Od czego robi się kwasica mleczanowa?

Co to jest kwasica mleczanowa i co ją wywołuje?

To zaburzenie metaboliczne, któremu towarzyszy zwiększone stężenie mleczanów w organizmie. To stan, gdy poziom mleczanów w osoczu jest większy niż 5 mmol/l, wartość pH krwi spada poniżej wartości 7,30, a stężenie wodorowęglanów spada poniżej wartości 10 mmol/l. Zwykle w wynikach badań obserwowana jest hiperkaliemia (wysokie stężenie potasu) i prawidłowe stężenie sodu w surowicy.

Kwasica mleczanowa jest jednym z ostrych powikłań cukrzycy – nie jest oczywiście powikłaniem charakterystycznym tylko dla cukrzycy, ponieważ istnieje wiele możliwych przyczyn, które mogą ją wywołać. To stan obarczony dużym ryzykiem śmierci pacjenta. Kwasica mleczanowa może rozwinąć się także po spożyciu dużych dawek salicylanów oraz alkoholu [1].

Jakie są objawy kwasicy mleczanowej?

Kwasica mleczanowa nie ma typowych objawów. Objawami ze strony przewodu pokarmowego są nudności i wymioty, bóle brzucha i biegunka. Ze strony układu oddechowego może pojawić się tzw. oddech Kussmaula, czyli bardzo głęboki oddech o zwiększonej częstotliwości. Pacjent może skarżyć się także na bóle mięśni i zawroty głowy. Obecne mogą być również cechy hipotermii (spadek temperatury ciała) i odwodnienia (fałd skórny przedramienia po uciśnięciu nie powraca do pozycji wyjściowej). U pacjentów dość szybko rozwija się wstrząs ze znacznie obniżonym ciśnieniem tętniczym i zahamowaniem oddawania moczu [2].

Czy po metforminie może wystąpić kwasica mleczanowa?

W zależności od przyczyn powodujących wzrost stężenia kwasu mlekowego w organizmie możemy wyróżnić typ A oraz typ B kwasicy mleczanowej. Typ A to kwasica beztlenowa, która jest efektem niedotlenienia tkanek w następstwie wstrząsu, niewydolności serca, niewydolności oddechowej. Typ B kwasicy mleczanowej rozwija się w przebiegu chorób wątroby, chorób nerek, może towarzyszyć ciężkim powikłaniom cukrzycy lub jest następstwem niewłaściwego stosowaniu metforminy.

W większości przypadków, występującej kwasicy mleczanowej nie można przypisać tylko i wyłącznie stosowaniu metforminy. Wszystko zależy od stopnia występującej niewydolności nerek, wątroby, niewydolności serca, nieprawidłowych parametrów krwi. W sytuacjach kiedy nie są obecne żadne dodatkowe z wyżej wymienionych czynników, a potwierdzone jest wysokie stężenie metforminy we krwi, które sugeruje kumulację leku (przedawkowanie), można użyć określenia: kwasica mleczanowa wywołana metforminą (MILA). Leczenie tak wywołanej kwasicy polega przede wszystkim na odstawieniu leku oraz postępowaniu przeciwwstrząsowym (nawadnianie, dożylna podaż katecholamin – leków zwiększających ciśnienie krwi, podanie tlenu). Bywają przypadki, że w celu usunięcia mleczanów należy przeprowadzić hemodializę.

Należy pamiętać, że według wytycznych FDA (Agencji Żywności i Leków) metformina jest przeciwwskazana jeśli wartość eGFR (jeden z parametrów określający sprawność nerek) jest mniejsza niż 30 ml/min/1.73m2. Przy eGFR o wartości między 30 a 45 ml/min/1.73m2 nie jest zalecane rozpoczynanie leczenia tym lekiem. Natomiast u pacjentów już zażywających ten lek, jeśli wartość eGFR spada poniżej 45 ml/min/1.73m2, to należy ocenić jakie korzyści i jakie ryzyko płynął z kontynuowania leczenia przy użyciu metforminy [3].

Jak leczy się kwasicę mleczanową?

Leczenie kwasicy mleczanowej nie może przebiegać w warunkach domowych. Musi odbywać się w szpitalu. Pacjenci wymagają właściwego nawodnienia, wyrównania zaburzeń elektrolitowych, tlenoterapii a niekiedy także wentylacji mechanicznej (podłączenia do respiratora). W uzasadnionych przypadkach kwasicy mleczanowej niezbędna jest hemodializa, czyli usuwanie z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury.