Osseina

Czym jest osseina i co wchodzi w jej skład?

Osseina to organiczna część tkanki kostnej – białkowy matrix, który stanowi rusztowanie dla minerałów budujących kość. Jej główne składniki to kolagen typu I (nadający kości elastyczność i wytrzymałość na rozciąganie), osteokalcyna (białko regulujące aktywność osteoblastów) oraz czynniki wzrostu: insulinopodobny czynnik wzrostu IGF-I i IGF-II oraz transformujący czynnik wzrostu TGF-β³. Czynniki te pobudzają proliferację i różnicowanie komórek preosteogennych, czyli komórek, z których powstają kościotwórcze osteoblasty.

W preparatach farmaceutycznych osseina nie występuje samodzielnie – łączy się ją z hydroksyapatytem, mineralną formą fosforanu wapnia o stosunku Ca:P wynoszącym 2:1. Tak powstały kompleks osseina–hydroksyapatyt (OHC) dostarcza jednocześnie składniki organiczne (białka) i mineralne (wapń, fosfor), a przy tym zawiera magnez, potas i cynk¹. To odróżnia go od typowych suplementów wapnia, takich jak węglan lub cytrynian wapnia, które nie zawierają frakcji białkowej.

Jak kompleks osseina–hydroksyapatyt wpływa na kości?

OHC działa dwutorowo – przez komponent mineralny i organiczny. Hydroksyapatyt dostarcza wapnia i fosforu niezbędnych do mineralizacji osteoidu (niezmineralizowanej tkanki kostnej) i utrzymania stabilności matrix³. Komponent organiczny – osseina – reguluje przebudowę kości: osteokalcyna i kolagen typu I wspierają aktywność osteoblastów, a czynniki wzrostu IGF i TGF-β stymulują tworzenie nowej tkanki kostnej³.

Efekt kliniczny tego połączenia jest wyraźny w badaniach nad markerami obrotu kostnego. W randomizowanym, otwartym badaniu prospektywnym z udziałem 120 kobiet powyżej 65. roku życia z osteoporozą senilną poziom osteokalcyny w surowicy – markera kościotworzenia – wzrósł istotnie bardziej w grupie przyjmującej OHC niż w grupie otrzymującej węglan wapnia (różnica istotna statystycznie przy p < 0,05 w 2. i 3. roku obserwacji)⁶. Oznacza to, że OHC wykazuje wyraźniejsze działanie anaboliczne na tkankę kostną niż samo wapno⁷.

W jakich sytuacjach stosuje się preparaty z osseiną?

Kompleks OHC ma udokumentowane zastosowanie w kilku obszarach. Najszerzej zbadano go w osteoporozie pierwotnej i wtórnej – zarówno u kobiet po menopauzie, jak i w osteoporozie starczej³. Badania obejmują też osteopenię (obniżoną gęstość kości, ale jeszcze nie osteoporozę) u kobiet w perimenopauzie⁹.

Drugi ważny obszar to wspomaganie gojenia złamań. Badania kliniczne fazy IV oceniały wpływ OHC na czas zrostu kostnego u pacjentów w wieku 50–80 lat¹⁰. Prowadzone są też badania nad zastosowaniem OHC jako leczenia wspomagającego w ortopedii i traumatologii, w tym przy złamaniach nadgarstka i kości ramiennej¹¹. Dostępne dane wskazują na poprawę zrostu kostnego, skrócenie czasu konsolidacji i zmniejszenie ryzyka stawów rzekomych (pseudartrozy)³.

Badania wykazały również korzystny wpływ na bóle pleców i kolan u kobiet z osteopenią. W 6-miesięcznym badaniu z randomizacją u 74 kobiet w perimenopauzie OHC (1660 mg/dobę) istotnie zmniejszył wyniki bólu w skalach VAS i VRS po 5–6 miesiącach (p < 0,05), a w ocenie globalnej różnica między grupami była znamienna statystycznie (p < 0,01). Jednocześnie poprawiły się wyniki fizycznej domeny kwestionariusza jakości życia SF-36¹².

Jakie dawki stosuje się w badaniach klinicznych?

W badaniach klinicznych stosowano różne schematy dawkowania OHC. Najczęściej pojawiające się dawki to:

• 2 tabletki po 830 mg co 12 godzin (łącznie 1660 mg OHC/dobę, co odpowiada 712 mg elementarnego wapnia na dobę) – schemat stosowany w 3-letnim badaniu porównawczym z węglanem wapnia¹³.
• 1660 mg dwa razy na dobę w 4-letnim badaniu kohortowym u kobiet po menopauzie z osteopenią (łącznie 3320 mg OHC/dobę)¹⁴.
• 1 tabletka dwa razy na dobę jako schemat wspomagający leczenie ortopedyczne złamań¹¹.

Konkretne dawkowanie dla danego pacjenta ustala lekarz w zależności od wskazania, masy ciała i stanu nerek. Nie należy samodzielnie modyfikować dawki ani zamieniać preparatów bez konsultacji ze specjalistą.

Długoterminowe efekty – co pokazują wieloletnie obserwacje?

Dane z długoterminowych badań są spójne. W 4-letnim prospektywnym badaniu kohortowym u 112 kobiet przyjmujących OHC BMD kości przedramienia wzrosło istotnie: wynik T-score zmienił się z –1,27 ± 0,7 do –0,86 ± 0,7, a Z-score z –1,03 ± 0,7 do –0,62 ± 0,7 (oba p < 0,0001). Łagodne zaparcia wystąpiły u 3,2% uczestniczek¹⁴.

W 3-letnim badaniu porównawczym u kobiet z osteoporozą senilną BMD szyjki kości udowej wzrosło o 2,5% w grupie OHC wobec 1,2% w grupie węglanu wapnia. W odcinku lędźwiowym kręgosłupa OHC ograniczyło spadek BMD do –1,1%, podczas gdy węglan wapnia wiązał się ze spadkiem o –2,3%⁶. Trzyletnie badanie u kobiet w perimenopauzie potwierdziło bezpieczeństwo i skuteczność OHC w zapobieganiu osteoporozie⁹.

Działania niepożądane – na co zwrócić uwagę?

Kompleks OHC jest ogólnie dobrze tolerowany. Metaanaliza 6 RCT wykazała, że działania niepożądane wystąpiły u mniej niż 4% pacjentów przyjmujących OHC, podczas gdy w grupach węglanu wapnia odsetek ten sięgał nawet 18%⁴. W 4-letnim badaniu prospektywnym odnotowano łagodne zaparcia u 3,2% uczestniczek¹⁴.

Dominują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego – zaparcia, dyskomfort w nadbrzuszu – typowe dla preparatów wapniowych, choć rzadsze niż przy węglanie wapnia⁸. Przy stosowaniu OHC (podobnie jak innych preparatów wapnia) należy pamiętać o odpowiednim nawodnieniu i regularnej kontroli funkcji nerek przy długotrwałym leczeniu.

Przeciwwskazania – kto nie powinien stosować OHC?

Na podstawie danych z badań klinicznych i kryteriów kwalifikacji do prób klinicznych OHC jest przeciwwskazany lub wymaga szczególnej ostrożności w następujących sytuacjach⁵:

• Ciężka niewydolność nerek – upośledzona eliminacja wapnia i fosforu grozi ich kumulacją.
• Hiperkalcemia (zbyt wysokie stężenie wapnia we krwi) – dodatkowe wapń z preparatu może pogłębić stan.
• Hiperkalciuria (nadmierne wydalanie wapnia z moczem) – zwiększa ryzyko tworzenia złogów.
• Kamica nerkowa wapniowa – obecność złogów wapniowych w nerkach.
• Nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze preparatu.
• Zaburzenia metaboliczne wpływające na gospodarkę wapniowo-fosforanową.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą przed rozpoczęciem stosowania preparatów z OHC, jeśli:

• masz choroby nerek, kamicę moczową lub nawracające infekcje dróg moczowych,
• chorujesz na cukrzycę, nadczynność przytarczyc lub tarczycy,
• jesteś w ciąży lub karmisz piersią,
• przyjmujesz inne leki wpływające na metabolizm kości (bisfosfoniany, kortykosteroidy, leki moczopędne, leki na serce zawierające glikozydy),
• masz zaburzenia wchłaniania jelitowego (choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia)¹⁶.

Zgłoś się do lekarza natychmiast lub wezwij pomoc medyczną, jeśli podczas stosowania preparatu pojawią się:

• silne bóle w okolicy nerek lub trudności z oddawaniem moczu (możliwy objaw kamicy),
• nudności, wymioty, nadmierne pragnienie, osłabienie mięśni lub zaburzenia rytmu serca (mogą wskazywać na hiperkalcemię),
• objawy silnej reakcji alergicznej: obrzęk twarzy, trudności z oddychaniem, wysypka.

Regularna kontrola stężenia wapnia we krwi i moczu jest zalecana przy długotrwałym leczeniu – ustal z lekarzem harmonogram badań kontrolnych.

Kompleks osseina–hydroksyapatyt to opcja warta rozważenia u osób z osteopenią, osteoporozą lub zwiększonym ryzykiem złamań, zwłaszcza gdy standardowy węglan wapnia jest źle tolerowany. Zanim jednak sięgniesz po preparat, omów z lekarzem swój aktualny stan zdrowia, wyniki badań densytometrycznych i inne przyjmowane leki. Pamiętaj, że preparat działa najlepiej jako element kompleksowego leczenia – razem z odpowiednią podażą witaminy D, aktywnością fizyczną i dietą bogatą w wapń.