Aksamitka wzniesiona

Czym jest aksamitka wzniesiona i co zawierają jej kwiaty?

Aksamitka wzniesiona, znana naukowo jako Tagetes erecta, to jednoroczna roślina z rodziny astrowatych (Asteraceae), pochodząca z Ameryki Środkowej i Południowej. Dziś uprawiana jest na całym świecie – w Europie, Azji i Afryce – zarówno jako roślina ozdobna ze względu na intensywnie żółte lub pomarańczowe kwiaty, jak i jako surowiec leczniczy. W Polsce bywa też nazywana aksamitką wyniosłą lub szarańczą wzniesioną.

To właśnie kwiaty i naziemne części rośliny są surowcem o znaczeniu terapeutycznym. Ich skład chemiczny jest wyjątkowo bogaty:

• Karotenoidy – luteina i zeaksantyna – naturalne pigmenty o silnym działaniu antyoksydacyjnym, odpowiadające za charakterystyczny żółto-pomarańczowy kolor kwiatów. Luteina stanowi aż 88% frakcji karotenoidowej w ekstrakcie, zeaksantyna ok. 5%.
• Fitoncydy – roślinne związki o działaniu antybakteryjnym i przeciwgrzybiczym, działające jak naturalne antybiotyki.
• Flawonoidy – substancje o właściwościach przeciwutleniających, wspierające ochronę komórek.
• Fenolokwasy i terpeny – uzupełniają profil aktywny rośliny, wzmacniając jej działanie zdrowotne.

Jak aksamitka wzniesiona wspiera zdrowie oczu?

To jeden z najbardziej udokumentowanych obszarów działania tej rośliny. Luteina i zeaksantyna gromadzą się w plamce żółtej siatkówki oka, gdzie pełnią rolę naturalnego filtru i tarczy antyoksydacyjnej. Pochłaniają szkodliwe promieniowanie niebieskie emitowane m.in. przez ekrany elektroniczne i chronią komórki siatkówki przed stresem oksydacyjnym wywołanym przez wolne rodniki.

Regularne uzupełnianie diety w te karotenoidy – w ilości ok. 6–10 mg luteiny dziennie – może zmniejszyć ryzyko zwyrodnienia plamki żółtej (AMD) oraz zaćmy, a także poprawić ostrość widzenia i czas reakcji wzrokowej. Suplementacja jest szczególnie polecana osobom długotrwale pracującym przy komputerze, seniorom oraz osobom z krótkowzrocznością, u których luteina może spowalniać jej postęp.

Działanie przeciwzapalne, antybakteryjne i wykrztuśne – kiedy sięgnąć po aksamitkę?

Fitoncydy zawarte w kwiatach aksamitki wzniesionej hamują namnażanie bakterii i grzybów, w tym Candida. Roślina wykazuje też skuteczność w zakażeniach pasożytniczych – tasiemcem, glistą i włosieniem krętym. To czyni ją użytecznym wsparciem przy nawracających infekcjach układu moczowego, oddechowego i płciowego.

Działanie wykrztuśne polega na upłynnianiu zalegającej wydzieliny śluzowej w drogach oddechowych i ułatwianiu jej odkrztuszania. Sprawdza się przy:

• zapaleniu zatok, gardła, oskrzeli i płuc,
• przeziębieniach przebiegających z gęstą wydzieliną,
• przewlekłych schorzeniach układu oddechowego.

Aksamitka działa też przeciwzapalnie w obrębie stawów i mięśni – może być pomocna przy bólach reumatycznych i przeciążeniach.

Właściwości neuroprotekcyjne i wpływ na samopoczucie

Co ciekawe, aksamitka wzniesiona wykazuje działanie uspokajające, przeciwdepresyjne i przeciwlękowe. Poprawia jakość snu i łagodzi objawy stresu. Badania fitoterapeutyczne wskazują na jej właściwości neuroprotekcyjne – regularne stosowanie preparatów z tej rośliny może zmniejszać ryzyko chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona.

Roślina wykazuje ponadto działanie estrogenne i antyandrogenne, co sprawia, że bywa stosowana wspomagająco w przypadku:

• objawów menopauzy u kobiet (m.in. uderzenia gorąca, wahania nastroju),
• niedoczynności jajników,
• przerostu prostaty u mężczyzn.

Właściwości kosmetyczne i dermatologiczne aksamitki

Wyciąg z kwiatów aksamitki wzniesionej jest cennym składnikiem kremów, maści i innych preparatów kosmetycznych. Jego działanie antyoksydacyjne spowalnia procesy starzenia się skóry, a zawarte karotenoidy przywracają skórze koloryt i blask. Preparaty z aksamitką polecane są szczególnie przy:

• skórze szarej, zmęczonej i pozbawionej elastyczności,
• łuszczycy i toczniu – zmniejszają stany zapalne i wspierają regenerację,
• trądziku i wypryskach – działanie antybakteryjne ogranicza namnażanie bakterii na skórze,
• ranach i skaleczeń – napary i nalewki stosowane zewnętrznie wspomagają gojenie.

Wyciąg z kwiatów aksamitki uszczelnia i uelastycznia ściany naczyń krwionośnych, co przekłada się na poprawę mikrokrążenia i lepsze odżywienie skóry.

W jakich formach dostępna jest aksamitka wzniesiona?

W aptekach i sklepach z suplementami aksamitkę wzniesioną znajdziesz przede wszystkim jako wyciąg z kwiatów aksamitki wzniesionej – w postaci kapsułek lub ekstraktów. Roślina ta bywa też składnikiem złożonych preparatów wspierających wzrok, w połączeniu z luteiną i zeaksantynią.

W domu można też przygotować:

• Napar – łyżkę świeżych lub suszonych płatków kwiatów zalewa się szklanką wrzątku i parzy pod przykryciem przez 15 minut.
• Nalewkę – przygotowywana dwuetapowo: kwiaty maceruje się w spirytusie 70% przez dwa tygodnie, następnie odlewa nalewkę, a odzyskane kwiaty ponownie zalewa alkoholem 40% na kolejne dwa tygodnie; oba wyciągi łączy się na końcu.

Warto pamiętać, że karotenoidy są związkami rozpuszczalnymi w tłuszczach – ich wchłanianie jest lepsze, gdy suplement lub napar spożywany jest z posiłkiem zawierającym tłuszcze.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o aksamitce wzniesionej?

Aksamitka wzniesiona to roślina o wszechstronnym profilu działania – od ochrony wzroku, przez wsparcie wątroby i układu odpornościowego, aż po zastosowania w dermatologii. Jej kwiaty są jednym z najbogatszych naturalnych źródeł luteiny i zeaksantyny. Jeśli szukasz preparatu wspierającego zdrowie oczu lub działającego przeciwzapalnie, wyciąg z kwiatów aksamitki może być wartościowym uzupełnieniem diety. Pamiętaj jednak o ostrożności przy alergii na astrowate i podczas stosowania leków – w razie wątpliwości zapytaj farmaceutę, zanim zaczniesz suplementację.