Dynia

Co zawierają pestki dyni – skład i substancje aktywne

Pestki dyni (Cucurbita pepo, C. maxima) to wyjątkowo gęste odżywczo nasiona. W 100 g znajdziesz około 21–25 g białka, blisko 29 g tłuszczu i ponad 15 g błonnika pokarmowego⁹. Dominującym kwasem tłuszczowym jest kwas linolowy (omega-6) – stanowi ok. 47–50% wszystkich kwasów tłuszczowych – a tuż za nim plasuje się kwas oleinowy (omega-9), ok. 28–45% w zależności od odmiany¹⁰¹¹.

Wśród składników bioaktywnych wyróżniają się przede wszystkim:

• Fitosterole – w tym unikalne δ-7-sterole (delta-7-sterole), niewystępujące w innych roślinach zawierających sterole, oraz β-sitosterol (~25 mg/100 g)³¹².
• Tokoferole (formy witaminy E) – łącznie ok. 20 mg/100 g, z czego dominuje γ-tokoferol (18,7 mg) i α-tokoferol (1,3 mg)⁹.
• Lignany – sekoisolariciresinol i lariciresinol, działające jak fitoestrogeny¹³.
• Kukurbitacyny (m.in. B, E, F) – triterpenoidy o działaniu przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym (badania przedkliniczne)¹.
• Karotenoidy – β-karoten, kryptoksantyna-β, luteina i zeaksantyna¹⁴.
• Tryptofan – aminokwas będący prekursorem serotoniny¹⁵.
• Skwalen (~89 mg/100 g) oraz D-chiro-inozytol – związek wpływający na wrażliwość na insulinę¹²¹⁶.
• Minerały: magnez, cynk, żelazo, selen, miedź, fosfor, wapń¹⁷.

Jak działają pestki dyni – mechanizmy i potwierdzone korzyści zdrowotne

Pestki dyni i olej z pestek dyni działają wielokierunkowo. Tokoferole i karotenoidy neutralizują wolne rodniki i ograniczają uszkodzenia oksydacyjne komórek. Fitosterole, w tym δ-7-sterole, mogą zmniejszać stan zapalny w obrębie gruczołu krokowego i modulować gospodarkę estrogenową¹⁸. Kwasy tłuszczowe omega-6 wspierają elastyczność błon komórkowych, a magnez uczestniczy w regulacji ciśnienia tętniczego i funkcji mięśnia sercowego¹⁹.

Prostata i dolne drogi moczowe (BPH). To najlepiej udokumentowane zastosowanie pestek dyni. Olej z pestek dyni był zatwierdzony przez niemiecką Komisję E do leczenia BPH już w 1985 roku²⁰. W rocznym randomizowanym badaniu z placebo (badanie GRANU) wykazano klinicznie istotne zmniejszenie punktacji IPSS (International Prostate Symptom Score) u mężczyzn przyjmujących wyciąg z pestek dyni²¹. W 2022 roku badanie z udziałem 130 uczestników potwierdziło, że 500 mg wyciągu z pestek dyni dwa razy dziennie redukowało objawy ze strony dolnych dróg moczowych i poprawiało jakość życia²².

Pęcherz nadreaktywny. W badaniu z udziałem 45 osób przyjmowanie 10 g oleju z pestek dyni dziennie przez 12 tygodni poprawiło wyniki kwestionariusza dotyczącego objawów pęcherza nadreaktywnego²³. Wyciąg z pestek dyni jest określany jako pierwszy preparat ziołowy zweryfikowany według kryteriów badań klinicznych Międzynarodowych Konsultacji ds. BPH³.

Ciśnienie tętnicze i profil lipidowy. W 12-tygodniowym badaniu z udziałem 35 kobiet po menopauzie suplementacja olejem z pestek dyni obniżyła rozkurczowe ciśnienie krwi o 7% i zwiększyła poziom „dobrego” cholesterolu HDL o 16%⁵. Mechanizmem może być zwiększenie produkcji tlenku azotu (NO), który rozszerza naczynia krwionośne i poprawia przepływ krwi¹⁹.

Glikemia. W jednooślepym badaniu krzyżowym spożycie 65 g łuskanych pestek dyni podczas posiłku bogatego w węglowodany zmniejszyło poposiłkowy wzrost glukozy (pole pod krzywą) o 35%²⁴. Efekt ten przypisuje się wysokiej zawartości błonnika i białka, które spowalniają wchłanianie cukrów, oraz D-chiro-inozytolowi działającemu jako sensytyzator insuliny¹⁶.

Sen i nastrój. Tryptofan zawarty w pestkach dyni jest prekursorem serotoniny, a pośrednio – melatoniny. Magnez, cynk, miedź i selen mogą dodatkowo wpływać na długość i jakość snu²⁵. W badaniach na zwierzętach podawanie proszku z pestek dyni skracało czas bezruchu w teście wymuszonego pływania, co jest modelem działania przeciwdepresyjnego – wyniki te nie zostały jednak potwierdzone w badaniach klinicznych na ludziach²⁶.

Jakie formy pestek dyni znajdziesz w aptece i jakie dawki stosowano w badaniach?

Pestki dyni dostępne są w kilku postaciach: jako surowe lub prażone nasiona, olej tłoczony na zimno, wyciąg (ekstrakt) z pestek, proszek dyniowy oraz ferment z owoców dyni. W badaniach klinicznych stosowano różne dawki w zależności od wskazania:

Warto pamiętać, że nie istnieje jedno oficjalnie zatwierdzone dawkowanie dla suplementów z pestek dyni. Powyższe liczby pochodzą z konkretnych badań, a producenci preparatów mogą stosować różne stężenia wyciągów. Zawsze czytaj etykietę produktu i – w razie wątpliwości – skonsultuj się z farmaceutą³¹.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Pestki dyni w ilościach spożywanych jako żywność są uważane za bezpieczne. Preparaty w dawkach leczniczych (wyciągi, olej w kapsułkach) są prawdopodobnie bezpieczne dla większości dorosłych, ale wymagają ostrożności w kilku sytuacjach⁶³².

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• Przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe (np. warfarynę, heparynę, acenokumarol) – kwasy omega-3 i wysoka zawartość witaminy K mogą nasilić działanie tych leków i zwiększyć ryzyko krwawień⁶³³.
• Stosujesz leki hipotensyjne lub moczopędne – pestki dyni wykazują działanie moczopędne i mogą nasilać obniżenie ciśnienia³³.
• Przyjmujesz lit – pestki dyni mogą zmniejszać wydalanie litu przez nerki, co grozi wzrostem jego stężenia we krwi do poziomów toksycznych⁷³⁴.
• Stosujesz leki immunosupresyjne – możliwe interakcje farmakodynamiczne⁶.
• Masz chorobę nerek – pestki dyni są bogate w fosfor, którego nadmiar może być szkodliwy przy zaburzeniu czynności nerek⁶.
• Jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak danych o bezpieczeństwie dawek leczniczych; ogranicz spożycie do ilości obecnych w diecie⁸.

Przerwij stosowanie i zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz:

• Objawy alergiczne: świąd, wysypkę, obrzęk twarzy, trudności z oddychaniem, zasłabnięcie – reakcje anafilaktyczne po pestkach dyni są rzadkie, ale opisywane³⁵.
• Silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe: biegunkę, nudności, wzdęcia nieustępujące po zmniejszeniu dawki³².
• Problemy z ejakulacją (u mężczyzn stosujących preparaty w dawkach leczniczych)³⁶.

Jeśli objawy ze strony prostaty lub pęcherza nasilają się mimo stosowania preparatów, nie odkładaj wizyty u urologa. Pestki dyni mogą łagodzić dolegliwości towarzyszące BPH, ale nie zastąpią diagnostyki ani leczenia przyczynowego.

Dla kogo pestki dyni mogą być szczególnie wartościowe?

Mężczyźni po 50. roku życia z łagodnymi objawami ze strony dolnych dróg moczowych to grupa, dla której korzyści z suplementacji olejem z pestek dyni są najlepiej udokumentowane²⁰. Kobiety po menopauzie mogą skorzystać na działaniu fitoestrogenów (sekoisolariciresinol, lariciresinol) wspomagających gospodarkę lipidową i gęstość kości – choć dostępne badania są wciąż wstępne¹³³⁷. Osoby z dietą ubogą w magnez i cynk mogą uzupełniać te minerały, włączając pestki dyni do codziennego jadłospisu jako przekąskę. Pamiętaj jednak, że żaden suplement nie zastąpi zrównoważonej diety i konsultacji ze specjalistą w przypadku konkretnych dolegliwości.