Jednorożce to enigmatyczne i ikoniczne stworzenia, których nikt nigdy nie widział — to właśnie tu tkwi ich niezwykłość. Symbolika przypisywana jednorożcom zmieniała się na przestrzeni wieków, ale nigdy dotąd nie tworzyła spójnej całości. Spectrum zastosowania rogów mitycznego jednorożca było niezwykle szerokie, niemniej zawsze oscylowało wokół kwestii związanych z oczyszczeniem i czystością. Niniejszy tekst może dla wielu wydać się absurdalny, jednak surowiec tego magicznego stworzenia naprawdę był niegdyś używany w lecznictwie [1]. 

Surowce zwierzęce w farmacji

Współczesna farmacja zapomniała już o takich surowcach jak węgiel zwierzęcy, otrzymywany podczas suchej destylacji kości, krwi i kopyt zwierząt; o Castoreum, czyli stroju bobrowym — wydzielinie gruczołów skórnych zwierząt; kleju rybim (Ichtyocolla), otrzymywanym z jesiotrów, czy rogu jelenia (Cornu cervi). Innym wyjątkowym surowcem niegdyś używanym był róg jednorożca — jeden z najbardziej tajemniczych i owianych zagadką surowców farmaceutycznych. Stosowano go już w starożytności, przez kolejne epoki, aż do XIX wieku. Dziś został ostatecznie przeniesiony w obszar mitów. (Czytaj także: 5 popularnych leków OTC, których nie powinieneś łączyć z alkoholem)

Obecnie surowce pochodzenia zwierzęcego stanowią margines wszystkich surowców farmaceutycznych. Niemniej, są one nadal w użyciu. Enoksaparyna i heparyna wytwarzane są z błony śluzowej jelit świni domowej — stosuje się je jako leki przeciwzakrzepowe. Bursztynian metyloprednizolonu — długodziałający glikokortykosteroid, izolowany jest z mleka bydła domowego. Skoniugowane estrogeny wytwarza się zaś z moczu ciężarnych samic konia domowego. Żelatyna, podstawowy składnik w produkcji kapsułek, to kolagen uzyskiwany z kości, ścięgien, chrząstek, kopyt lub rogów zwierzęcych. Powyższe surowce zwierzęce są powszechnie stosowane w dzisiejszej farmacji — za 100 lat przyszłe pokolenia będą prawdopodobnie patrzyły na nie z takim samym zdziwieniem, jak my na rogi jednorożców [1,2].

Gdzie szukać rogu jednorożca?

Enigmatyczny róg jednorożca to tak naprawdę ponad 20 różnych surowców pochodzenia zwierzęcego, które kryją się pod tą jedną wspólną nazwą. Większość z nich to różnego rodzaju rogi, zęby i kości zwierząt. Ze względu na liczność tej grupy, wyodrębniono w niej dwie podkategorie:

1. Prawdziwy róg jednorożca (unicornum verum) — np. ząb narwala.
2. Jego odpowiedniki (unicornum falsum) — np. róg nosorożca [3,4].

Co można wyleczyć rogiem jednorożca?

Preparatami utworzonymi z mitycznego rogu jednorożca leczono następujące schorzenia:

• gorączkę: połączenie rogu jednorożca wraz z bezoarem — kamieniem jelitowym, utworzonym z niestrawionych i nagromadzonych substancji w żołądku zwierząt — leczono gorączkę nieregularną i przerywaną; (Czytaj także: Najlepszy lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy)
• cukrzycę: remedium na tę chorobę stanowiło połączenie rogu jednorożca (dokładnie zęba narwala), mięsa żmii, żelatyny i korzenia arcydzięgla;
• niewydolność serca: lekiem była mieszanka zęba narwala ugotowanego na gęstym rosole, koszenila i szafranu;
• zatrucia: tu lekarstwem okazywał się róg nosorożca, jako uniwersalne antidotum;
• choroby infekcyjne;
• epilepsję [1].

Jaka jest skuteczność terapeutyczna rogu jednorożca?

Ocena skuteczności preparatów zawierających rogi jednorożna jest niemożliwa z oczywistych względów. Ich lata świetności przypadają głównie na starożytność i średniowiecze. Znając jednak skład organów, które stanowią substytut rogu jednorożca, można teoretycznie przypuszczać, jak dany preparat mógłby zadziałać. Takim zamiennikiem jest np. róg nosorożca. Chociaż jego stosowanie w celach leczniczych wydaje się większości z nas niemożliwe, a wręcz absurdalne, to o dziwo informacja na temat jego leczniczego stosowania znajduje się w aktualnych zaleceniach chińskiego rządu i Narodowej Komisji Zdrowia. Co więcej, tuż obok tej wytycznej, znajduje się instrukcja stosowania żółci niedźwiedzia lub sproszkowanego rogu nosorożca w przebiegu infekcji COVID-19 zagrażającej życiu [1].

Stwierdzenie, że róg jednorożca i jego zamienniki nie mają prawa działać, jest sporym nadużyciem, mogą one bowiem wykazywać pewne działanie aktywne. Składają się one z takich składników, które rzeczywiście mogą wpływać na ludzki organizm. Surowce te zawierają spore ilości soli wapnia, co może skutkować mniejszym prawdopodobieństwem arytmii, działaniem moczopędnym bądź niwelowaniem nadkwasoty żołądka. Co więcej, róg jednorożca wraz ze swoimi zamiennikami, posiadają dużą ilość usieciowanych białek. Mogę się one wiązać m.in. z solami rtęci lub ołowiu. Pierwiastki te bywają przyczyną ciężkich zatruć, w związku z czym starożytne historie o oczyszczającym i odtruwającym działaniu rogu jednorożca nie są całkowicie wyssane z palca [1].

Przez setki lat róg jednorożca uważano za uniwersalne antidotum. Być może przypadkowe działanie na ludzki organizm, wynikające z obecności soli wapnia, rzeczywiście potęgowały to przeświadczenie. Jego skuteczność była jednak oparta głównie na czynnikach psychologicznych i kulturowych. Choć powszechnie wiadomo, że jednorożce nie istnieją, to ten fakt przez wieki nie był przeszkodą, aby wierzyć w moc leczniczą jego rogów.