Tężec – co to jest?

Tężec to choroba wywoływana przez bakterię – Laseczka tężca (łac. Clostridium tetani). Neurotoksyny produkowane przez nią są niebezpieczne dla człowieka. Atakują układ nerwowy, co generuje poważne objawy, które zostaną omówione w dalszej części artykułu. Bakteria odpowiedzialna za tężec jest tak naprawdę cały czas w naszym otoczeniu. Możemy się nią zarazić przez kontakt skażonego środowiska z naszym organizmem. Jednak jak wygląda tężec i co on powoduje [1]?

Jak wygląda tężec i jakie są objawy tężca?

W jaki sposób rozpoznać tężec? Czy istnieją testy diagnostyczne jednoznacznie potwierdzające chorobę? Tężec rozpoznaje się na podstawie objawów, które mogą być bardzo charakterystyczne. Wiedza o tym, jak wygląda tężec, jest kluczowa dla szybkiego rozpoznania choroby. Do głównych objawów tężca możemy zaliczyć:

• silne i bolesne skurcze mięśni
  • skurczom ulegają głównie mięśnie związane z twarzą i głową (np. mięśnie żwaczy i szyi), ale często pacjenci doświadczają kurczliwości mięśni tułowia (głównie jako nadmierna sztywność);
• szczękościsk;
• drgawki [2,3].

Nasilenie objawów jest związane z intensywnością choroby. W łagodnym przebiegu dominuje głównie sztywność mięśni, ale nie ma problemów z oddychaniem u pacjentów. Natomiast przy poważnych objawach choroby dochodzi nawet do porażenia mięśni oddechowych, problemów z mówieniem i jedzeniem pokarmu. Mogą pojawić się również problemy dotyczące układu sercowo-naczyniowego, np. podwyższone ciśnienie tętnicze krwi lub tachykardia albo bradykardia. Zrozumienie tego, jak wygląda tężec w różnych stadiach, pomaga w szybkiej identyfikacji choroby i wdrożeniu odpowiedniego leczenia [1].

Jak można zarazić się tężcem?

Jak już zostało wspomniane, tężec jest chorobą bakteryjną. Do zakażenia dochodzi przez rany na naszym ciele, które mają kontakt z nadkażonym materiałem, np. ziemią. Mogą być to ostre rany, ale również otarcia lub zadrapania. Co ciekawe, jedną z możliwości zarażenia się tężcem u noworodów jest pępowina. Zanieczyszczenie kikuta pępowinowego, może doprowadzić do choroby. Szczególnie niebezpieczne są głębokie rany kłute, w których występują warunki beztlenowe sprzyjające rozwojowi bakterii Clostridium tetani [1,2].

Tężec i objawy – po jakim czasie się pojawiają?

Pierwsze objawy tężca nie pojawiają się natychmiast po zakażeniu. Okres inkubacji choroby, czyli czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów wynosi od 3 do 21 dni. Im zranienie było dalej od centralnego układu nerwowego, tym teoretycznie okres inkubacji będzie dłuższy. Średnio objawy pojawiają się po około tygodniu od zranienia. Pierwsze objawy tężca mogą być subtelne i łatwo je przeoczyć, dlatego ważne jest obserwowanie każdego nietypowego napięcia mięśni po potencjalnym narażeniu na bakterię. To po jakim czasie manifestują się objawy tężca zależy również od głębokości rany i ilości bakterii, która dostała się do organizmu [2].

Różne formy tężca – co musisz wiedzieć?

Tabela 1. przedstawia 3 najczęściej występujące rodzaje tężca. Każda forma ma charakterystyczne objawy, które pomagają w rozpoznaniu rodzaju zakażenia oraz w ocenie tego, jak wygląda tężec w danym przypadku.

Jak długo trwa tężec?

Czas trwania choroby zależy od jej intensywności i tego, jak szybko zostanie wdrożone leczenie. Średnio można określić, że tężec trwa około miesiąca. Jednak w przypadkach ciężkich, objawy mogą utrzymywać się znacznie dłużej, a proces zdrowienia może być powolny i wymagać długotrwałej rehabilitacji. Wiedza o tym, jak wygląda tężec w różnych fazach choroby, pomaga pacjentom i rodzinom przygotować się na długotrwały proces leczenia [3].

Szczepienie przeciw tężcowi – wszystko, co musisz wiedzieć

Najlepszą formą prewencji jest szczepienie przeciw tężcowi. Warto o tym pamiętać, gdyż nawet przechorowanie nie daje odporności na przyszłość. Tężec jest poważną chorobą, gdzie śmiertelność wynosi od 30% do 50%. Szczepienie na tężec skutki uboczne są zazwyczaj łagodne i przemijające, co czyni je bezpieczną metodą profilaktyki [4].

Szczepionka na tężec – kiedy podawać?

W Polsce szczepienia przeciw tężcowi są obowiązkowe. Schemat przedstawia Tabela 2. Regularne szczepienia są kluczowe dla utrzymania odporności przeciwko tej niebezpiecznej chorobie.

Warto pamiętać, że szczepienie przeciwko tężcowi nie daje odporności na całe życie, nawet po pełnym schemacie szczepień podstawowych i przypominających. U dorosłych zaleca się przyjmowanie dawki przypominającej co 10 lat.

Szczepienie na tężec i skutki uboczne – czy są niebezpieczne?

Skutki uboczne po szczepieniu na tężec są zazwyczaj łagodne i krótkotrwałe. Do najczęstszych należą: ból, zaczerwienienie i obrzęk w miejscu wstrzyknięcia, niewielka gorączka oraz ogólne osłabienie. Te objawy zwykle ustępują w ciągu 1-2 dni po szczepieniu. Poważne skutki uboczne są bardzo rzadkie, a korzyści ze szczepienia znacznie przewyższają potencjalne ryzyko. Skutki uboczne po szczepieniu na tężec mogą również obejmować przejściowy ból głowy czy nudności, jednak te dolegliwości są rzadkie i przemijające. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po szczepieniu, należy skonsultować się z lekarzem.

Szczepienie na tężec a alkohol

Jak wygląda sytuacja ze szczepieniem na tężec a alkoholem? Czy przed lub po szczepieniu można wypić alkohol? Teoretycznie nie ma żadnej interakcji pomiędzy tymi dwoma substancjami. Wypicie alkoholu nie spowoduje tego, że szczepionka nie zadziała. Natomiast nadmierna ilość alkoholu może negatywnie wpłynąć na samopoczucie i inne objawy, które pojawiają się po szczepieniu. Rozsądnym będzie nie spożywać alkoholu w ten sam dzień co szczepienie.

Zastrzyk przeciwtężcowy – gdzie się podaje po zranieniu?

Co zrobić, jeśli ulegniemy poważnemu zranieniu i istnieje duże ryzyko zarażenia się tężcem? Czy istnieje zastrzyk przeciw tężcowi, który podaje się po zranieniu w celu ochrony? Coś takiego istnieje. Gdzie się podaje zastrzyk przeciwtężcowy? Najczęściej w mięsień naramienny (deltoidalny). Szczepienie na tężec po zranieniu może być konieczne w zależności od stanu zaszczepienia pacjenta. Wszystko zależy od tego, czy i kiedy byliśmy szczepieni przeciwko tężcowi.

Jeśli pacjent przeszedł całą serię szczepień ochronnych – podstawowych i przypominających, a od ostatniego szczepienia upłynęło mniej niż 5 lat, to taką osobę uznają się chronioną przed tężcem i nie potrzeba wprowadzać dodatkowych działań. W takiej sytuacji zastrzyk przeciwtężcowy nie jest konieczny [2].

W przypadku ostatniego szczepienia w terminie dłuższym niż 5 lat temu zaleca się podać dawkę przypominającą. Szczepienie na tężec po zranieniu w tej sytuacji jest zalecane dla zapewnienia odpowiedniej ochrony. Zastrzyk przeciwtężcowy podaje w takiej sytuacji – zazwyczaj w ramię, podobnie jak standardowe szczepienia [2].

Co, jeśli nie wiadomo czy dana osoba była zaszczepiona przeciwko tężcowi? W takiej sytuacji traktuje się ją jak osobę nieszczepioną i należy przeprowadzić kompletny schemat szczepień. Zastrzyk przeciwtężcowy podaje w takim przypadku – zazwyczaj w ramię, a następnie kontynuuje się pełny cykl szczepień [2].

W niektórych przypadkach można skorzystać z zastrzyku przeciw tężcowi po zranieniu w formie antytoksyny (np. Tetabulin, immunoglobulina przeciwtężcowa). Dochodzi wtedy do zneutralizowania niezwiązanej toksyny, jednak nie dotyczy to toksyny, która już połączyła się z nerwami. Taka immunoglobulina zapewnia natychmiastową, ale krótkotrwałą ochronę. Antytoksynę również podaje się w mięsień naramienny [3].

Jak wygląda leczenie tężca?

Leczenie tężca wymaga hospitalizacji i kompleksowego podejścia. Podstawą terapii jest podanie immunoglobuliny przeciwtężcowej (np. Tetabulin), która neutralizuje toksyny jeszcze niezwiązane z układem nerwowym. W leczeniu objawowym stosuje się leki rozluźniające mięśnie, takie jak diazepam (np. Relanium) czy baklofenu (np. Baclofen). W ciężkich przypadkach konieczne może być zastosowanie leków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe, takich jak wekuronium czy rokuroniun, wraz z wentylacją mechaniczną. Ważne jest również oczyszczenie rany i podanie antybiotyków, najczęściej metronidazolu (np. Metronidazol) lub penicyliny, aby wyeliminować źródło bakterii. Właściwe leczenie może zapobiec najpoważniejszym powikłaniom i skrócić czas, przez który pacjent doświadcza objawów.

Podsumowanie

Tężec to poważna choroba bakteryjna, której objawy pojawiają w zależności od lokalizacji rany – zazwyczaj w ciągu 3-21 dni po zakażeniu. Wiedza o tym, jak wygląda tężec i jakie są objawy tężca, jest kluczowa dla szybkiego rozpoznania choroby. Skutki uboczne po szczepieniu na tężec są minimalne w porównaniu z zagrożeniem, jakie niesie sama choroba. Zastrzyk przeciwtężcowy podaje się – w mięsień naramienny – może uratować życie, szczególnie gdy zastrzyk na tężec po zranieniu zostanie podane we właściwym czasie. Regularne szczepienia pozostają najskuteczniejszą metodą prewencji tej potencjalnie śmiertelnej choroby.