Leki na raka piersi – tamoksyfen czy letrozol?

Leczenie nowotworów zwykle kojarzy nam się z podawaniem chemii dożylnej. Farmakoterapia nowotworów różni się w zależności od ich rodzaju, ale niektóre z nich można leczyć doustnymi tabletkami, które dostępne są w aptece. Przykładem takich związków jest tamoksyfen i letrozol. Omawiane leki wykorzystuje się głównie w leczeniu raka piersi, ale to nie są ich jedyne wskazania. Skoro są to leki doustne, to np. czy tamoksyfen to chemia? Jak podawać te leki? Który preparat jest lepszy: tamoksyfen czy letrozol? Na te i wiele innych pytań odpowiemy w dalszej części artykułu.

Jak działa tamoksyfen, a jak letrozol?

Tamoksyfen możemy zaliczyć do leków przeciwnowotworowych, immunomodulujących i antyestrogenowych. W jaki sposób działa ten związek? Pewne tkanki, np. wspomniany gruczoł piersiowy, mają receptory swoiste dla estrogenów. Po połączeniu esstrogenów dochodzi do zwiększenia podziałów komórkowych. Czasami mogą zajść pewne problemy, które prowadzą do powstania komórek nowotworowych. Tamoksyfen poprzez połączenie się z tym receptorem, blokuje jego dostępność dla estrogenów, więc proces namnażania się złych komórek zostaje ograniczony. Efektywność leczenia tym związkiem jest zależna od ilości receptorów estrogenowych w komórkach nowotworowych, bo wartość ta nie jest stała. Warto zaznaczyć, że tamoksyfen nie działa tylko w obrębie gruczołu piersiowego. W kościach znajdują się receptory dla estrogenów, które tamoksyfen stymuluje, co wykorzystuje się w leczeniu osteoporozy [1,2].

Letrozol to inhibitor aromatazy. Co to znaczy? Wykorzystuje się go również do zahamowania rozrostu guza nowotworowego zależnego od estrogenów. Jednym z mechanizmów powstawania estrogenów u kobiet po menopauzie jest przekształcanie hormonów nadnerczowych (testosteron, androstendion) w estrogeny przez enzym aromatazę. Letrozol blokuje ten proces, przez co zmniejsza ilość estrogenów i zmniejsza intensywność rozrostu guza stymulowanego przez estrogeny. Ze względu na mechanizm działania lek ten wykorzystuje się głównie u kobiet po menopauzie [3].

Jakie są skutki uboczne letrozolu i tamoksyfenu?

Do najczęściej występujących skutków ubocznych letrozolu należą uderzenia gorąca, nadpotliwość, uczucie zmęczenia, nudności, wzrost cholesterolu i bóle stawów. Leczenie letrozolem zmniejsza gęstość kości, co powoduje częstsze występowanie osteoporozy. Badania pokazują także zwiększoną częstotliwość występowania epizodów zakrzepowych. Pacjenci często skarżą się także na ból głowy i zawroty, wzrost apetytu, kołatanie serca oraz pogorszenie nastroju. Większość tych skutków ubocznych letrozolu występuje na początku terapii i po kilku tygodniach ustępuje [3].

Jakie są skutki uboczne tamoksyfenu? Niektóre z nich są bardzo poważne, gdyż przy stosowaniu tamoksyfenu zwiększa się ryzyko wystąpienia incydentów zakrzepowo-zatorowych, np. niedokrwienia mózgu, zakrzepicy i udaru. Może dojść do podniesienia poziomu enzymów wątrobowych i nawet martwicy. Notuje się też zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworów macicy i endometrium. U pacjentów z przerzutami do kości może dojść do podwyższenia poziomu wapnia we krwi. Są to poważne skutki uboczne, ale korzyści ze stosowania leku i tak przewyższają te działania niepożądane. Oprócz tego pacjenci skarżyli się na inne, mniej groźne powikłania, np. uderzenia gorąca, obrzęki, wysypki, nudności, wymioty, bóle i zawroty głowy, osłabienie, zapalenie i ból stawów, powiększenie węzłów chłonnych, depresję i nadciśnienie [1,2].

Kiedy stosować tamoksyfen, a kiedy letrozol?

Główne i zarejestrowane przez FDA wskazania do stosowania tamoksyfenu dotyczą leczenia raka piersi u kobiet i mężczyzn – jako leczenie I rzutu, ale także uzupełniające po innych zabiegach. Oprócz tego tamoksyfen wykorzystuje się w ogromnej liczbie wskazań off-label, np.:

• leczenie pierwotnej i wtórnej ginekomastii z bólem piersi;
• leczeniu niepłodności w celu indukcji owulacji;
• terapii zbyt małej ilości plemników mężczyzn w połączeniu z testosteronem;
• farmakoterapii raka jajnika, pęcherza moczowego lub płuc;
• leczeniu przedwczesnego dojrzewania u kobiet z zespołem McCune’a-Albrighta;
• leczeniu łagodnej dysplazji sutka;
• leczeniu czerniaka [1,2].

Letrozol wykorzystuje się w leczeniu raka piersi wczesnego stadium lub zaawansowanego u kobiet po menopauzie – jako terapia I rzutu lub uzupełniająca. Letrozol podaje się głównie pacjentkom ze stwierdzonym rakiem piersi estrogenozależnym, gdyż w przeciwnym wypadku terapia będzie nieskuteczna. Lek ten wykorzystuje się także w leczeniu niepłodności do indukcji owulacji i zmniejszenia poziomu estrogenów. Inne wskazania obejmują leczenie męskiej ginekomastii. Zalecenia off-label obejmują leczenie męskiego raka piersi, prostaty. Letrozol można podawać do leczenia hipogonadyzmu i niedoboru androgenów. Związek ten wykorzystuje się w leczeniu opóźnionego dojrzewania u chłopców z niskim wzrostem [3-5].

Dawkowanie i czas działania leków

Najczęściej stosowaną dawką tamoksyfenu w leczeniu raka piersi jest 20 mg 1 raz na dobę, ale spotyka się stosowanie wyższych dawek (do 40 mg), chociaż ich skuteczność nie znajduje potwierdzenia w badaniach. Tamoksyfen wykorzystuje się także w profilaktyce, czyli leczeniu uzupełniającym u pacjentów z hormonozależnym rakiem piersi po chemioterapii. Wtedy podaje się 20 mg raz na dobę, a leczenie trwa zwykle od 5 do 10 lat! W leczeniu niepłodności, w celu indukcji owulacji stosuje się od 5 mg do 40 mg w dawce jednorazowej na dobę przez 4 dni. Dla dziewczynek z zespołem McCune’a-Albrighta (przedwczesne dojrzewanie) w wieku od 2. do 10. roku życia podaje się 20 mg leku dziennie. Maksymalne stężenie tamoksyfenu w organizmie zostaje osiągnięte już po około 6 godzinach. Natomiast całkowite efekty zostają osiągnięte dopiero po około 4 tygodniach terapii [1,2].

W leczeniu raka piersi letrozol podaje się zwykle w dawce 2,5 mg raz na dobę. Należy zaznaczyć, że leczenie jest długie. W zależności od typu nowotworu powinno trwać od 4 miesięcy do nawet 5 lat. W przypadku leczenia niepłodności letrozol podaje się w dawce od 2,5 mg do 7,5 mg raz na dobę od 3. do 7. dnia cyklu. Letrozol natomiast dość szybko działa na spadek estrogenów we krwi. Po podaniu dawki 2,5 mg osiąga się około 70-80% spadek po dwóch lub trzech dobach [3,5].

Profile bezpieczeństwa letrozolu i tamoksyfenu

Tamoksyfenu nie można stosować podczas ciąży. Przed rozpoczęciem terapii należy się upewnić, że kobieta nie jest w ciąży. Zajście w ciążę nawet 2 miesiące po zakończonej terapii może być bardzo niebezpieczne (a nawet zabójcze) dla płodu. Letrozolu nie można stosować w czasie ciąży, bo powoduje wystąpienie wad płodu [1-4].

Karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas leczenia tamoksyfenem i letrozolem. W przypadku tamoksyfenu należy zachować 3-miesięczną przerwę po przerwaniu leczenia, a w przypadku letrozolu powinno to być minimum 3 tygodnie [1-4].

W przypadku obu leków nie ma typowych przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów, ale mogą wystąpić epizody osłabienia i zawrotów głowy, dlatego należy zachować szczególną ostrożność [1-4].

Nie wykazano typowych interakcji pomiędzy letrozolem i tamoksyfenem a alkoholem, jednak w trakcie leczenia przeciwnowotworowego powinno się zrezygnować z picia alkoholu [1-4].

Wiek nie ma wpływu na leczenie tamoksyfenem i letrozolem, dlatego nie ma wymogu modyfikacji dawek [1-4].

Letrozol można stosować bezpiecznie u pacjentów z niewydolnością nerek. W przypadku zaawansowanej niewydolności nerek może dojść do nieco większego nagromadzenia leku w organizmie i opóźnionego wydalania, dlatego można rozważyć modyfikację dawek. W przypadku tamoksyfenu nie ma konieczności modyfikacji terapii przy niewydolności nerek lub wątroby [1-4].

Dostępność leków i drogi podania

Tamoksyfen występuje w formie tabletek lub tabletek powlekanych do podawania doustnego. To jedyne formy dostępne do aplikacji. Dostępne dawki to 10 mg i 20 mg.

Letrozol również występuje jedynie jako lek do podawania doustnego w formie tabletek powlekanych. Jedyna dostępna dawka to 2,5 mg.

Zamienniki

W Tabeli 1. prezentujemy wszystkie dostępne zamienniki tamoksyfenu dostępne w aptekach.

W Tabeli 2. prezentujemy wszystkie dostępne zamienniki letrozolu dostępne w aptekach.

Podsumowanie

Tamoksyfen i letrozol to substancje chemiczne wykorzystywane głównie w leczeniu hormonozależnego nowotworu piersi. Pomimo tego stosuje się je w wielu innych wskazaniach off-label. Lepszy jest tamoksyfen czy letrozol? Nie da się odpowiedzieć na to pytanie, bo wskazania i grupa docelowa pacjentów różnią się. Oba leki są skuteczne, jednak letrozol i tamoksyfen mają pewne skutki uboczne. W niektórych przypadkach działania niepożądane brzmią groźne, ale zwykle korzyści stosowania przewyższają ryzyko braku stosowania leku. Czy tamoksyfen to chemia? Ogólnie pojęcie “chemia” bywa używane do leków stosowanych w leczeniu nowotworów, które niszczą komórki nowotworowe bądź hamują ich podziały. W tym przypadku letrozol i tamoksyfen można zaliczyć do takiej grupy.