Czy depresja prowadzi do samobójczych myśli i czy TMS może pomóc?

Samobójstwa to poważny problem zdrowia publicznego i jedna z głównych przyczyn śmierci na świecie. W USA współczynnik samobójstw przekracza 14 na 100 000 osób, a próby samobójcze są ponad 30 razy częstsze niż dokonane samobójstwa. Choroby psychiczne, szczególnie depresja, są jednym z najsilniejszych czynników ryzyka – badania pokazują, że około 90% osób, które umierają przez samobójstwo, miała zaburzenia psychiczne. Chociaż większość osób z depresją nie podejmuje zachowań samobójczych, niektórzy pacjenci mają szczególną podatność na takie zachowania, która w połączeniu z trudnymi doświadczeniami życiowymi może prowadzić do myśli i prób samobójczych. Problem polega na tym, że bez możliwości bezpośredniego wpływania na tę podatność, ryzyko samobójcze pacjenta pozostaje ściśle związane z jego stanem psychicznym.

Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS) to nieinwazyjna metoda oddziaływania na mózg, która może modyfikować funkcje neuronalne. Jest szczególnie skuteczna w leczeniu dużej depresji, zwłaszcza u osób, które nie odniosły korzyści z leków czy psychoterapii. W ostatnim czasie pojawiły się obiecujące doniesienia o skutecznym zastosowaniu TMS u osób z ostrymi myślami samobójczymi. Nowsza wersja tej terapii, nazywana przerywaną stymulacją theta-burst (iTBS), działa poprzez indukowanie zmian w połączeniach między komórkami nerwowymi w mózgu. Jednak u osób z depresją i tych zagrożonych samobójstwem występują zmiany na poziomie komórkowym, które mogą ograniczać skuteczność tej terapii.

Czy połączenie iTBS z D-cyklosetyną jest skuteczne?

Naukowcy wpadli na pomysł, aby połączyć iTBS z substancją zwaną D-cyklosetyną, która pomaga wzmocnić efekty stymulacji mózgu. To jak dodanie wzmacniacza do głośnika – sygnał staje się silniejszy i wyraźniejszy. Wcześniejsze badania wykazały, że takie połączenie znacząco poprawia wyniki leczenia przeciwdepresyjnego. Zespół badaczy postanowił sprawdzić, czy ta kombinacja może również zmniejszyć myśli samobójcze i tzw. ukryte ryzyko samobójstwa, czyli nieświadome skojarzenia dotyczące śmierci i życia, które można zmierzyć specjalnym testem komputerowym.

Przeprowadzono trzy badania kliniczne na Uniwersytecie w Calgary między 2019 a 2023 rokiem. Dwa z nich obejmowały osoby cierpiące na depresję, a jedno zdrowych ochotników. W badaniach wzięło udział łącznie 82 uczestników, a prawie 30% osób z depresją miało za sobą wcześniejsze próby samobójcze. Uczestnicy otrzymywali albo D-cykloserinę, albo placebo (substancję bez działania leczniczego) przed zabiegami iTBS, które odbywały się pięć dni w tygodniu przez cztery tygodnie. Naukowcy oceniali myśli samobójcze za pomocą specjalnych skal oraz mierzyli ukryte skojarzenia z życiem i śmiercią za pomocą komputerowego testu.

Jakie efekty ma nowa metoda i jakie są jej ograniczenia?

Wyniki były naprawdę obiecujące. W obu badaniach z udziałem osób z depresją, dodanie D-cykloseryny do iTBS prowadziło do szybszego zmniejszenia myśli samobójczych oraz wzmacniało podświadome skojarzenia z życiem. Co ciekawe, poprawa w zakresie myśli samobójczych pojawiała się przed poprawą innych objawów depresji, co sugeruje, że ta terapia może działać w szczególny sposób na mechanizmy związane z ryzykiem samobójczym. Badanie na zdrowych osobach potwierdziło, że sama D-cykloseryna bez iTBS nie wpływa na wyniki testu mierzącego ukryte skojarzenia, co oznacza, że to właśnie połączenie obu metod daje pozytywne efekty.

Ta nowa metoda leczenia wyróżnia się na tle innych szybko działających interwencji przeciwsamobójczych. Na przykład ketamina (inna substancja używana w leczeniu depresji) również szybko zmniejsza myśli samobójcze, ale tylko na krótki czas (do 72 godzin) i nie zmienia ukrytych skojarzeń związanych z życiem i śmiercią. Naukowcy przypuszczają, że skuteczność połączenia iTBS z D-cyklosetyną wynika z przebudowy połączeń w mózgu, szczególnie między lewą grzbietowo-boczną korą przedczołową a przednią częścią zakrętu obręczy – obszarami mózgu, które odgrywają ważną rolę zarówno w depresji, jak i w myślach samobójczych.

Badania mają pewne ograniczenia – były prowadzone w jednym ośrodku, na stosunkowo małej grupie osób, i nie obejmowały pacjentów z ostrym ryzykiem samobójstwa. Ponadto, chociaż test mierzący ukryte skojarzenia jest związany z przyszłymi zachowaniami samobójczymi, nie udowodniono jeszcze, że zmiana wyników tego testu przekłada się na rzeczywiste zmniejszenie liczby samobójstw w przyszłości. “Te obiecujące wyniki przeciwsamobójcze wymagają niezależnego potwierdzenia i rozszerzenia na osoby z ostrymi myślami samobójczymi” – piszą autorzy badania. Niemniej jednak, wyniki te dają nadzieję na nową, skuteczną metodę zapobiegania samobójstwom, która mogłaby uratować wiele istnień.

Podsumowanie

Badania przeprowadzone na Uniwersytecie w Calgary między 2019 a 2023 rokiem wykazały skuteczność połączenia przezczaszkowej stymulacji magnetycznej (TMS) w formie przerywanej stymulacji theta-burst (iTBS) z D-cyklosetyną w leczeniu depresji i myśli samobójczych. W trzech badaniach klinicznych uczestniczyło 82 osoby, w tym pacjenci z depresją oraz zdrowi ochotnicy. Wyniki pokazały, że kombinacja tych metod prowadzi do szybszego zmniejszenia myśli samobójczych i wzmacnia podświadome skojarzenia z życiem, wyprzedzając poprawę innych objawów depresji. Skuteczność tej terapii może wynikać z przebudowy połączeń w mózgu, szczególnie między lewą grzbietowo-boczną korą przedczołową a przednią częścią zakrętu obręczy. Mimo pewnych ograniczeń badań, metoda ta stanowi obiecującą alternatywę dla istniejących terapii przeciwsamobójczych.