Co powinieneś wiedzieć o nietrzymaniu moczu?

Co to jest nietrzymanie moczu?

Częstość występowania nietrzymania moczu jest trudna do określenia i brak jest jednoznacznych danych określających odsetek liczby osób cierpiących na tę dolegliwość. Według danych przedstawianych przez Międzynarodowe Towarzystwo Kontynencji (International Continence Society, ICS) około 10% kobiet zgłasza co najmniej jeden incydent wycieku moczu w tygodniu, a nawet 25-45% kobiet może doświadczać wycieków sporadycznych [1]. 

U mężczyzn liczby te prezentują się nieco inaczej, ale, podobnie jak wśród kobiet występują tutaj spore rozbieżności. Około 1-40% mężczyzn może doświadczać NTM, przy czym u starszych mężczyzn przedział ten wynosi już 11-35% [1]. 

Dane statystyczne wyraźnie pokazują jednak, że kobiety doświadczają NTM częściej niż mężczyźni. Ponadto ryzyko jego wystąpienia wzrasta wraz z wiekiem. Nie należy jednak traktować NTM jako naturalnego procesu starzenia się [1]!

Najszersza definicja nietrzymania moczu wskazuje, że jest to przypadłość polegająca na mimowolnym oddawaniu moczu, co stanowi problem nie tylko zdrowotny, ale również społeczny i higieniczyny dla pacjenta. Jednocześnie International Continence Society podkreśla, że wspomniana niedogodność jest zawsze bardziej złożona, dlatego możemy wyróżnić wiele rodzajów nietrzymania moczu, które zostaną omówione w dalszej części artykułu [2].

Jakie wyróżniamy rodzaje nietrzymania moczu?

Nietrzymanie moczu przybiera różne postacie. Czasami to może być jedynie bezwiedne popuszczanie kilku kropli, a czasami dochodzi wręcz do całego opróżnienia pęcherza. Częstotliwość występowania problemu to także rzecz zmienna. Epizody NTM mogą występować kilkukrotnie w ciągu dnia, ale również okazjonalnie, np. kilka razy w miesiącu. Ostatni z czynników, jaki może posłużyć do opisania NTM to przewidywalność. Bywa tak, że pacjent jest świadomy tego, że zaraz nastąpi popuszczenie moczu, a czasami bywa to totalnie nieprzewidywalne [1].

Pod względem klasyfikacji nietrzymania moczu możemy wyróżnić następujące rodzaje:

• Wysiłkowe nietrzymanie moczu.
• Naglące nietrzymanie moczu (nietrzymanie moczu z parcia).
• Mieszane nietrzymanie moczu [1,2].

Powyższe rodzaje NTM występują najczęściej, ale możemy wyróżnić także inne rodzaje, np.:

• Nocne nietrzymanie moczu.
• Nietrzymanie moczu z przepełnienia.
• Pozazwieraczowe nietrzymanie moczu.
• Ciągłe nietrzymanie moczu [1,2].

Wysiłkowe nietrzymanie moczu

Przyczyną występowania wysiłkowego nietrzymania moczu najczęściej jest osłabienie mięśni dna miednicy, które w efekcie nie są w stanie prawidłowo zaciskać cewki moczowej. Następstwem jest niekontrolowany wyciek moczu, do którego dochodzi podczas czynności, które powodują zwiększenie ciśnienia wewnątrzbrzusznego, a co za tym idzie zwiększenia ciśnienia w samym pęcherzu. Do wysiłkowego nietrzymania moczu może dochodzić podczas takich czynności jak:

• kaszel,
• kichanie,
• śmiech,
• chodzenie,
• ćwiczenia fizyczne – głównie angażujące tłocznię brzucha, np. dźwiganie ciężarów,
• schylanie się [3,4].

W wysiłkowym NTM najczęściej dochodzi do niewielkiej utraty moczu, ale w zaawansowanych przypadkach może dojść nawet do opróżnienia pęcherza. Problem często występuje u kobiet w wieku menopauzalnym oraz kobiet będących w ciąży. Inne czynniki ryzyka wystąpienia wysiłkowego NTM to m.in.:

• liczne, naturalne porody,
• otyłość,
• częste choroby przebiegające z silnym kaszlem,
• choroby i zabiegi chirurgiczne okolic rodnych u kobiet,
• zabiegi związane z usunięciem nowotworu prostaty [1,3,4].

Naglące nietrzymanie moczu

Naglące nietrzymanie moczu to przypadłość, w której pojawia się nagła i silna potrzeba oddania moczu i najczęściej w krótkim czasie do tego dochodzi. Jest to sytuacja, w której nie możemy kontrolować odruchu oddania moczu. Naglące nietrzymanie moczu określa się również jako nietrzymanie moczu z parcia. U podstawy problemu leży najczęściej nieprawidłowe funkcjonowanie mięśni pęcherza [1]. 

Nietrzymanie moczu z parcia jest jednym z objawów pęcherza nadreaktywnego (overactive bladder, OAB). W tym typie NTM opróżnianie pęcherza następuje szybko i nagle – w sytuacji, w której nie jest jeszcze do końca wypełniony. Naglące parcie może być na tyle silne, że pacjent nie jest w stanie dojść do toalety [3,4].

Innymi objawami pęcherza nadreaktywnego może być” 

• Częstomocz dzienny, czyli oddawanie moczu w dzień powyżej 7 razy. Chociaż ta ilość może się wahać, np. od spożytej objętości płynów lub wysiłku fizycznego.
• Nokturia, czyli sytuacja, w której pojawia się potrzeba oddania moczu w nocy jeden lub więcej razy [5].

Mieszane nietrzymanie moczu

Mieszane nietrzymanie moczu to połączenie wysiłkowego i naglącego nietrzymania moczu. U takich pacjentów pojawiają się nieprawidłowości w funkcjonowaniu mięśni pęcherza oraz dna miednicy. W efekcie epizody nietrzymania moczu pojawiają się podczas wysiłku, a także w wyniku nadreaktywności pęcherza [2].

Nocne nietrzymanie moczu

Nocne nietrzymanie moczu dotyka głównie dzieci powyżej 5. roku życia. Szacuje się, że około 10% dzieci w wieku od 6. do 7. roku życia cierpi na to schorzenie [3].

Nocne nietrzymanie moczu polega na tym, że podczas snu dochodzi do bezwiednego opróżnienia pęcherza. Pacjent pomimo wypełnienia pęcherza nie budzi się. U dzieci z nocnym NTM diagnozuje się zmniejszone, maksymalne wypełnienie pęcherza względem wieku oraz nadmierne wydzielanie moczu w nocy [3].

Moczenie nocne może również wiązać się z nokturią, czyli wybudzaniem się w nocu w celu oddania moczu — przy czym przyjmuje się, że za problem zdrowotny powinno uznawać się już dwie mikcje w porze nocnej.

Nietrzymanie moczu z przepełnienia

Ostatni, omawiany rodzaj nietrzymania moczu to NTM z przepełnienia. W tym typie schorzenia pęcherz pozostaje nadmiernie rozciągnięty. Jest to spowodowane zaburzeniem w odpływie moczu. Bardzo często problemem jest upośledzenie kurczliwości mięśnia wypieracza pęcherza. Może dojść także do niedrożności wylotu pęcherza [4].

Upośledzenie wypieracza pęcherza może wynikać z innych problemów, niezwiązanych bezpośrednio z układem moczowym, np. ze stwardnienia rozsianego, cukrzycy lub urazów rdzenia kręgowego. Schorzenie jest częstsze dla mężczyzn i czasami wynika z przeszkody w oddawaniu moczu, jaką jest przerost gruczołu krokowego [4].

Objawy NTM z przepełnienia to częste oddawanie moczu w małych ilościach oraz ból podczas mikcji. Dochodzi również do bezwiednego oddawania moczu [4]. 

NTM z przepełnienia moczu jest nie tylko krępujące, ale i niebezpieczne dla zdrowia. Ciągłe rozciągnięcie pęcherza prowadzi do osłabienia jego funkcjonowania. Zaleganie moczu może prowadzić do poważnych schorzeń związanych z nerkami. W niektórych przypadkach zaleganie moczu diagnozuje się także w nerkach. W efekcie może to prowadzić do niewydolności tego narządu [4].

W schorzeniach związanych z nietrzymaniem moczu oprócz farmakoterapii i zabiegów pomocne są preparaty chłonne, które zostaną omówione w kolejnym artykule z serii.

Pozazwieraczowe nietrzymanie moczu

Przy pozazwieraczowym nietrzymaniu moczu wyciek moczu następuje przez inne otwory niż ujście zewnętrzne cewki moczowej np. przez przetoki.

Ciągłe nietrzymanie moczu

Jeśli chodzi o ciągłe nietrzymanie moczu to przypadłość, w której obserwujemy stały wypływ moczu.

Gdzie szukać pomocy?

Problem nietrzymania moczu dotyczy wielu z nas. Istnieją organizacje pacjenckie, które zrzeszają osoby z tym problemem i udzielają im wsparcia. Jedną z nich jest Stowarzyszenie UroConti.

Stowarzyszenie Osób z NTM UroConti zrzesza osoby z problemem nietrzymania moczu. Stowarzyszenie zostało założone przez grupę aktywnych osób, które chcą pomóc sobie i innym pacjentom borykającym się z tym problemem. Cele Stowarzyszenia to poprawa jakości życia osób z NTM, wsparcie dla osób z problemem nietrzymania moczu i ich rodzin, a także popularyzacja wiedzy na temat metod leczenia nietrzymania moczu oraz wzrost świadomości społecznej na temat NTM.