Figowiec pospolity

Co zawiera figowiec pospolity – jakie substancje czynne kryją się w owocu i liściu?

Owoc figowca pospolitego to wyjątkowo bogata matryca fitochemiczna. Znajdziemy w nim błonnik pokarmowy, cukry proste (w tym dekstrozę), kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy, chinowy, szczawiowy), a przede wszystkim szeroką gamę polifenoli⁷. Wśród flawonoidów dominują flawonoidy (kwercetyna i jej glikozydy, rutyna, kemferol, luteolina, apigenina) oraz antocyjany – głównie cyjanidyno-3-O-rutynozyd, który odpowiada za ciemne zabarwienie skórki i stanowi przeważającą część aktywności przeciwutleniającej owocu³⁸.

W owocu i liściach występują również kumaryny – w tym furanokumaryny: psoralen i bergapten – oraz kwasy fenolowe: kwas chlorogenowy, kawowy i ferulowy⁹. Liście zawierają ponadto fitosterole (β-sitosterol), triterpenoidy (kwas oleanolowy, lupeol, kwas betulinowy) oraz kwasy tłuszczowe, w tym wielonienasycony kwas linolowy¹⁰. Mleczny sok (lateks) wydzielany przez łodygę i niedojrzałe owoce jest bogaty w enzymy proteolityczne, m.in. ficynę – proteinazę cysteinową o działaniu zbliżonym do papainy¹¹.

Warto wiedzieć, że liście figowca są pod względem różnorodności i stężenia fitochemikaliów bogatsze niż same owoce – to właśnie z liści pochodzi większość badanych ekstraktów o działaniu hipoglikemicznym¹².

Jak działa figa na jelita – czy to skuteczny środek na zaparcia?

Owoc figowca wykazuje dobrze udokumentowane działanie łagodnie przeczyszczające i zmiękczające (demulcent). W świeżych owocach efekt ten wiąże się z wysoką zawartością błonnika pokarmowego i soku cukrowego; w suszonych figach – z niestrawnymi pestkami i skórką, które pobudzają perystaltykę jelit¹³. Błonnik wchłania wodę, zwiększa objętość stolca i przyspiesza jego pasaż – to mechanizm wspólny dla wielu surowców roślinnych bogatych w pektyny i celulozę¹⁴.

Klinicznie najlepiej zbadaną postacią jest pasta z owoców figowca. Randomizowane badanie z podwójną ślepą próbą kontrolowane placebo (Baek i wsp., 2016) wykazało jej skuteczność w łagodzeniu czynnościowych zaparć¹. Wcześniejsze obserwacje i tradycja farmakopejalna – syrop z fig (Syrup of Figs) był oficjalnym preparatem Farmakopei Brytyjskiej – potwierdzają łagodność i bezpieczeństwo działania, co czyni tę formę odpowiednią nawet dla dzieci i osób starszych¹³. Tradycyjnie figi stosowano też jako środek demulcent przy nieżytach nosa i gardła – miękkie, kleiste miąższ łagodzi podrażnioną błonę śluzową¹³.

Czy liście figowca naprawdę obniżają cukier we krwi?

Ekstrakt z liści figowca wykazuje działanie hipoglikemiczne potwierdzone w badaniach na zwierzętach i w wstępnych obserwacjach u ludzi. W badaniu klinicznym Serraclary i wsp. (1998) napar z liści podawany pacjentom z cukrzycą typu 1 zmniejszał zapotrzebowanie na insulinę i obniżał glikemię poposiłkową¹⁵. Badania na szczurach z cukrzycą wywołaną streptozotocyną wykazały, że wodny ekstrakt z liści obniżał stężenie glukozy we krwi i podwyższał poziom insuliny w osoczu¹⁶.

Mechanizm działania jest złożony: aktywne flawonoidy i związki fenolowe hamują wątrobową glukoneogenezę przez aktywację szlaku AMPK, a także wpływają na metabolizm lipidów i poprawiają wrażliwość na insulinę¹. Badania na modelach cukrzycy typu 2 wykazały ponadto poprawę profilu lipidowego – obniżenie stężenia trójglicerydów i cholesterolu LDL¹⁷. Trzeba jednak podkreślić: dostępne badania kliniczne mają małe grupy i krótki czas obserwacji, dlatego preparaty z liści figowca nie zastępują leczenia farmakologicznego cukrzycy¹⁸.

Jakie inne właściwości wykazuje figowiec pospolity?

Poza działaniem przeczyszczającym i hipoglikemicznym, badania laboratoryjne i na zwierzętach opisują szereg innych aktywności biologicznych figowca. Należy je traktować jako dane wstępne, niepotwierdzające skuteczności u ludzi.

• Działanie przeciwutleniające: ekstrakty z owoców i liści efektywnie neutralizują wolne rodniki; ciemne odmiany fig wykazują aktywność antyoksydacyjną porównywalną z czerwonym winem i ciemną herbatą³.
• Działanie przeciwzapalne: bioaktywne flawonoidy i kwasy fenolowe hamują enzymy prozapalne COX i LOX oraz modulują szlaki NF-κB i MAPK¹⁹.
• Działanie przeciwskurczowe: wodny ekstrakt z suszonych fig rozluźniał skurcze jelit w modelu na jelicie cienkim królika, prawdopodobnie przez aktywację kanałów K-ATP²⁰.
• Działanie przeciwpłytkowe: ekstrakt z figowca hamował agregację płytek krwi indukowaną ADP i adrenaliną w ludzkim osoczu bogatopłytkowym²¹.
• Działanie hepatoprotekcyjne: ekstrakty z liści chroniły wątrobę przed uszkodzeniem wywołanym lekami w modelach zwierzęcych, poprawiając parametry biochemiczne i histologiczne²².
• Działanie przeciwdrobnoustrojowe: metanolowy ekstrakt z owoców wykazywał aktywność przeciwbakteryjną wobec bakterii jamy ustnej (MIC 0,156–5 mg/ml), a ekstrakt z lateksu całkowicie hamował wzrost Candida albicans przy stężeniu 500 µg/ml²³.
• Potencjał przeciwnowotworowy: związki wyizolowane z lateksu (6-O-acylo-β-D-glukozylositosterole) wykazywały cytotoksyczność wobec linii komórek rakowych in vitro; wyniki nie są potwierdzone w badaniach klinicznych²⁴.

W jakich postaciach stosuje się figowiec pospolity?

W praktyce aptecznej i zielarskiej figowiec pospolity dostępny jest w kilku formach, różniących się zastosowaniem i profilem działania.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Preparaty z figowca pospolitego – szczególnie ekstrakt z liści – mogą obniżać stężenie glukozy we krwi. Jeśli przyjmujesz insulinę lub doustne leki przeciwcukrzycowe (np. metforminę, glipizyd, glibenklamid), stosowanie suplementów z liści figi bez konsultacji z lekarzem grozi hipoglikemią. Obserwuj objawy: nadmierne pocenie, drżenie rąk, kołatanie serca, dezorientację⁴²⁵.

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• masz cukrzycę i rozważasz stosowanie ekstraktu z liści figowca – konieczne może być dostosowanie dawki leków²⁵;
• stosujesz leki zwiększające wrażliwość skóry na słońce (np. niektóre antybiotyki, diuretyki, leki psychotropowe) – figowiec zawiera furanokumaryny nasilające fotouczulenie⁴;
• jesteś uczulony na lateks naturalny, morwę lub figowiec benjamina – możliwa reakcja krzyżowa z figowcem pospolitym⁶;
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – spożywanie owoców w ilościach pokarmowych jest uznawane za bezpieczne, ale stosowanie preparatów leczniczych (ekstraktów, kapsułek) w wyższych dawkach nie zostało przebadane⁶;
• masz planowany zabieg chirurgiczny – ze względu na potencjalny wpływ na glikemię i agregację płytek odstawiaj preparaty z figowca co najmniej dwa tygodnie przed operacją⁶;
• po kontakcie lateksu ze skórą pojawi się zaczerwienienie, pęcherze lub nasilona reakcja po ekspozycji na słońce – natychmiast przemyj skórę i skonsultuj się z dermatologiem⁵.

Figowiec pospolity w postaci świeżych lub suszonych owoców jest bezpiecznym i smacznym elementem diety – bogatym w błonnik, polifenole i minerały. Jeśli zależy Ci na wsparciu perystaltyki jelit, kilka suszonych fig dziennie to prosty i sprawdzony sposób. Preparaty z liści mają bardziej złożony profil działania i wymagają większej ostrożności, zwłaszcza przy jednoczesnym leczeniu farmakologicznym. Zanim sięgniesz po kapsułki lub ekstrakt z liści figowca, porozmawiaj z farmaceutą – pomoże dobrać odpowiednią formę i ocenić ewentualne ryzyko interakcji.