Epidemiologia infekcji dróg moczowych u dzieci – częstość i czynniki ryzyka

Infekcje dróg moczowych stanowią jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych w populacji pediatrycznej. Są to druga najczęstsza infekcja bakteryjna u dzieci¹², co czyni je istotnym obszarem zainteresowania zarówno dla rodziców, jak i klinicystów. Częstość występowania i charakterystyka epidemiologiczna infekcji dróg moczowych u dzieci różni się znacznie od populacji dorosłych.

Ogólna częstość występowania u dzieci

Ogólna częstość występowania infekcji dróg moczowych wynosi około 7% u niemowląt i małych dzieci z gorączką³. W systematycznym przeglądzie z 2008 roku wykazano, że około 7% dzieci w wieku od 2 do 24 miesięcy prezentujących się z gorączką o nieznanej przyczynie oraz 8% dzieci w wieku od 2 do 19 lat z możliwymi objawami ze strony układu moczowego zostało zdiagnozowanych z infekcją dróg moczowych⁴.

Infekcje dróg moczowych mogą dotknąć do 10% dzieci w okresie dzieciństwa⁵. Szacunki częstości wśród dzieci różnią się jednak znacznie w zależności od badania⁵. W grupie dzieci z gorączką w wieku od urodzenia do 2 lat aż 22% zostało zdiagnozowanych z infekcją dróg moczowych⁵.

Różnice związane z wiekiem

Epidemiologia infekcji dróg moczowych u dzieci wykazuje charakterystyczne wzorce związane z wiekiem. Występuje wczesny szczyt częstości w pierwszych trzech miesiącach życia⁶. U noworodków infekcje dróg moczowych występują częściej u chłopców niż u dziewczynek, ze stosunkiem płci męskiej do żeńskiej wynoszącym 1,5:1⁶.

Skumulowana częstość występowania objawowej infekcji dróg moczowych (włączając zapalenie miąższu nerki) u chłopców w pierwszych 10 latach życia wynosi 1,1-1,6%⁶. Bardziej szczegółowe dane wskazują, że w pierwszych 6 latach życia skumulowana częstość występowania wynosi 2% u chłopców i 7% u dziewczynek², przy czym 2,2% chłopców i 2,1% dziewczynek ma infekcję dróg moczowych przed ukończeniem 2 lat².

Różnice między płciami

Charakterystyczny wzorzec różnic między płciami w infekcjach dróg moczowych u dzieci różni się od tego obserwowanego u dorosłych. Wśród dzieci infekcje dróg moczowych są najczęstsze u nieobrzezanych chłopców poniżej trzech miesięcy życia, a następnie u dziewczynek poniżej roku życia⁵.

Infekcje dróg moczowych dotykają 8% dziewczynek i do 2% chłopców w pierwszych 7 latach życia¹. Dzieci z najwyższą częstością występowania infekcji dróg moczowych to noworodki, niemowlęta, małe dziewczynki i nieobrzezani chłopcy¹. Wskaźnik hospitalizacji jest wyższy u nieobrzezanych chłopców, ponieważ ta populacja ma 12-krotnie zwiększone ryzyko infekcji dróg moczowych⁷.

Czynniki ryzyka u dzieci

Wiele czynników wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji dróg moczowych u dzieci. Obejmują one płeć żeńską, wrodzone wady nerek i układu moczowego (CAKUT), dysfunkcję pęcherza i jelit (BBD), pęcherz neurogeniczny, kamicę moczową, cukrzycę oraz niedobory odporności⁸.

Inne czynniki ryzyka u niemowląt obejmują hospitalizację i cewnikowanie⁷. Dzieci między 1. a 5. rokiem życia mają 4,5% zwiększoną częstość występowania bakteriomoczu⁷. Częstość występowania różni się znacznie w zależności od wieku, płci i rasy⁴.

Nawrotowe infekcje u dzieci

Infekcje dróg moczowych u dzieci charakteryzują się wysokim wskaźnikiem nawrotów. Szacowany wskaźnik nawrotów infekcji dróg moczowych u dzieci wynosi około 30-40%, przy czym większość nawrotów występuje w pierwszych 12 miesiącach po początkowej infekcji⁹.

Badanie przeprowadzone przez Nuutinen i Uhari wykazało, że 35% chłopców i 32% dziewczynek, które miały pierwszą infekcję dróg moczowych przed ukończeniem pierwszego roku życia, zachorowało na nawrotową infekcję w ciągu kolejnych trzech lat⁷. Ryzyko nawrotowej infekcji dróg moczowych jest większe u niemowląt poniżej 6 miesięcy życia, przy ciężkim refluks pęcherzowo-moczowodowym i nieprawidłowych skanach nerki w czasie pierwszej infekcji⁹.

Występowanie w różnych populacjach

Częstość występowania infekcji dróg moczowych u dzieci różni się również w zależności od populacji i regionu geograficznego. Globalny wzorzec epidemiologii infekcji dróg moczowych obserwuje się również w krajach rozwijających się, gdzie badania wykazują infekcje dróg moczowych u nawet 9% dzieci z gorączką w wieku 1-60 miesięcy, ze znacznie wyższą częstością występowania u dziewczynek².

Warto zauważyć, że wyższą częstość występowania infekcji dróg moczowych (8-35%) odnotowuje się u niedożywionych dzieci, przy czym ryzyko bakteriomoczu znacznie wzrasta wraz z nasileniem niedożywienia². Częstość występowania u noworodków donoszonych wynosi do 1,1%, wzrastając do 7% wśród tych z gorączką¹⁰.

Znaczenie kliniczne u dzieci

Infekcje dróg moczowych u dzieci mają szczególne znaczenie kliniczne ze względu na potencjalne długoterminowe konsekwencje. Górne infekcje dróg moczowych (czyli ostre zapalenie miąższu nerki) mogą prowadzić do blizn w nerkach, nadciśnienia tętniczego i schyłkowej choroby nerek³. Świadomość częstości występowania infekcji dróg moczowych w różnych podgrupach dzieci umożliwia klinicystom przybliżone oszacowanie prawdopodobieństwa infekcji u pacjenta³.

W ostatnim czasie znaczenie infekcji dróg moczowych jest coraz bardziej doceniane, szczególnie rola infekcji dróg moczowych jako ukrytej przyczyny choroby gorączkowej u małych dzieci². Infekcje dróg moczowych są częstą przyczyną zachorowalności u dzieci i wykazują wysokie wskaźniki nawrotów².