Śliwa tarnina

Czym jest śliwa tarnina i co zawiera?

Śliwa tarnina (Prunus spinosa), nazywana też tarniną lub śliwą ciernistą, to kolczasty krzew z rodziny różowatych, rosnący dziko w całej Europie i zachodniej Azji. W ziołolecznictwie wykorzystuje się przede wszystkim suszone kwiaty oraz owoce (ciemnofioletowe pestkowce zwane tarninami lub śliwkami tarniny), a w mniejszym stopniu korę i liście⁹.

Za właściwości lecznicze odpowiada bogaty skład fitochemiczny. Kluczowe grupy związków to¹²:

• Garbniki – działanie ściągające, przeciwbiegunkowe, antyseptyczne i przeciwzapalne.
• Flawonoidy – w tym kwercetyna, kemferol, ramnazin oraz glikozydy flawonoidowe; działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne.
• Kwasy fenolowe – m.in. kwas kawowy i ferulowy; właściwości antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe.
• Pektyny – frakcja błonnika o działaniu ściągającym i łagodnie zapierającym.
• Antocyjany – barwniki obecne w owocach, potencjalnie wspierające układ sercowo-naczyniowy.
• Witamina C oraz witaminy A (β-karoten), E, B3, B9 – naturalne antyoksydanty i składniki odżywcze.
• Amygdalina – glikozyd cyjanogenny obecny śladowo w kwiatach i korze, w większych ilościach w nasionach; substancja potencjalnie toksyczna¹⁰.

Spośród flawonoidów szczególnie wyróżnia się ramnazin – naturalny flawonoid wykazujący w badaniach laboratoryjnych silne właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, m.in. zdolność do hamowania metabolizmu cytokin (białek układu odpornościowego regulujących stan zapalny)¹¹¹².

Jak działa tarnina – mechanizmy działania

Działanie tarniny wynika ze współpracy kilku grup związków. Garbniki kurczą błony śluzowe i skórę (efekt ściągający), co przekłada się na łagodzenie biegunek i stanów zapalnych jamy ustnej oraz gardła¹³¹⁴. Jednocześnie te same garbniki w dużych dawkach mogą drażnić błonę śluzową przewodu pokarmowego¹⁵.

Flawonoidy – kwercetyna i kemferol – neutralizują wolne rodniki i ograniczają procesy zapalne. Badania laboratoryjne nad ekstraktami z owoców tarniny wykazały skuteczne obniżanie stresu oksydacyjnego na poziomie komórkowym¹⁶. Warto jednak podkreślić: są to wyniki badań in vitro, a nie potwierdzone korzyści kliniczne u ludzi.

Kwiaty tarniny wykazują łagodne działanie moczopędne i przeczyszczające, przypisywane obecności rutyny i kwercetyny, które działają też rozkurczowo na zapalnie zmienioną tkankę żołądka¹⁷. Owoce natomiast, dzięki garbnikosom i pektynom, działają odwrotnie – ściągająco i zapierająco, co czyni tarninę ciekawym przykładem rośliny, której różne części mogą mieć przeciwstawne efekty na jelita¹⁸.

W badaniach laboratoryjnych stwierdzono też aktywność przeciwdrobnoustrojową ekstraktów z owoców wobec bakterii, m.in. Salmonella i Streptococcus mutans (bakterii próchnicotwórczej). Efekt ten przypisuje się kwasom organicznym – tanicznemu, jabłkowemu, benzoesowemu i sorbinowemu, które destabilizują błony bakteryjne¹⁹. Ponownie – to dane in vitro, nie badania kliniczne.

Na co tradycyjnie stosuje się tarninę?

Przez wieki różne części tarniny znajdowały zastosowanie w europejskiej medycynie ludowej. Poniżej zestawienie tradycyjnych zastosowań z podziałem na część rośliny:

Warto zaznaczyć, że wszystkie wymienione zastosowania mają charakter tradycyjny. Dla żadnego z nich nie dysponujemy na tę chwilę wystarczającymi dowodami klinicznymi potwierdzającymi skuteczność²¹²².

Jak stosować tarninę – formy i dawkowanie

Preparaty z tarniny dostępne są głównie jako suszone kwiaty do przyrządzania naparu, gotowe herbatki ziołowe, soki z owoców oraz kapsułki z mielonymi liśćmi i owocami. Wyciąg z kwiatów tarniny bywa też składnikiem złożonych mieszanek ziołowych⁴.

Tradycyjnie stosowane dawki, przywoływane w literaturze ziołowej, to³⁴:

• Napar z suszonych kwiatów: 1–2 g suszonych kwiatów na filiżankę wrzątku, 1–2 filiżanki dziennie.
• Płukanka z owoców: napar z 2–4 g suszonych owoców lub świeżo wyciśnięty sok rozcieńczony wodą – do płukania jamy ustnej i gardła.
• Napar do stosowania wewnętrznego z kwiatów: ok. ½ łyżeczki suszonych kwiatów na szklankę wody, parzone 3–10 minut w zależności od przeznaczenia²³.

Nie istnieje jednak ustalona, klinicznie zwalidowana dawka standardowa. Nie ma też wystarczających danych naukowych, by precyzyjnie określić zakres bezpiecznego dawkowania dla różnych grup wiekowych⁸. Zawsze stosuj się do zaleceń podanych na etykiecie konkretnego produktu i skonsultuj dawkowanie z farmaceutą.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Tarnina jest rośliną o nieustalonym profilu bezpieczeństwa – oznacza to, że ryzyko nie zostało dokładnie zbadane. Są sytuacje, w których nie należy sięgać po preparaty z tarniny bez uprzedniej konsultacji lekarskiej lub należy zrezygnować z nich całkowicie.

Bezwzględnie skonsultuj się z lekarzem lub zrezygnuj ze stosowania, jeśli:

• Jesteś w ciąży – nasiona i świeże kwiaty tarniny zawierają substancje, które mogą powodować wady płodu i działać toksycznie⁶²⁵.
• Karmisz piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie; zasada ostrożności nakazuje unikanie²⁶.
• Przyjmujesz leki moczopędne lub hipoglikemizujące (na cukrzycę) – tarnina może nasilać ich działanie²⁴.
• Masz stwierdzoną alergię na rośliny z rodziny różowatych (róża, jabłoń, wiśnia, śliwa)²⁴.
• Stosujesz preparat długoterminowo – bezpieczeństwo przy przewlekłym stosowaniu nie jest znane⁷.

Natychmiast skontaktuj się z lekarzem lub centrum toksykologicznym, jeśli po spożyciu preparatu z tarniny (zwłaszcza z nasionami lub świeżymi kwiatami) wystąpią: duszność, zawroty głowy, osłabienie, drgawki, zaburzenia rytmu serca lub utrata przytomności – mogą to być objawy zatrucia cyjanoglikozydami⁷.

Jeśli stosowanie naparu z suszonych kwiatów wywołuje nudności, wymioty lub nasilone dolegliwości żołądkowe, przerwij stosowanie – garbniki w dużych dawkach mogą drażnić błonę śluzową przewodu pokarmowego¹⁵.

Tarnina to roślina z długą tradycją i obiecującym, choć wciąż słabo zbadanym profilem fitochemicznym. Jeśli chcesz ją włączyć do swojej rutyny, wybieraj gotowe, standaryzowane produkty od sprawdzonych producentów, stosuj się ściśle do zalecanych dawek i nie traktuj jej jako zamiennika leczenia farmakologicznego. Przy jakichkolwiek wątpliwościach – zapytaj farmaceutę.