Menu

Surowce roślinne

Śliwa tarnina

Śliwa tarnina (Prunus spinosa) to ciernisty krzew rosnący dziko w całej Polsce, od wieków wykorzystywany w ziołolecznictwie. Jej owoce, kwiaty i kora zawierają garbniki, flawonoidy, antocyjany, pektyny oraz witaminę C. Owoce działają ściągająco i przeciwbiegunkowo, kwiaty mają właściwości moczopędne, napotne i wykrztuśne. W fitoterapii stosuje się je przy zaburzeniach trawienia, stanach zapalnych jamy ustnej i infekcjach układu moczowego. W suplementach i preparatach ziołowych tarnina pojawia się m.in. jako wyciąg z kwiatów. Nie zaleca się jej stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią.

Spis treści

Z tego materiału dowiesz się:

Jakie substancje aktywne zawiera śliwa tarnina i za co odpowiadają
Jak działają owoce, kwiaty i kora tarniny – i czym się różnią
W jakich dolegliwościach można sięgnąć po przetwory z tarniny
Jak przygotować odwar lub napar z owoców i kwiatów
Kiedy tarniny nie stosować i na jakie interakcje uważać

Co to jest śliwa tarnina i dlaczego jest ceniona w ziołolecznictwie?

Śliwa tarnina (Prunus spinosa L.), zwana też tarniną lub tarką, to ciernisty krzew z rodziny różowatych, powszechnie spotykany w Polsce – na miedzach, obrzeżach lasów, ugorach i słonecznych zboczach. Dorasta do 1–4 metrów wysokości. Wczesną wiosną, jeszcze przed rozwinięciem liści, obsypuje się drobnymi, białymi kwiatami. Jesienią pojawiają się granatowo-niebieskie owoce – małe pestkowce o średnicy 8–12 mm, pokryte charakterystycznym, woskowym nalotem.

W ziołolecznictwie surowcem leczniczym są trzy części rośliny: owoce, kwiaty i kora. Każda z nich ma nieco inne zastosowanie. Historia użycia tarniny sięga starożytności – Grecy i Rzymianie znali jej właściwości, a w Polsce była obecna w medycynie ludowej przez stulecia, m.in. jako środek na szkorbut, biegunki i przeziębienia.

Co zawiera tarnina? Skład aktywny rośliny

Za działanie tarniny odpowiada bogaty zestaw substancji bioaktywnych. Owoce zawierają do 4% garbników (tanin), a ich stężenie jest szczególnie wysokie w surowych owocach zbieranych przed przymrozkami. Oprócz garbników znajdziesz w nich:

Flawonoidy (m.in. kwercetyna, kemferol) – działają przeciwutleniająco, uszczelniają naczynia krwionośne i wykazują właściwości przeciwzapalne.
Antocyjany – nadają owocom charakterystyczny granatowy kolor i działają antyoksydacyjnie.
Pektyny – wspomagają trawienie, regulują pracę jelit i mogą korzystnie wpływać na poziom cholesterolu.
Witamina C – szczególnie obfita w kwiatach i owocach zebranych po przymrozkach (do 100 mg/100 g); dawniej stosowana w profilaktyce szkorbutu.
Glikozydy cyjanogenne (m.in. prunazynę, amygdalinę) – w śladowych ilościach mogą działać rozkurczowo, ale ich nadmiar jest niepożądany.
Kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy), karoten, fitosterole, błonnik oraz sole mineralne – żelazo, potas i fosfor.

Surowe owoce mają intensywnie gorzki i cierpki smak właśnie przez dużą zawartość tanin i wolnych kwasów. Po pierwszych przymrozkach część cukrów przekształca się we fruktozę, goryczy ubywa – owoce stają się łagodniejsze i nadają się do spożycia oraz przetwórstwa.

Owoce, kwiaty, kora – każda część działa inaczej:

Owoce – działają ściągająco, przeciwbiegunkowo, żółciopędnie i ochronnie na wątrobę; odkażają przewód pokarmowy, hamują rozwój bakterii i wirusów.
Kwiaty – mają działanie przeczyszczające, moczopędne, napotne i wykrztuśne; stosowane przy przeziębieniach i infekcjach dróg moczowych.
Kora – wykazuje właściwości ściągające i antyseptyczne; używana głównie zewnętrznie, do płukanek.

W suplementach diety tarnina pojawia się przede wszystkim jako wyciąg z kwiatów, rzadziej jako standaryzowany ekstrakt z owoców.

Na co stosuje się tarninę? Zastosowanie w fitoterapii

Owoce tarniny od wieków sięgano przy ostrych biegunkach i niestrawnościach – garbniki działają ściągająco na błonę śluzową jelit, zmniejszają wydzielanie i łagodzą podrażnienie. Sprawdzają się też przy skłonności do luźnych stolców i przy redukcji odruchów wymiotnych. Dzięki właściwościom żółciopędnym regulują przemianę materii i wspierają pracę wątroby.

Kwiaty tarniny działają w zupełnie innym kierunku – pobudzają wydalanie moczu i wspomagają odkrztuszanie wydzieliny przy infekcjach górnych dróg oddechowych. Napotne działanie kwiatów było tradycyjnie wykorzystywane przy przeziębieniach i gorączce.

Zewnętrznie wyciągi z owoców stosuje się jako środek ściągający i antyseptyczny przy:

stanach zapalnych jamy ustnej i gardła (płukanki),
hemoroidach (nasiadówki),
drobnych krwawieniach i wysięku (okłady),
trądziku i problemach skórnych (toniki ściągające).

Bogata zawartość flawonoidów sprawia, że tarnina bywa polecana przy żylakach, miażdżycy i nadciśnieniu – jako wsparcie dla naczyń krwionośnych i krążenia.

Interakcje i środki ostrożności:

Tarnina może nasilać działanie leków moczopędnych i przeciwzakrzepowych – jeśli przyjmujesz takie leki, skonsultuj stosowanie preparatów z tarniny ze swoim lekarzem lub farmaceutą.
Ze względu na zawartość glikozydów cyjanogennych nie należy przekraczać zalecanych dawek (maksymalnie 5–10 g suszu dziennie).
Nie zaleca się stosowania u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią ze względu na brak wystarczających badań dotyczących bezpieczeństwa.
Surowe owoce mogą powodować nudności – zawsze stosuj je w formie przetworzonej (odwar, napar, sok).
Przy długotrwałym stosowaniu zaleca się przerwy po 4 tygodniach kuracji.

Jak przygotować i dawkować preparaty z tarniny?

Najpopularniejszą formą stosowania owoców tarniny jest odwar. Przygotowujesz go, zalewając 2 łyżeczki suszonych owoców 200 ml zimnej wody, doprowadzając do wrzenia i gotując na wolnym ogniu przez 5 minut. Następnie odstawiasz pod przykryciem na 15 minut. Taki odwar pije się 4 razy dziennie po 100 ml – przy biegunkach i dolegliwościach trawiennych.

Kwiaty tarniny przygotowuje się inaczej – jako napar. 2 łyżeczki suszonych kwiatów zalewa się 250 ml wrzątku i parzy pod przykryciem przez kilka minut. Pije się 1–2 razy dziennie przy infekcjach dróg moczowych czy przeziębieniu z kaszlem.

Susz należy przechowywać w szczelnie zamkniętych pojemnikach, w ciemnym i suchym miejscu, z dala od dzieci. Trwałość prawidłowo przechowywanego surowca wynosi do 2 lat.

Owoce tarniny sprawdzają się też w postaci soków, syropów (np. na kaszel), dżemów i nalewek. Sok z tarniny pasteryzowany to wygodna forma na co dzień – wspiera odporność dzięki witaminie C i antyoksydantom.

Podsumowanie – co warto wiedzieć o tarninie?

Śliwa tarnina to wszechstronny surowiec zielarski z udokumentowanym tradycyjnym zastosowaniem. Owoce sięgaj przy biegunkach i niestrawnościach, kwiaty – przy przeziębieniu, kaszlu i problemach z układem moczowym. Zewnętrznie wyciągi sprawdzą się przy stanach zapalnych jamy ustnej i hemoroidach. Pamiętaj, żeby nie przekraczać zalecanych dawek i nie stosować tarniny w ciąży. Jeśli przyjmujesz leki moczopędne lub przeciwzakrzepowe, przed sięgnięciem po preparaty z tarniny porozmawiaj z farmaceutą.

Pytania i odpowiedzi

Na co pomaga tarnina?

Owoce tarniny działają ściągająco i przeciwbiegunkowo, wspomagają pracę wątroby i żółciopędnie regulują trawienie. Kwiaty mają działanie moczopędne, napotne i wykrztuśne – stosuje się je przy przeziębieniach i infekcjach dróg moczowych.

Jak zrobić odwar z owoców tarniny?

Zalej 2 łyżeczki suszonych owoców 200 ml zimnej wody, zagotuj i gotuj na wolnym ogniu przez 5 minut. Odstaw pod przykryciem na 15 minut i przecedź. Pij 4 razy dziennie po 100 ml przy biegunkach i dolegliwościach trawiennych.

Czy tarnina jest bezpieczna w ciąży?

Nie zaleca się stosowania tarniny w ciąży i podczas karmienia piersią ze względu na brak odpowiednich badań potwierdzających bezpieczeństwo. Zawartość glikozydów cyjanogennych jest dodatkowym powodem do ostrożności.

Czy tarnina wchodzi w interakcje z lekami?

Tarnina może nasilać działanie leków moczopędnych i przeciwzakrzepowych. Jeśli przyjmujesz takie leki, przed zastosowaniem preparatów z tarniny skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Kiedy zbierać owoce tarniny?

Owoce tarniny zbiera się od października do grudnia, najlepiej po pierwszych przymrozkach – wtedy tracą część goryczy, stają się łagodniejsze w smaku i bogatsze w witaminę C. Suszone owoce przybierają czarną, silnie pomarszczoną postać.

Tarnina zewnętrznie – ściągające działanie na skórę i błony śluzowe

Wyciągi wodne z owoców tarniny mają szerokie zastosowanie zewnętrzne. Jako środek ściągający i antyseptyczny sprawdzają się przy stanach zapalnych jamy ustnej i gardła – płukanki z odwaru łagodzą podrażnienie błony śluzowej i hamują rozwój bakterii. Okłady z odwaru stosuje się przy drobnych krwawieniach, wysięku i ranach. W przypadku hemoroidów tradycyjnie polecane są nasiadówki z owoców tarniny. W kosmetyce wyciągi z tarniny wchodzą w skład toników ściągających i maseczek przeciwtrądzikowych – garbniki zmniejszają wydzielanie sebum i zwężają pory. Skuteczność działania można zwiększyć, stosując preparat jednocześnie doustnie i zewnętrznie.

Tarnina w kuchni i przetwórstwie domowym

Choć surowe owoce tarniny są praktycznie niejadalne z powodu intensywnej cierpkości, po przymrozkach lub odpowiedniej obróbce termicznej stają się cennym surowcem kulinarnym. Tradycyjnie przetwarza się je na dżemy, konfitury, soki i syropy – szczególnie syrop na kaszel. Nalewka z tarniny to jeden z bardziej znanych domowych przetworów: owoce maceruje się w spirytusie z dodatkiem cukru przez kilka tygodni. Sok z tarniny jest bogaty w antocyjany i witaminę C, a pektyny zawarte w owocach sprawiają, że przetwory dobrze się żelują bez konieczności dodawania żelatyny. Owoce suszone można dodawać do herbat i mieszanek ziołowych przez cały rok.