Czym jest wirus RSV i dlaczego jest niebezpieczny?

Wirus RSV (syncytialny wirus oddechowy) to powszechny i bardzo zaraźliwy wirus atakujący układ oddechowy. U większości ludzi powoduje objawy przypominające przeziębienie – katar, ból gardła, kaszel i lekką gorączką. Problem zaczyna się, gdy wirus atakuje płuca i wywołuje zapalenie dolnych dróg oddechowych. Wtedy może prowadzić do zapalenia płuc i pogorszyć stan osób z astmą, niewydolnością serca czy POChP.¹

RSV jest szczególnie groźny dla niemowląt (ich układ odpornościowy i płuca nie są w pełni rozwinięte) oraz osób starszych (ich odporność słabnie z wiekiem). W Polsce liczba zachorowań dynamicznie rośnie – w 2024 roku zgłoszono 41 631 przypadków, z czego 19 080 stanowiły dzieci do 2. roku życia. Od stycznia do maja 2025 roku zaraportowano już 91 083 przypadki zakażeń – blisko 2,5 raza więcej niż w tym samym okresie rok wcześniej. Każdego roku w Europie RSV przyczynia się do ponad 270 tysięcy hospitalizacji i około 20 tysięcy zgonów wśród osób w wieku 60 lat i starszych.^1,2,3

Jak rozprzestrzenia się RSV?

Wirus przenosi się drogą kropelkową – przez kaszel, kichanie oraz bezpośredni kontakt z zakażonymi powierzchniami. Jedna osoba może zarazić średnio trzy kolejne osoby. Wirus może przetrwać na powierzchniach (meblach, klamkach, zabawkach) przez kilka godzin, co zwiększa ryzyko zakażenia przez dotykanie skażonych przedmiotów, a następnie twarzy, oczu, nosa lub ust. Okres zakażania trwa około 7 dni.^4,5

Jakie szczepionki na RSV są dostępne w Polsce?

Od 2023 roku w Polsce dostępne są dwie szczepionki na RSV dla osób dorosłych:^1,2

• Abrysvo® (Pfizer) – szczepionka 2-walentna zawierająca rekombinowane białka F wirusa podgrupy A i B;
• Arexvy® (GSK) – szczepionka z adiuwantem wzmacniającym odpowiedź immunologiczną.^1,2

Każda szczepionka na RSV podawana jest jako jeden zastrzyk domięśniowo w ramię. Obie szczepionki wykazują około 80% skuteczności w zapobieganiu hospitalizacjom związanym z RSV.^2,6

Jak działają szczepionki na RSV?

Szczepionki zawierają glikoproteinę F syncytialnego wirusa oddechowego stabilizowaną w konformacji przedfuzyjnej. To białko jest głównym celem przeciwciał generowanych do zwalczania infekcji. Dzięki szczepionkom układ odpornościowy wytwarza silnie neutralizujące przeciwciała, które są bardziej efektywne niż te powstające po naturalnym zakażeniu.^2,7

Kto powinien się zaszczepić i kiedy?

Szczepienie RSV jest zalecane dla następujących grup:^1,2

• wszystkich osób w wieku 60 lat i starszych;
• osób w wieku 50-59 lat z przewlekłymi chorobami serca, płuc, cukrzycą lub osłabionym układem odpornościowym;
• kobiet w ciąży (między 24. a 36. tygodniem, optymalnie 32-36 tydzień).^1,2

Szczepienie RSV można wykonać w dowolnym czasie, ale najlepiej przed rozpoczęciem sezonu zachorowań, który w Polsce trwa od października lub listopada do kwietnia lub maja. Jedna dawka chroni przez co najmniej dwa lata.^2,8

Czy szczepionka na RSV jest refundowana w Polsce?

Szczepionka przeciw RSV podlega w Polsce refundacji w wybranych przypadkach. Zakres refundacji uzależniony jest od wieku oraz statusu klinicznego pacjenta:^1,2

• Osoby 65+ lat – szczepionka jest BEZPŁATNA (refundacja 100%, potrzebna recepta z kodem “S”);
• Osoby 60-64 lata – szczepionka dostępna z odpłatnością 50% (cena dla pacjenta: około 408,86 zł, potrzebna recepta z kodem “S”);
• Kobiety w ciąży – szczepionka Abrysvo jest BEZPŁATNA (potrzebna recepta z kodem “C”);
• Pozostałe grupy wieku – szczepionka jest odpłatna.^1,2

Od 1 października 2025 roku szczepionka Arexvy również jest bezpłatna dla osób 65+ lat.²

Szczepienie RSV w ciąży – dlaczego warto?

Szczepienie RSV w ciąży to najlepsza metoda ochrony noworodków przed ciężkim przebiegiem choroby. Szczepionka Abrysvo podana między 24. a 36. tygodniem ciąży (optymalnie 32-36 tydzień) chroni niemowlęta przez pierwsze 6 miesięcy życia. Badania kliniczne wykazały, że szczepienie na RSV w ciąży zmniejsza ryzyko:^1,2

• ciężkiego zakażenia dolnych dróg oddechowych u dziecka o ponad 80% w pierwszych 3 miesiącach życia;
• zakażenia o prawie 70% w pierwszych 6 miesiącach życia.²

Zaszczepienie kobiety w ostatnim trymestrze ciąży zapewnia przezłożyskowy transport przeciwciał neutralizujących do organizmu dziecka. Szczepionka jest bezpłatna dla wszystkich kobiet w ciąży w Polsce.^1,2

Co jeśli matka nie miała szczepienia RSV?

Niemowlęta do 12. miesiąca życia mogą otrzymać przeciwciała monoklonalne (nirsewimab lub paliwizumab), które chronią przez jeden sezon epidemiczny. Dzieci urodzone we wrześniu i kolejnych miesiącach sezonu zakażeń RSV powinny otrzymać preparat przed opuszczeniem szpitala, a niemowlęta urodzone przed wrześniem – u pediatry lub lekarza rodzinnego. Szczepienie matki przeciw RSV w ciąży nie wyklucza dziecka z profilaktyki biernej za pomocą przeciwciała monoklonalnego.^1,2

Jakie są skutki uboczne szczepionki na RSV?

Najczęstsze skutki uboczne szczepionki na RSV są łagodne i przemijające, ustępują w ciągu kilku dni:^1,2

• ból w miejscu wstrzyknięcia;
• zmęczenie;
• bóle mięśni;
• bóle głowy;
• bóle stawów.^1,2

Szczepionka jest ogólnie dobrze tolerowana z akceptowalnym profilem bezpieczeństwa. U kobiet w ciąży najczęstszymi działaniami niepożądanymi był ból w miejscu szczepienia, ból głowy i ból mięśni.²

Jak skuteczna jest szczepionka na RSV?

Badania kliniczne potwierdzają wysoką skuteczność szczepionek na RSV. Szczepionka Abrysvo zmniejszała ryzyko zakażenia dolnych dróg oddechowych o etiologii RSV o prawie 67%, a zakażenia o cięższym przebiegu o ponad 85% u osób w wieku 60 lat i starszych. Szczepionka Arexvy wykazała 82,6% skuteczność w zapobieganiu zakażeniom dolnych dróg oddechowych wywołanym przez RSV.²

Badania szpitalne potwierdzają, że szczepionka chroni przez dwa sezony RSV, zmniejszając ryzyko hospitalizacji o 58% (69% w pierwszym roku, 48% w drugim). Przegląd Cochrane obejmujący 14 badań z udziałem ponad 100 tysięcy osób potwierdził 77% redukcję zapalenia płuc i oskrzeli oraz 67% redukcję ostrych chorób układu oddechowego u starszych dorosłych.^9,10,11

Gdzie i jak można się zaszczepić?

Szczepienie RSV jest dostępne w kilku miejscach:⁵

• Przychodnia POZ – lekarz przeprowadza wywiad, wystawia receptę refundowaną i kwalifikuje do szczepienia;
• Apteka współpracująca z NFZ – farmaceuta wystawia receptę, dokonuje kwalifikacji i szczepi pacjenta (dotyczy seniorów i kobiet w ciąży po okazaniu dokumentacji medycznej);
• Placówka prywatna – szczepienie u specjalisty.⁵

Dedykowane apteki z punktami szczepień można znaleźć na stronie pacjent.gov.pl. Od czerwca 2024 roku farmaceuta może wystawić receptę na szczepionki refundowane dla osób dorosłych oraz dokonać kwalifikacji i szczepienia.^3,5

Kto należy do grup ryzyka ciężkiego przebiegu RSV?

Do grup ryzyka ciężkiego przebiegu i powikłań zakażenia RSV u dorosłych należą osoby:^1,2

• po 60. roku życia;
• ze współistniejącymi schorzeniami kardiologicznymi (niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca);
• ze współistniejącymi schorzeniami płuc (POChP, astma oskrzelowa);
• z obniżoną odpornością (po przeszczepie szpiku kostnego, po przeszczepie narządowym);
• będące pensjonariuszami domów opieki po 60. roku życia;
• z cukrzycą;
• z przewlekłą chorobą nerek lub chorobami hematologicznymi.^1,2

U osób z chorobami współistniejącymi wskaźniki hospitalizacji są od kilku do nawet kilkunastu razy wyższe niż u osób bez chorób przewlekłych.³

Czy osoby młodsze niż 50 lat potrzebują szczepienia RSV?

Nie, jeśli jesteś zdrowy. Większość dzieci przechodzi RSV do 2. roku życia i nabywa odporność. Młodsi dorośli rzadko chorują ciężko na RSV. Jednak naturalna odporność nie jest wystarczająco skuteczna – przeciwciała powstające po naturalnym zakażeniu są mniej efektywne niż te po szczepieniu.⁷

Aby chronić siebie i innych, warto stosować podstawowe środki zapobiegawcze:⁵

• częste mycie i dezynfekcja rąk;
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami chorymi;
• wietrzenie pomieszczeń;
• czyszczenie i dezynfekcja powierzchni;
• pozostawanie w domu podczas choroby;
• zakrywanie kaszlu i kichania.⁵

Najczęściej zadawane pytania o szczepionkę na RSV

Podsumowanie

Szczepionka na RSV to przełom w ochronie osób starszych i niemowląt przed poważnymi powikłaniami. Dwie dostępne w Polsce szczepionki (Abrysvo i Arexvy) wykazują około 80% skuteczność w zapobieganiu hospitalizacjom. Szczepienie RSV w ciąży chroni noworodki przez pierwsze 6 miesięcy życia. Skutki uboczne są zazwyczaj łagodne i przemijające. W Polsce szczepionka na RSV jest refundowana – bezpłatna dla osób 65+ lat i kobiet w ciąży, z 50% odpłatnością dla osób 60-64 lata. Nie ma celowanego leczenia przeciwwirusowego RSV, dlatego profilaktyka w postaci szczepienia jest kluczowa. Jeśli masz 60+ lat, jesteś w wieku 50-59 lat z chorobami przewlekłymi lub jesteś w ciąży, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą o szczepieniu na RSV. Jedna dawka chroni przez co najmniej dwa lata i może uchronić Cię lub Twoje dziecko przed ciężką chorobą wymagającą hospitalizacji.