Co musisz wiedzieć o tabletce dzień po?

Jak działa tabletka dzień po?

Antykoncepcja awaryjna lub antykoncepcja postkoitalna to fachowe określenia na zwyczajowo określaną pigułkę dzień po. Tabletkę dzień po stosuje się w stanach nagłych do pewnego okresu po stosunku płciowym odbytym bez zabezpieczenia lub jeśli zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła, aby zapobiec ciąży. Jak działa tabletka dzień po i do kiedy można wziąć tabletkę dzień po [1]?

W antykoncepcji awaryjnej stosuje się dwie substancje: lewonorgestrel (Escapelle, Livopill) i octan uliprystalu (ellaOne). Tabletka dzień po dostępna w ramach pilotażu to jedynie ellaOne, dlatego w omawianiu jej działania, skupimy się na tym produkcie i tej substancji. Mechanizm działania uliprystalu polega na zahamowaniu albo opóźnieniu owulacji. Owulacja (jajeczkowanie) to proces uwolnienia komórki jajowej z pęcherzyka jajnikowego (Graafa). Żywotność plemników w drogach rodnych kobiet jest zróżnicowana, ale zwykle badania podają czas około 2 dni, chociaż istnieje około 5% szans przeżycia plemników przez 5 dni. Z racji tego, że komórka jajowa nie pojawia się w drogach rodnych, to po zażyciu pigułki dzień po nie dochodzi do zapłodnienia, czyli połączenia się komórki jajowej z plemnikiem [2,3].

Do kiedy można wziąć tabletkę dzień po?

W celu zrozumienia czasu, do kiedy można wziąć tabletkę dzień po, zapoznajmy się z mechanizmem owulacji. Owulacja związana jest ze wzrostem stężenie hormonu luteinizującego (LH). Wzrost tego hormonu rozpoczyna przygotowanie pęcherzyka jajnikowego do pęknięcia i uwolnienia komórki jajowej. Owulacja następuje pewną chwilę po piku (maksymalnym wzroście) LH. Octan uliprystalu odsuwa ten pik w czasie (kilka dni), co prowadzi do wspomnianego wcześniej opóźnienia owulacji i przez to zapobiega ciąży [4].

Pigułkę dzień po należy zażyć maksymalnie do 120 godzin po stosunku płciowym bez zabezpieczenia lub gdy podejrzewamy jego nieskuteczność. Badania pokazują, że najlepiej przyjąć ją do 72 godzin natomiast najrozsądniej jest wziąć tabletkę dzień po jak najszybciej [5].

Czy tabletka dzień po jest bezpieczna?

Tabletka dzień po to bezpieczna metoda antykoncepcji awaryjnej. Jest bezpieczna dla kobiet, ale również dla połączonej już komórki jajowej z plemnikiem. Należy jeszcze raz zaznaczyć, że skuteczność octanu uliprystalu została wykazana przed wyrzutem LH i podczas wyrzutu. Tylko w tym momencie dochodzi do opóźnienia owulacji. Jeśli kobieta zażyje pigułkę dzień po wyrzucie LH, czyli wtedy, kiedy doszło już do owulacji, to pigułka dzień po nie spełni swojego zadania.

Warto podkreślić, że antykoncepcja awaryjna nie jest metodą aborcji. Nie wpływa ona w żaden sposób na ciążę kobiety, ani na rozwijającą się zygotę, czyli powstałą komórkę po zapłodnieniu. Jeżeli doszło już do owulacji, a nawet nie doszło jeszcze do zapłodnienia, to ellaOne będzie nieskuteczna. Informacje dotyczące działania wczesnoporonnego octanu uliprystalu są nieprawdziwe.

Działania niepożądane pigułki dzień po

Czy tabletka dzień po jest bezpieczna? Jak każdy lek ma pewne działania niepożądane. Pacjentki najczęściej skarżą się na ból brzucha, mdłości, nudności i wymioty. Jednym z objawów mogą być zawroty i bóle głowy oraz zmęczenie. Kobiety notowały także zwiększoną bolesność pleców, mięśni i piersi. Nie są to działania zagrażające życiu i szybko ustępują [1].

Wymioty po pigułce dzień po

Co zrobić, jeśli zażyjesz pigułkę dzień po i zwymiotujesz? Warto pamiętać o tej zasadzie, bo wpływa ona na skuteczność antykoncepcji awaryjnej. Jeśli wymioty nastąpią do 3 godzin po zażyciu pigułki dzień po, to powinnaś przyjąć kolejną dawkę [1].

Pigułka dzień po i inne metody antykoncepcji

Z racji tego, że tabletkę dzień po bez recepty można przyjąć, nawet jeśli stosujesz antykoncepcję doustną, a z jakiegoś powodu obawiasz się zajścia w ciążę, to co zrobić w takiej sytuacji? Nie ma przeciwwskazań co do przerwania stałej metody antykoncepcji po zażyciu pigułki dzień po, ale może ona obniżyć jej skuteczność. Zaleca się, aby do czasu kolejnej miesiączki stosować dodatkową, mechaniczną metodę antykoncepcji, np. prezerwatywę u partnera [1].

Częste stosowanie antykoncepcji awaryjnej jest niebezpieczne

Częste stosowanie antykoncepcji awaryjnej z lewonorgestrelem lub octanem uliprystalu może prowadzić do różnych skutków ubocznych. Dotyczy to szczególnie jej nadużywania i przyjmowania leku, np. kilka razy w ciągu jednego cyklu miesiączkowego. W skrajnych przypadkach zaburzenia hormonalne mogą utrudniać zajście w ciążę, ponieważ organizm potrzebuje czasu, aby powrócić do naturalnego rytmu cyklu. Cykl również może ulec niebezpiecznemu rozregulowaniu. Przy nadużywaniu pacjentki zgłaszają bardziej obfite krwawienia lub występowanie plamień między cyklami [6,7].

Ze strony układu pokarmowego mogą pojawić się wymioty lub biegunki, zwłaszcza przy częstym stosowaniu leku. Chociaż ciężkie powikłania są bardzo rzadkie, zdarzały się przypadki ciąży pozamacicznej, zakrzepicy (czyli tworzenia się skrzepów w naczyniach krwionośnych), a nawet incydenty neurologiczne, takie jak drgawki czy udary. Sporadycznie zgłaszano również pęknięcie torbieli jajnika oraz problemy natury psychicznej, takie jak smutek, niepokój, rozdrażnienie, a nawet myśli samobójcze. Warto pamiętać, że zbyt częste przyjmowanie antykoncepcji awaryjnej może rozregulować naturalną równowagę hormonalną organizmu [6,7].

Choć nie ma wystarczających danych o tym, jak częste stosowanie antykoncepcji awaryjnej wpływa na wątrobę i nerki, specjaliści zwracają uwagę, że te narządy odgrywają kluczową rolę w przetwarzaniu i wydalaniu hormonów. Ich nadmierne obciążenie może prowadzić do problemów z ich prawidłowym funkcjonowaniem. Dlatego antykoncepcja awaryjna powinna być stosowana jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Jeśli kobieta często sięga po tę formę ochrony, warto porozmawiać z lekarzem o bardziej odpowiedniej metodzie, takiej jak tabletki antykoncepcyjne, wkładki domaciczne czy plastry hormonalne – które zapewniają skuteczność i mniejsze ryzyko skutków ubocznych przy regularnym stosowaniu [6,7].

Od kiedy tabletka dzień po jest dostępna bez recepty lekarskiej?

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, pigułkę dzień po z octanem uliprystalu (ellaOne) możesz kupić bez recepty lekarskiej od 1 maja 2024. Można ją zdobyć w ramach pilotażu zdrowia reprodukcyjnego. Jest to bezpłatna usługa farmaceutyczna świadczona przez wybrane apteki. Po przeprowadzeniu wywiadu przez farmaceutę, który ma charakter edukacyjny i przeprowadzany jest w osobnym pomieszczeniu apteki, zostaje wystawiona recepta farmaceutyczna i pacjentka może kupić lek [8].

Z pilotażu może skorzystać każda kobieta od ukończenia 15. roku życia. Tutaj pojawiają się pewne głosy sprzeciwu. Niektórzy wskazują, że od 15. do 18. roku życia niezbędna jest zgoda opiekuna prawnego. Jest to zasadne w kwestii świadczeń zdrowotnych. Strona rządowa zaznacza, że nie jest to świadczenie zdrowotne, a usługa farmaceutyczna, dlatego może zostać wykonana u osoby od 15. roku życia i nie jest wymagana zgoda opiekuna prawnego.

Tabletkę dzień po bez recepty lekarskiej można kupić w wybranych aptekach. Apteka musi zgłosić się do programu i mieć możliwość przeprowadzania opieki farmaceutycznej. Lista dostępnych aptek znajduje się pod tym linkiem.

Podsumowanie

Pigułka dzień po to bezpieczna metoda antykoncepcji awaryjnej. Nie jest to metoda aborcji, gdyż jedynie opóźnia lub hamuje owulację. Jeśli doszło już do owulacji, to w żaden sposób nie wpływa na zapłodnienie i nie przeciwdziała ciąży. Do kiedy można wziąć tabletkę dzień po? Można ją przyjąć do 120 godzin po stosunku, ale najlepiej zażyć lek jak najszybciej. Od kiedy można kupić tabletkę dzień po bez recepty lekarskiej w ramach pilotażu? Jest to możliwe od 1 maja 2024 w wybranych aptekach.