Dynia

Co kryje dynia? Składniki, które mają znaczenie dla zdrowia

Dynia zwyczajna (Cucurbita pepo) to roślina z rodziny dyniowatych, znana na całym świecie zarówno jako warzywo, jak i surowiec leczniczy. Z punktu widzenia zdrowia najcenniejsze są jej pestki – nasiona dyni – oraz tłoczony z nich olej. Miąższ jest z kolei źródłem karotenoidów, witamin i błonnika.

W pestkach dyni znajdziesz przede wszystkim:

• Cynk – minerał szczególnie istotny dla mężczyzn; uczestniczy w prawidłowej spermatogenezie, wspiera układ odpornościowy, gospodarkę hormonalną i gojenie się ran.
• Fitosterole (m.in. beta-sitosterol, spinasterol) – związki strukturalnie podobne do cholesterolu, które utrudniają jego wchłanianie w jelicie i mogą wspierać prawidłowy profil lipidowy.
• Nienasycone kwasy tłuszczowe – kwas linolowy (omega-6), oleinowy (omega-9) i alfa-linolenowy (omega-3), niezbędne dla zdrowia serca i błon komórkowych.
• Kukurbitacyna – substancja o gorzkim smaku, charakterystyczna dla roślin dyniowatych; wykazuje działanie przeciwpasożytnicze, przeciwzapalne, a także pobudza wydzielanie soków trawiennych.
• Witaminy A, E, C i z grupy B – w tym tokoferole działające jako silne przeciwutleniacze.
• Magnez, potas, żelazo, fosfor, selen – minerały wspierające układ nerwowy, mięśniowy i odpornościowy.
• Błonnik pokarmowy – regulujący pracę jelit i wspierający uczucie sytości.

Miąższ dyni zawiera natomiast przede wszystkim karotenoidy – beta-karoten, luteinę i zeaksantynę – korzystne dla zdrowia oczu i skóry, a przy tym jest niskokaloryczny (ok. 34 kcal na 100 g). Warto wiedzieć, że bardziej pomarańczowe i dojrzałe owoce dostarczają więcej witamin i karotenu.

Prostata, pęcherz, układ moczowy – dlaczego pestki dyni są tak cenione?

To pytanie, które najczęściej pada przy okienku apteki. Preparaty z pestek dyni – zarówno olej, jak i wyciągi – należą do najchętniej sięganych surowców roślinnych przez mężczyzn po 45. roku życia. Wraz z wiekiem gruczoł krokowy (prostata) stopniowo powiększa się pod wpływem hormonów androgennych – stan ten określa się jako łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH). Objawia się on częstym oddawaniem moczu, nokturia (wstawaniem w nocy do toalety), uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza i osłabionym strumieniem moczu.

Fitosterole i inne substancje lipidowe zawarte w pestkach dyni wykazują w badaniach klinicznych działanie łagodzące te dolegliwości. W jednym z badań mężczyźni przyjmujący kapsułki z 500 mg ekstraktu z pestek dyni odnotowali znaczącą poprawę jakości życia i zmniejszenie dolegliwości ze strony układu moczowego. Inne badanie – z udziałem 32 pacjentów przyjmujących przez 3 miesiące ekstrakt z pestek dyni w połączeniu z innymi surowcami roślinnymi – wykazało zmniejszenie objawów BPH o blisko 36%, a częstości nocnego oddawania moczu o prawie 40% w porównaniu z grupą placebo.

Co ciekawe, pestki dyni pomagają nie tylko mężczyznom. Badania z udziałem 86 kobiet z wysiłkowym nietrzymaniem moczu wykazały, że stosowanie preparatu zawierającego pestki dyni przez 12 tygodni zmniejszyło epizody bezwiednego moczenia w ciągu dnia o 35%, a częstość oddawania moczu w nocy – aż o 54%.

Olej z pestek dyni – jak działa i jak go stosować?

Olej z pestek dyni tłoczony na zimno to jeden z najbardziej wszechstronnych surowców roślinnych dostępnych w aptekach i sklepach ze zdrową żywnością. Charakteryzuje się ciemnozielonym kolorem, intensywnym orzechowym smakiem i aromatem. Jego skład lipidowy to przede wszystkim kwas linolowy (omega-6, ok. 50% składu), kwas oleinowy (omega-9) i kwas alfa-linolenowy (omega-3), a uzupełniają go fitosterole, skwalen, tokoferole (witamina E), fosfolipidy i karotenoidy.

Z perspektywy zdrowia olej z pestek dyni może:

• Wspierać prawidłowy profil lipidowy – nienasycone kwasy tłuszczowe i fitosterole pomagają obniżyć poziom frakcji LDL cholesterolu i trójglicerydów, a podnosić HDL.
• Działać przeciwzapalnie – NNKT modyfikują skład błon komórkowych i wpływają na mediatory zapalne; antyoksydanty (witamina E, karotenoidy) ograniczają szkodliwe działanie wolnych rodników.
• Wspomagać zdrowie układu pokarmowego – łagodne działanie powlekające poprawia pasaż jelitowy i może zapobiegać zaparciom.
• Działać przeciwpasożytniczo – za sprawą kukurbitacyny, która przenika do układu nerwowego pasożytów jelitowych (tasiemce, owsiki, glista ludzka), nie uszkadzając przy tym organizmu ludzkiego.

Olej z pestek dyni należy stosować wyłącznie na zimno. Wysoka temperatura niszczy cenne nienasycone kwasy tłuszczowe i pogarsza smak. Sprawdza się jako dodatek do sałatek, surówek, zup kremów, past, hummusu, makaronów, kasz czy twarogu. Doustnie stosuje się go w ilości 2–3 łyżeczek dziennie dla dorosłych. W formie kapsułek typowa dawka to 1000 mg oleju dziennie (2 kapsułki po 500 mg), najlepiej podczas posiłku.

Po otwarciu butelkę oleju należy przechowywać w chłodnym, zacienionym miejscu – najlepiej w lodówce. Olej w ciemnej szklanej butelce zachowuje właściwości do ok. 6 miesięcy od wytłoczenia. Osad na dnie butelki to zjawisko naturalne, świadczące o nierafinowanym charakterze produktu.

Pestki dyni i olej dyniowy w pielęgnacji skóry, włosów i paznokci

Olej z pestek dyni to nie tylko preparat do stosowania doustnego. Stosowany zewnętrznie działa natłuszczająco, regenerująco i przeciwzapalnie. Jest szczególnie polecany przy skórze suchej, łuszczącej się i skłonnej do pękania – pomaga odbudować barierę hydrolipidową i zmniejsza uczucie ściągnięcia. Dzięki witaminie E i antyoksydantom poprawia napięcie i elastyczność skóry, co jest istotne przy cerze dojrzałej. Może wspomagać redukcję drobnych zmarszczek i rozjaśnianie przebarwień oraz blizn potrądzikowych.

Olej nadaje się również do pielęgnacji skóry trądzikowej – może regulować wydzielanie sebum i działać lekko oczyszczająco. Przed pierwszym zastosowaniem na skórę wrażliwą warto wykonać próbę na małym fragmencie skóry.

Do pielęgnacji włosów olej z pestek dyni stosuje się jako olejowanie – nakłada się go na suche lub lekko zwilżone włosy, pozostawia na ok. godzinę lub na noc, a następnie zmywa szamponem. Wzmacnia włosy, poprawia ich blask i miękkość, zmniejsza łamliwość i rozdwajanie końcówek. Cynk i beta-sitosterol zawarte w oleju mogą wspierać kondycję mieszków włosowych. Na paznokcie olej wmasowuje się punktowo w płytkę i skórki – działa wzmacniająco i zmniejsza łamliwość.

Proszek dyniowy – kiedy warto po niego sięgnąć?

Proszek dyniowy to suszona i zmielona dynia – miąższ lub odtłuszczone nasiona po wytłoczeniu oleju. To wygodna forma wzbogacenia diety w błonnik i karotenoidy, szczególnie beta-karoten (prowitaminę A), który wspiera zdrowie skóry i wzroku. Błonnik zawarty w proszku dyniowym stymuluje perystaltykę jelit, zapobiega zaparciom i wspiera równowagę mikroflory jelitowej. Proszek można dodawać do koktajli, owsianki, jogurtu, wypieków, zup i sosów – lekko je zagęszcza i nadaje pomarańczowy kolor.

Dynia a cukrzyca i cholesterol – co warto wiedzieć?

Miąższ dyni ma stosunkowo wysoki indeks glikemiczny, dlatego osoby z cukrzycą lub insulinoopornością powinny spożywać go w połączeniu z białkiem i tłuszczem, co spowalnia wchłanianie cukrów. Zupełnie inaczej jest z pestkami i olejem – mają niski indeks glikemiczny i są jak najbardziej wskazane w diecie diabetyka. Tokoferol (witamina E) zawarty w oleju wykazuje właściwości wspomagające normalizację poziomu insuliny.

Fitosterole w pestkach ograniczają wchłanianie cholesterolu w jelitach. Badania wskazują, że spożywanie 30–40 g pestek dziennie może obniżyć poziom cholesterolu całkowitego o 5–10%. Magnez i potas wspólnie wspierają prawidłowe ciśnienie krwi – magnez rozluźnia naczynia krwionośne, a potas reguluje gospodarkę płynami.

Podsumowanie – jak mądrze korzystać z dyni i jej przetworów?

Dynia i surowce z niej pozyskiwane – nasiona, olej tłoczony na zimno, wyciągi z pestek i proszek dyniowy – to wartościowe wsparcie dla zdrowia prostaty, pęcherza, serca, układu pokarmowego i skóry. Garść pestek (ok. 30–40 g) dziennie to prosta przekąska bogata w cynk, magnez i zdrowe tłuszcze. Olej z pestek dyni warto włączyć do diety jako dodatek do potraw na zimno – pamiętając, że jest kaloryczny (900 kcal/100 g), więc wystarczą 2–3 łyżeczki dziennie. Preparaty apteczne z wyciągiem z pestek działają łagodnie i wymagają regularnego, długotrwałego stosowania. Jeśli przyjmujesz leki stale – poinformuj lekarza o suplementacji dyniowej, szczególnie przy lekach przeciwzakrzepowych i na nadciśnienie.