Zapalenie stawów dotyka co piątego pacjenta z wczesną sklerodermią

Sklerodermia to przewlekła, nieuleczalna choroba autoimmunologiczna tkanki łącznej, związana z wysoką zachorowalnością i śmiertelnością. W ostatnich latach eksperci zwrócili uwagę na znaczenie wczesnego rozpoznawania objawów narządowych w monitorowaniu, leczeniu i zapobieganiu powikłaniom. Pacjenci z “bardzo wczesną” sklerodermią (veSSc), zwaną również pre-sklerodermią, mają pewne cechy choroby, takie jak objaw Raynauda (napadowe blednięcie i sinienie palców), opuchnięte palce i przeciwciała przeciwjądrowe (ANA), ale nie spełniają jeszcze pełnych kryteriów diagnostycznych.

Nowe badanie pokazuje, że zapalenie stawów jest częstym problemem już we wczesnych stadiach sklerodermii. Występuje u około 20% pacjentów z veSSc, co jest podobne do częstości występowania w ustalonej, zaawansowanej chorobie. Co ciekawe, zapalenie stawów we wczesnej sklerodermii ma charakterystyczny obraz – jest przeważnie seronegatywne (bez typowych przeciwciał), symetryczne (dotyka stawów po obu stronach ciała), oligo- lub poliartrityczne (obejmuje kilka lub wiele stawów) oraz nieerozyjne (nie powoduje uszkodzeń kości widocznych w badaniach obrazowych). Dodatkowo, zapaleniu stawów rzadko towarzyszą podwyższone markery stanu zapalnego we krwi.

Wyzwania diagnostyczne i obciążenie dla pacjentów

Zapalenie stawów w sklerodermii dotyka głównie nadgarstków i stawów palców, rzadziej większych stawów jak łokcie, kolana czy kostki. U około 20% pacjentów występuje również zapalenie pochewek ścięgnistych. Badania ultrasonograficzne potwierdzają kliniczną diagnozę zapalenia stawów w prawie wszystkich przypadkach, w których zostały wykonane.

Zajęcie stawów i zapalenie stawów stanowią istotne obciążenie dla pacjentów z ustaloną sklerodermią. Kompleksowa analiza bazy danych EUSTAR (European Scleroderma Trials and Research) obejmująca 7286 przypadków wykazała obecność zajęcia stawów (zapalenie błony maziowej, tarcie ścięgien i przykurcze) u 28% pacjentów z ustaloną sklerodermią, podczas gdy izolowane zapalenie błony maziowej zgłoszono u 16%. Zajęcie stawów i ścięgien przewiduje negatywny wynik w ustalonej sklerodermii, a zapalenie błony maziowej i tarcie ścięgien niezależnie przewidują ogólną progresję choroby.

Pomimo pozornie łagodnego obrazu klinicznego, ponad 50% pacjentów z wczesną sklerodermią i zapaleniem stawów wymaga leczenia lekami modyfikującymi przebieg choroby (DMARDs). Wśród stosowanych terapii znalazły się leki przeciwbólowe i niesteroidowe leki przeciwzapalne (u 65% pacjentów), glikokortykosteroidy (u 31%) oraz konwencjonalne lub biologiczne DMARDs w monoterapii (u 54%) lub terapii skojarzonej (u 8%).

“Nasze badanie zwraca uwagę na znaczenie zapalenia stawów u pacjentów z bardzo wczesną sklerodermią, wspierając badania przesiewowe w kierunku zapalenia stawów obok innych głównych zajęć narządowych” – piszą autorzy badania.

Zaskakujące odkrycia dotyczące przeciwciał

Interesującym odkryciem jest fakt, że pacjenci z przeciwciałami antycentromerowymi (ACA) mieli znacząco rzadziej zapalenie stawów. To sugeruje potencjalną rolę ochronną tych przeciwciał, co powinno zostać potwierdzone w przyszłych badaniach podłużnych. Jeszcze bardziej zaskakujące jest to, że żaden z pacjentów z przeciwciałami anty-Scl70 nie wykazywał zapalenia stawów w badanej grupie.

Pacjenci z zapaleniem stawów i wczesną sklerodermią mieli pozytywne przeciwciała przeciwjądrowe (ANA) w około 80% przypadków. Co ciekawe, pacjenci z zapaleniem stawów rzadziej wykazywali przeciwciała specyficzne dla sklerodermii (ACA, anty-Scl-70 i anty-RNA Polimeraza III) niż pacjenci bez zapalenia stawów. Około dwie trzecie pacjentów nie miało żadnego z tych trzech przeciwciał, a jedna trzecia miała izolowane przeciwciała ANA.

Badanie objęło 159 pacjentów spełniających kryteria veSSc, z których 108 miało co najmniej jedną wizytę kontrolną, z medianą obserwacji wynoszącą 2 lata. Mediana wieku wynosiła 48 lat, z medianą czasu trwania choroby 3 lata, a 17 (10,7%) pacjentów było mężczyznami. Żaden pacjent nie miał włóknienia skóry na początku badania.

Nie zaobserwowano istotnej różnicy w czasie trwania choroby między pacjentami z zapaleniem stawów i bez niego. Jest to podobne do zapalenia stawów w ustalonej sklerodermii, które może wystąpić we wszystkich stadiach choroby.

W analizie podłużnej, więcej niż jedna trzecia pacjentów z zarejestrowanymi wizytami kontrolnymi (43/108, 39,8%) postępowała do ustalonej choroby w czasie obserwacji. Jednak zapalenie stawów nie okazało się znaczącym niezależnym predyktorem progresji do ustalonej sklerodermii w wieloczynnikowym modelu regresji Coxa, po dostosowaniu do znanych predyktorów (specyficzne przeciwciała, opuchnięte palce i wzorzec SSc w kapilaroskopii).

Badanie to podnosi świadomość na temat znaczenia zapalenia stawów u pacjentów z wczesną sklerodermią. Mimo że zapalenie stawów nie okazało się predyktorem progresji do ustalonej sklerodermii, jego wczesne rozpoznanie i leczenie może poprawić funkcję ręki – jeden z najważniejszych aspektów wpływających na jakość życia pacjentów ze sklerodermią. Znając postępujący charakter choroby z kumulacyjnym uszkodzeniem struktur mięśniowo-szkieletowych, wczesne leczenie składnika zapalnego może przynajmniej częściowo poprawić funkcję ręki, jedną z najważniejszych domen ograniczających dobrostan pacjentów z sklerodermią.

Podsumowanie

– Zapalenie stawów występuje u około 20% pacjentów z bardzo wczesną sklerodermią (veSSc)
– Charakteryzuje się ono symetrycznym, seronegatywnym i nieerozyjnym przebiegiem
– Dotyka głównie nadgarstków i stawów palców
– Ponad 50% pacjentów wymaga leczenia lekami modyfikującymi przebieg choroby
– Pacjenci z przeciwciałami antycentromerowymi (ACA) rzadziej cierpią na zapalenie stawów
– W badanej grupie żaden pacjent z przeciwciałami anty-Scl70 nie wykazywał zapalenia stawów
– Zapalenie stawów nie okazało się predyktorem progresji do ustalonej sklerodermii
– Wczesne rozpoznanie i leczenie może poprawić funkcję ręki i jakość życia pacjentów