Brytyjska Agencja Regulacyjna ds. Leków i Produktów Zdrowotnych zarejestrowała do użytku w Wielkiej Brytanii lek opracowany przez Merck – molnupirawir, pod nazwą handlową Lagevrio. 22 listopada 2021 roku Europejska Agencja Leków (EMA) wydała rekomendację stosowania leku Lagervrio w leczeniu osób dorosłych z COVID-19 pomimo braku dopuszczenia do obrotu.

Z kolei firma Pfizer przedstawiła obiecujące wyniki badań i starała się w 2021 roku o rejestrację dla substancji o nazwie ritonawir, pod nazwą handlową Paxlovid [1,2]. W styczniu 2022 EMA wydał rekomendację wydania warunkowego pozwolenia na dopuszczenie do obrotu doustnego leku przeciwwirusowego Paxlovid.

W związku z tym w 2022 roku pojawiły się na rynku dwa przeciwwirusowe leki doustne stosowane w leczeniu Covid-19. Jak działają te leki? Kto powinien je przyjmować? Czy są one bezpieczne? Na te pytania odpowiadamy w naszym artykule.

Badania kliniczne nad lekami przeciwwirusowymi na koronowirusa

Lagevrio-Molnupirawir

Wyniki badania klinicznego III fazy z udziałem molnupirawiru były bardzo obiecujące. Lek zmniejszał o ok.  50% ryzyko hospitalizacji (7.3% w porównaniu do 14.1%) lub zgonu u osób łagodnie, lub umiarkowanie przechodzących Covid-19, w porównaniu do grupy kontrolnej. Wśród przyjmujących lek nie odnotowano również żadnego zgonu (w grupie placebo 8 osób). Według założenia ma to być terapia dla osób dorosłych z grupy podwyższonego ryzyka (m.in. otyłość, choroby serca czy cukrzyca). W założeniu tacy pacjenci będą mogli leczyć się sami w domu, unikając hospitalizacji i cięższych powikłań [1]. 

Paxlovid-Ritonawir

Badanie kliniczne Paxlovidu wykazało skuteczność (85-89%) redukcji powikłań Covid-19 wymagających hospitalizacji. Również w tym przypadku ważny był czas rozpoczęcia leczenia. Najlepsze wyniki osiągnięto u pacjentów, którym podano preparat w ciągu 3-5 dni od wystąpienia objawów choroby [2]. 

Jak działają nowe leki na Covid-19?

Lagevrio-Molnupirawir

Substancja początkowo była badana i opracowywana pod kątem leczenia wenezuelskiego wirusowego zapalenia mózgu. Mechanizm działania polega na blokowaniu replikacji wirusa (jest analogiem nukleozydowym). Koronawirus Covid-19 po wniknięciu do komórki duplikuje swoje RNA, aby się namnożyć. Molnupirawir hamuje enzym budujący łańcuch RNA, włącza się do rozrastającej się nici RNA i niszczy ją od środka. Lek może naśladować cytydynę lub urydynę, powodując punktowe mutacje. Mutacje powstają losowo, co zapobiega szybkiemu powstaniu odporności wirusa na ten mechanizm. Z tego względu lek najskuteczniejszy będzie w przypadku szybkiego podania, we wstępnej fazie infekcji. Niestety, lek okazał się nieskuteczny w przypadku hospitalizowanych, ciężko chorych pacjentów. Problemem może być również  niepewność, czy lek nie będzie działał mutagennie, również wobec zdrowych komórek. Dlatego podczas terapii kobiety bezwzględnie nie mogły być w ciąży, a wszyscy pacjenci musieli powstrzymać się od współżycia do 4 dni po zakończeniu terapii [1]. 

Paxlovid-Ritonawir

Jest to inhibitor proteazy (w tej grupie są leki wykorzystywane w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C oraz wirusa HIV). Lek był po raz pierwszy testowany jako preparat dożylny w leczeniu zakażeń wirusem SARS. Ponieważ epidemie tamtego wirusa opanowano, zaprzestano prac nad cząsteczką. Teraz zmodyfikowano ją i przeprojektowano tak, aby móc ją podawać doustnie, a następnie, z dobrymi wynikami, zastosowano w leczeniu zakażeń Covid-19. Lek blokuje replikację wirusa poprzez zahamowanie aktywności kluczowego enzymu, powodującego replikację wirusa w komórkach. W przeciwieństwie do molnupirawiru mechanizm działania wyklucza powstawanie zmian w kodzie genetycznym [2].

Jak dawkować nowe leki oraz jaki jest koszt terapii?

Lagevrio-Molnupirawir

Lek należy przyjmować dwa razy dziennie po cztery kapsułki (po 200 mg molnupirawiru), przez pięć dni, co daje łącznie 40 kapsułek twardych. Szacowany koszt terapii dla jednego pacjenta wynosi ok. 700$. Na pierwszy rzut oka jest to wysoka cena, ale w porównaniu do kosztów innych terapii, hospitalizacji lub leczenia powikłań po przechorowaniu Covid-19, nie wydaje się już tak wygórowana. Wszystko zależy też od tego, jak będzie dostępna i czy będzie refundowana [1,3]. 

Paxlovid-Ritonawir

Stosuje się 3 tabletki dwa razy dziennie. Przez długi czas firma Pfizer nie podawała ceny nowego leku przeciwwirusowego. Jedyną informacją, podawaną przez koncern było to, że kraje wysokorozwinięte zapłacą wyższą cenę za zakup preparatu w porównaniu do państw słabiej rozwiniętych [2]. Obecnie cena opakowania leku Paxlovid wynosi około 500 euro. Jednak dotychczas lek ten nie jest dostępny w polskich aptekach. Pertraktacje pomiędzy Ministerstwem Zdrowia a firmą Pfizer ciągle trwają.

Czytaj więcej: Amantadyna w leczeniu Covid-19, co wiemy, a czego jeszcze musimy się dowiedzieć

Jakie skutki uboczne mogą powodować leki na Covid-19?

Lagevrio-Molnupirawir

Lek nie może być stosowany podczas ciąży. Należy unikać współżycia lub stosować antykoncepcję i zachować szczególną ostrożność, nawet do 4 dni po zakończeniu kuracji. Podobnie nie należy karmić piersią do 4 dni po zakończeniu kuracji preparatem. Lek może powodować biegunkę, nudności, bóle głowy, dezorientację, wysypkę czy wymioty [1,3]. 

Paxlovid-Ritonawir

Pfizer nie przedstawił informacji na temat działań niepożądanych zaobserwowanych podczas stosowania preparatu. Jedyna informacja podana przez producenta mówiła o wystąpieniu skutków ubocznych u ok. 20% pacjentów przyjmujących zarówno preparat, jak i placebo (nie dostawali Paxlovidu) [2]. 

Podsumowanie 

Obie terapie niosą nadzieję, że wspólnie ze szczepionkami mogą w znacznym stopniu przyczynić się do zmniejszenia liczby ofiar pandemii koronowirusa Covid-19. Niestety, aktualnie terapie nie są jeszcze zarejestrowane i dostępne w Polsce, niewiele wiadomo także o ich potencjalnych skutkach ubocznych. Z drugiej strony wyniki badań są bardzo obiecujące. Preparat Pfizera w badaniach wykazał wyższą skuteczność, ale to preparat Merc został zarejestrowany w UK i póki co, tylko on może być zastosowany. W niedługim czasie będzie więcej wiadomo na temat jego skuteczności, jak i skutków ubocznych.