niedrożności jelit9.
  • Choroby dekompresyjnej10.
  • Urazów głowy lub szczękowo-twarzowych11.

Przeciwwskazania związane z okulistyką

Podtlenek azotu nie jest wskazany w przypadku:

  • Pacjentów, u których przeprowadzono niedawno wewnątrzgałkową iniekcję gazu (np. SF6, C3F8, C2F6)12.
  • Rozprężenie pęcherzyka gazowego w gałce ocznej pod wpływem podtlenku azotu może spowodować poważne uszkodzenie wzroku13.

Interakcje

Interakcje farmakologiczne

Podtlenek azotu oddziałuje na receptory opioidowe (podtypy OP2 i OP3), receptory GABA (podtyp A) oraz receptory glutaminianowe (podtyp NMDA). Może to prowadzić do interakcji z innymi lekami, szczególnie z anestetykami wziewnymi, opioidami, benzodiazepinami i barbituranami1.

  • Anestetyki wziewne: Podtlenek azotu zmniejsza minimalne stężenie pęcherzykowe (MAC) anestetyków wziewnych, co pozwala na zmniejszenie ich dawki i skrócenie czasu indukcji znieczulenia2.
  • Opioidy: Wykazują addytywne działanie przeciwbólowe i sedatywne w stosunku do podtlenku azotu3.
  • Benzodiazepiny i barbiturany: Intensyfikują działanie podtlenku azotu poprzez oddziaływanie na receptory GABA4.

Interakcje z witaminą B12

Podtlenek azotu powoduje inaktywację witaminy B12, co wpływa na metabolizm kwasu foliowego i syntezę DNA. Długotrwałe stosowanie może prowadzić do zmian megaloblastycznych w szpiku kostnym, mieloneuropatii oraz podostrego złożonego zwyrodnienia rdzenia kręgowego5.

  • Suplementacja witaminy B12: W przypadku długotrwałego lub powtarzanego stosowania podtlenku azotu zaleca się suplementację witaminy B126.
  • Ryzyko toksyczności: U pacjentów z niedoborem witaminy B12 może wystąpić toksyczność neurologiczna nawet po pojedynczej ekspozycji na podtlenek azotu7.

Interakcje z innymi substancjami

Podtlenek azotu może wchodzić w interakcje z różnymi substancjami, wpływając na ich działanie lub toksyczność.

  • Metotreksat: Podtlenek azotu zwiększa toksyczność metotreksatu poprzez wpływ na metabolizm kwasu foliowego8.
  • Środki zwiotczające mięśnie: Podtlenek azotu wzmacnia działanie niedepolaryzujących środków zwiotczających mięśnie, takich jak cisatrakurium, pankuronium czy wekuronium9.
  • Gazy okulistyczne: Przeciwwskazane jest stosowanie podtlenku azotu u pacjentów po iniekcji gazów okulistycznych (np. SF6, C3F8), ponieważ może to prowadzić do rozprężenia pęcherzyka gazowego i uszkodzenia wzroku10.

Wpływ na płodność, ciążę i laktację

Wpływ podtlenku azotu na ciążę

Podtlenek azotu może być stosowany w ciąży, ale z zachowaniem ostrożności. Badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ długotrwałego podawania podtlenku azotu na rozwój potomstwa1. W przypadku kobiet narażonych zawodowo na przewlekłe wdychanie podtlenku azotu w okresie ciąży, odnotowano wzrost liczby samoistnych poronień i występowania wad rozwojowych u płodów2.

Zalecenia dotyczące stosowania w ciąży:

  • Podtlenek azotu może być stosowany w okresie ciąży w przypadku klinicznie uwarunkowanej potrzeby3.
  • Kobietom w ciąży podaje się podtlenek azotu w stężeniu nie większym niż 50% wdychanej mieszaniny4.
  • Należy unikać częstego lub przedłużającego się podawania5.

Znieczulenie podczas porodu:

Z uwagi na szybkie przenikanie przez barierę łożyska do płodu, zaleca się:

  • Przerwanie podawania podtlenku azotu, jeśli czas pomiędzy podaniem środka znieczulającego a wydostaniem płodu przekracza 20 minut6.
  • Unikać stosowania podtlenku azotu w przypadku zagrożenia płodu7.

Wpływ podtlenku azotu na karmienie piersią

Nie wiadomo, w jakim stopniu podtlenek azotu przenika do mleka matki8. Po krótkotrwałym stosowaniu podtlenku azotu, zważywszy na bardzo krótki okres półtrwania, przerwanie karmienia piersią nie jest konieczne9.

Wpływ podtlenku azotu na płodność

Brak odnośnych danych dotyczących wpływu podtlenku azotu na płodność u ludzi10. Potencjalne ryzyko upośledzenia płodności związane z długotrwałym przebywaniem w miejscu stosowania nie może być wykluczone11.

Działania niepożądane

Działania niepożądane ogólne

Podtlenek azotu może powodować różne działania niepożądane, które są zależne od czasu ekspozycji, dawki oraz indywidualnych predyspozycji pacjenta. Poniżej przedstawiono najważniejsze działania niepożądane:

  • Nudności i wymioty – występują bardzo często1.
  • Zaburzenia psychiczne – często obserwuje się euforię, zaburzenia nastroju, zawroty głowy lub omdlenia2.
  • Zaburzenia układu krwionośnego – u dzieci może wystąpić zmniejszone wysycenie hemoglobiny tlenem3.
  • Zaburzenia układu nerwowego – rzadko występują mielopatia, polineuropatia, bóle głowy, skurcze mięśni, zwiększenie ciśnienia śródczaszkowego4.
  • Zaburzenia układu oddechowego – bardzo rzadko może wystąpić bezdech lub skurcz oskrzeli5.

Działania niepożądane według układów

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

  • Niedokrwistość megaloblastyczna – bardzo rzadko, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu (>24 godziny)6.
  • Granulocytopenia – bardzo rzadko, po długotrwałym stosowaniu7.

Zaburzenia układu nerwowego

  • Mielopatia i neuropatia – rzadko, zwłaszcza u osób z niedoborem witaminy B128.
  • Zwiększone ciśnienie śródczaszkowe – bardzo rzadko9.

Zaburzenia układu oddechowego

  • Niedotlenienie – bardzo często, przez kilka minut po zakończeniu podawania10.
  • Odma opłucnowa – bardzo rzadko11.

Zaburzenia psychiczne

  • Halucynacje i zaburzenia psychotyczne – niezbyt często12.
  • Uzależnienie – bardzo rzadko13.

Przedawkowanie

Skutki przedawkowania podtlenku azotu

Skutki przedawkowania podtlenku azotu są spowodowane głównie pozbawieniem organizmu tlenu, a nie bezpośrednim działaniem toksycznym samej substancji1. Może to prowadzić do:

  • Hipoksji (niedoboru tlenu w tkankach)2
  • Sinicy (niebieskiego zabarwienia skóry spowodowanego niedotlenieniem)3
  • Śpiączki (w przypadku długotrwałego niedotlenienia)4
  • Zawrotów głowy, utraty przytomności, a nawet zgonu (w skrajnych przypadkach)5

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania podtlenku azotu należy podjąć następujące działania:

  • Natychmiast przerwać podawanie podtlenku azotu6.
  • Zapewnić pacjentowi wentylację powietrzem lub tlenem, aż do osiągnięcia prawidłowego wysycenia tlenem7.
  • Zwiększyć frakcję tlenu w mieszaninie oddechowej, jeśli to możliwe8.
  • W przypadku znieczulenia ogólnego, lekarz anestezjolog powinien dostosować stężenie podtlenku azotu i podjąć odpowiednie działania9.