Czym jest autyzm i jak się go leczy?

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ang. Autism Spectrum Disorder, ASD) to ogólna nazwa zespołu objawów charakterystycznych dla neurologiczno-rozwojowej choroby. Zespół ten sprawia, że pacjent ma trudności w interakcjach społecznych i komunikacji ze światem zewnętrznym. Diagnozuje się go coraz częściej w naszej populacji. Dzieci i dorośli z autyzmem mają trudności komunikacyjne i społeczne, stereotypowe i powtarzające się zachowania, zaburzenia integracji sensorycznej. W licznych przypadkach występują także zaburzenia kognitywne. Wielu pacjentów cierpi również na zaburzenia behawioralne, takie jak napady furii, agresja i samookaleczenia.

Jak dotąd nie powstał żaden lek, którego pierwotnym wskazaniem byłoby leczenie autyzmu. Wiele dzieci i dorosłych leczy się leki antypsychotycznymi i stabilizatorami nastroju. Jednakże skuteczność tej terapii jest ograniczona, a produkty lecznicze z tych grup często wywołują wiele działań niepożądanych. Dlatego też pomimo stosowania na szeroką skalę opieki medycznej i terapeutycznej, nadal znaczna część dzieci i młodzieży z autyzmem cierpi na wiele zaburzeń behawioralnych, które mają poważny wpływ na jakość życia małych pacjentów oraz ich rodzin. Frustracja związana z nieskutecznością konwencjonalnych metod leczenia prowadzi stosunkowo wysoki odsetek rodziców do poszukiwania pomocy w terapiach alternatywnych. W Polsce, tak jak i w innych krajach obserwuje się rosnące zainteresowanie stosowaniem w autyzmie produktów na bazie konopi. Obecnie zaburzenia ze spektrum autyzmu nie są zarejestrowanym wskazaniem dla żadnego preparatu bogatego w kannabinoidy, ale rośnie liczba dowodów naukowych wskazujących na potencjalne korzyści z ich stosowania [1].

Układ endokannabinoidowy i jego wpływ na autyzm

Badania na pacjentach z zaburzeniami ze spektrum autyzmu [2] oraz badania przedkliniczne na zwierzętach [3] wskazują, że prawdopodobnie autyzm jest powiązany z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu układu endokannabinoidowego (and. endocacannabinoid system, ECS). ECS to skomplikowany system występujący w naszych organizmach, który jest wrażliwy na kannabinoidy, zarówno endogenne (wytwarzane przez nasz mózg) jak i egzogenne (dostarczane z zewnątrz) [4]. Układ endokannabinoidowy odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy, ponieważ reguluje szereg procesów fizjologicznych, takich jak uczucie lęku, zmiany nastroju, rytm snu i czuwania, odczuwany poziom bólu itp. [5]. Zmniejszona aktywność układu endokannabinoidowego została wykazana w licznych modelach zwierzęcych autyzmu [6]. Aktywacja ECS w wielu badaniach skutkowała poprawą kompetencji społecznych [7]. Zwłaszcza izraelscy naukowcy mają w ostatnich latach duże sukcesy w zakresie badania wpływu kannabinoidów na autyzm [8].

Jakie objawy łagodzi CBD?

Efektywność terapeutyczną produktów na bazie konopi u pacjentów ze spektrum autyzmu niedawno oceniano w kilku badaniach przeprowadzonych w Izraelu. Jest to kraj o najwyższym poziomie wiedzy naukowej na temat zastosowania kannabinoidów w medycynie i farmacji. W większości przypadków eksperymentalne leczenie polegało na podawaniu oleju bogatego w CBD i o niewielkiej zawartości THC. Wówczas stosunek THC do CBD wynosił 1:20. Publikacje z tych badań wskazują na dużą lub średnią poprawę wielu objawów [9,10], takich jak:

• zmęczenie,
• napady furii,
• samookaleczenia,
• lęk,
• nadaktywność,
• depresja,
• zaburzenia snu,
• tiki,
• napady padaczkowe.

Terapia okazała się bezpieczna, ponieważ działania niepożądane pojawiały się sporadycznie i były głównie łagodne. U niektórych dzieci zanotowano znaczne zmniejszenie lub całkowite odstawienie leków przepisywanych przez lekarzy prowadzących. Poprawa objawów nie wystąpiła oczywiście we wszystkich przypadkach, a u niektórych pacjentów zaobserwowano nawet pogorszenie objawów. Dlaczego do tego doszło? Po pierwsze — każdy z nas jest inny. A w przypadku dzieci i dorosłych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu różnice w możliwościach i potrzebach zdrowotnych różnią się znacząco. Ponadto, w przeciwieństwie do standardowych leków wydawanych na receptę, konopie zawierają kilkaset składników aktywnych. Podczas gdy producenci podają zawartość głównych kannabinoidów (THC i CBD), to zawartość innych cząsteczek (pozostałych fitokannabinoidów czy terpenów) może się znacząco różnić pomiędzy poszczególnymi produktami. Interakcje pomiędzy związkami chemicznymi zawartymi w konopiach oraz różniące się między sobą postacie produktów mogą być lepszą lub gorszą alternatywą do zwalczania różnych dolegliwości.

Innowacyjne produkty z konopi

Izraelscy badacze zajmujący się medycznymi produktami z konopi od kilku lat badają różne aromatyczne związki zawarte w roślinach, zwane terpenami. Okazuje się, że dodając kilka miligramów starannie wyselekcjonowanych terpenów, można sprawić, że finalny produkt będzie lepiej ułatwiał zasypianie lub wręcz przeciwnie, zwiększał skupienie i koncentrację. W zależności od specyfiki pacjenta, typu produktu i protokołu dawkowania, oleje CBD mogą więc poprawić jakość snu, zwiększyć koncentrację i skupienie [11], zmniejszyć zachowania agresywne i autodestrukcyjne [12] (czytaj także: Kannabinoidy w chorobie Alzheimera). Podczas gdy wszystkie produkty z CBD mogą wpływać korzystnie na zdrowie, wybór odpowiedniego pozwala maksymalizować prawdopodobieństwo osiągnięcia pożądanego efektu terapeutycznego.

W przyszłości pewnie także w Polsce będą dostępne oleje CBD dedykowane pacjentom z zaburzeniami ze spektrum autyzmu, poprzez wzbogacenie ich o konkretne terpeny. Póki co największą niedawno dostępną w Polsce innowacją z branży konopnej są kapsułki dojelitowe z CBD. Pozwalają one na znaczne zwiększenie biodostępności CBD [13], zniwelowanie charakterystycznego smaku ekstraktu konopnego oraz zwiększenie trwałości produktu.

Podsumowanie

Podsumowując, należy podkreślić, że kapsułek, ani olejków z CBD nie zarejestrowano w Polsce jako leki. Tym samym ich stosowanie na własną rękę nie powinno być substytutem do konwencjonalnych produktów leczniczych wydawanych z przepisu lekarza. Nowe dowody naukowe wskazują jednak, że suplementacja CBD może dla wielu osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu stanowić wartościowe uzupełnienie terapii i przyczynić się do poprawy jakości ich życia, a przez to również ich rodziny i opiekunów. Z pewnością kolejne lata przyniosą nowe badania i innowacje w tym temacie, dlatego warto z uwagą śledzić rynek konopny (czytaj także: Kosmetyki z CBD. Hit czy kit?).