Wstęp: Działania niepożądane trastuzumabu – co warto wiedzieć?
Trastuzumab to substancja czynna stosowana głównie w leczeniu nowotworów piersi i żołądka, które wykazują nadekspresję receptora HER2. Jest dostępny w różnych postaciach i drogach podania – zarówno dożylnie, jak i podskórnie, a także w formie złożonej z innymi lekami, takimi jak pertuzumab czy cytostatyki123. Chociaż leczenie trastuzumabem jest skuteczne, jak każdy lek może powodować działania niepożądane. U większości pacjentów objawy te są łagodne do umiarkowanych, jednak u niektórych mogą mieć cięższy przebieg. Częstość i rodzaj działań niepożądanych zależy od postaci leku, drogi podania, dawki, czasu stosowania, a także od indywidualnych cech pacjenta i stosowanych jednocześnie innych leków45. Warto pamiętać, że nie u każdego pacjenta pojawią się działania niepożądane, a decyzja o rozpoczęciu leczenia zawsze opiera się na ocenie korzyści i ryzyka4.
Najczęstsze działania niepożądane
Trastuzumab może powodować zarówno bardzo częste, jak i rzadkie działania niepożądane. Profil bezpieczeństwa różni się nieco w zależności od tego, czy lek jest podawany dożylnie, podskórnie, czy w skojarzeniu z innymi lekami, np. pertuzumabem lub cytostatykami56.
Działania niepożądane bardzo częste (≥1/10)
- Zaburzenia serca, zwłaszcza obniżenie frakcji wyrzutowej lewej komory, nieregularne bicie serca, tachykardia (przyspieszone bicie serca), trzepotanie serca. Objawy mogą obejmować duszność, kaszel, obrzęki, a w cięższych przypadkach – zastoinową niewydolność serca47.
- Reakcje związane z podaniem leku: dreszcze, gorączka, duszność, nudności, wysypka, bóle głowy, wymioty. Najczęściej występują przy pierwszych podaniach leku i zazwyczaj mają łagodny lub umiarkowany przebieg89.
- Zmiany w morfologii krwi: neutropenia (spadek liczby białych krwinek), gorączka neutropeniczna, niedokrwistość (anemia), trombocytopenia (spadek liczby płytek krwi). Objawy mogą obejmować osłabienie, łatwiejsze powstawanie siniaków czy większą podatność na infekcje1011.
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: nudności, wymioty, biegunka, zaparcia, ból brzucha, zapalenie jamy ustnej1213.
- Objawy grypopodobne: zmęczenie, osłabienie, bóle mięśniowe, bóle stawowe, gorączka14.
- Zaburzenia skóry i włosów: wysypka, rumień, łysienie, zmiany paznokci, nadmierne pocenie się12.
- Objawy ze strony układu oddechowego: kaszel, duszność, wodnisty katar, krwawienie z nosa15.
Działania niepożądane częste (≥1/100 do <1/10)
- Zaburzenia czynności wątroby: podwyższenie enzymów wątrobowych, zapalenie wątroby, żółtaczka (zażółcenie skóry i oczu)12.
- Zakażenia: infekcje górnych dróg oddechowych, zakażenia skóry, zakażenia dróg moczowych, zapalenie pęcherza, grypa, zapalenie zatok16.
- Nadwrażliwość i reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne, które mogą być poważne, ale występują rzadziej17.
- Problemy ze snem (bezsenność), lęk, depresja16.
- Bóle pleców, bóle kości, skurcze mięśni, zapalenie stawów14.
- Obrzęki, złe samopoczucie, ból w klatce piersiowej14.
Działania niepożądane niezbyt częste i rzadkie
- Poważne zaburzenia serca: zastoinowa niewydolność serca, kardiomiopatia, wysięk osierdziowy, wstrząs sercowy17.
- Poważne reakcje oddechowe: śródmiąższowe zapalenie płuc, niewydolność oddechowa, obrzęk płuc, zwłóknienie płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej12.
- Uszkodzenie nerek, błoniaste kłębuszkowe zapalenie nerek, glomerulonefropatia, niewydolność nerek14.
- Obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, reakcje anafilaktyczne17.
Działania niepożądane związane z drogą podania i postacią leku
Profil działań niepożądanych trastuzumabu jest zbliżony dla obu najczęściej stosowanych dróg podania – dożylnej i podskórnej. Jednak w badaniach wykazano, że niektóre działania mogą występować częściej po podaniu podskórnym, np. reakcje miejscowe w miejscu wstrzyknięcia (zaczerwienienie, ból, obrzęk)19. Ponadto, stosowanie leku w połączeniu z innymi lekami (np. cytostatykami lub pertuzumabem) może zwiększać ryzyko niektórych powikłań, zwłaszcza hematologicznych (np. neutropenii, gorączki neutropenicznej) czy sercowych18.
W przypadku koniugatów trastuzumabu, takich jak trastuzumab emtanzyna (stosowany np. w leczeniu przerzutowego raka piersi), częściej występują powikłania hematologiczne (małopłytkowość, niedokrwistość, neutropenia), zaburzenia czynności wątroby (podwyższenie enzymów wątrobowych, rzadziej uszkodzenie wątroby), neuropatie obwodowe czy krwawienia2021.
Wybrane działania niepożądane – opis i postępowanie
Zaburzenia serca
Trastuzumab może wpływać na pracę serca, powodując m.in. spadek frakcji wyrzutowej lewej komory, co objawia się dusznością, szybkim męczeniem się, obrzękami czy przyrostem masy ciała. W ciężkich przypadkach może dojść do rozwoju niewydolności serca, wymagającej leczenia kardiologicznego227. Ryzyko tych powikłań jest większe, jeśli pacjent wcześniej przyjmował inne leki uszkadzające serce (np. antracykliny) lub jeśli trastuzumab podawany jest równocześnie z chemioterapią.
Reakcje związane z podaniem leku
Około 40% pacjentów może doświadczyć reakcji związanych z podaniem leku – najczęściej są to łagodne lub umiarkowane objawy, takie jak dreszcze, gorączka, duszność, wysypka, nudności czy bóle głowy. Zwykle pojawiają się przy pierwszych podaniach i ustępują po kilku godzinach. Cięższe reakcje, takie jak wstrząs anafilaktyczny, są rzadkie, ale wymagają natychmiastowej pomocy medycznej823.
Toksyny hematologiczne
Leczenie trastuzumabem, zwłaszcza w połączeniu z cytostatykami, może powodować spadek liczby krwinek białych, czerwonych i płytek krwi. Objawy takie jak osłabienie, bladość, podatność na infekcje lub łatwe powstawanie siniaków powinny być sygnałem do kontroli morfologii krwi10.
Zaburzenia oddechowe
W rzadkich przypadkach mogą wystąpić poważne zaburzenia oddechowe: śródmiąższowe zapalenie płuc, ostry obrzęk płuc, niewydolność oddechowa czy zespół ostrej niewydolności oddechowej. Objawy takie jak nasilona duszność, kaszel, sinica czy szybkie pogorszenie stanu zdrowia wymagają pilnej interwencji24.
- Niektóre działania niepożądane mogą pojawić się dopiero po zakończeniu leczenia trastuzumabem, zwłaszcza te dotyczące serca25.
- U większości pacjentów objawy ustępują po zakończeniu terapii lub po wprowadzeniu odpowiedniego leczenia wspomagającego26.
- Stosowanie trastuzumabu w połączeniu z innymi lekami może zwiększać ryzyko powikłań, dlatego tak ważne są regularne badania kontrolne i obserwacja pacjenta podczas leczenia.
- Jeśli pojawią się niepokojące objawy, należy je niezwłocznie zgłosić lekarzowi.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Każde podejrzewane działanie niepożądane powinno być zgłaszane do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Zgłaszanie takich przypadków pozwala na stałe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania trastuzumabu i innych leków2728.
Tabela podsumowująca działania niepożądane trastuzumabu
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Serce | Obniżenie frakcji wyrzutowej, nieregularne bicie serca, trzepotanie serca, tachykardia | Niewydolność serca (zastoinowa), kardiomiopatia, tachyarytmia nadkomorowa, kołatanie serca | Wysięk osierdziowy | Wstrząs sercowy | – | Obecność rytmu cwałowego |
| Układ oddechowy | Duszność, kaszel, krwawienie z nosa, wodnisty katar | Zapalenie płuc, astma, zaburzenia płuc, wysięk opłucnowy | Świszczący oddech, śródmiąższowe zapalenie płuc | – | – | Zwłóknienie płuc, zaburzenia oddechowe, niewydolność oddechowa, nacieki płucne, ostry obrzęk płuc, zespół ostrej niewydolności oddechowej, skurcz oskrzeli, niedotlenienie, zmniejszona saturacja tlenem, obrzęk krtani, prawidłowe oddychanie tylko w pozycji stojącej, obrzęk płuc, choroba śródmiąższowa płuc |
| Krew | Gorączka neutropeniczna, niedokrwistość, neutropenia, leukopenia, trombocytopenia | – | – | – | – | Hipoprotrombinemia, trombocytopenia immunologiczna |
| Skóra i tkanka podskórna | Rumień, wysypka, łysienie, zaburzenia paznokci, erytrodyzestezja dłoniowo-podeszwowa | Trądzik, suchość skóry, wybroczyny krwawe, nadmierna potliwość, wysypka plamisto-grudkowa, świąd, łamliwość paznokci, zapalenie skóry | Pokrzywka | – | – | Obrzęk naczynioruchowy |
| Żołądek i jelita | Biegunka, wymioty, nudności, obrzęk warg, ból brzucha, niestrawność, zaparcia, zapalenie jamy ustnej | Żylaki odbytu, suchość jamy ustnej | – | – | – | – |
| Wątroba | – | Uszkodzenie komórek wątroby, zapalenie wątroby, tkliwość wątroby | – | Żółtaczka | – | – |
| Układ nerwowy | Drżenia, zawroty głowy, bóle głowy, parestezje, zaburzenia smaku | Neuropatia obwodowa, wzmożone napięcie, nadmierna senność | – | – | – | – |
| Inne | Osłabienie, ból w klatce piersiowej, dreszcze, zmęczenie, objawy grypopodobne, reakcje związane z podaniem leku, ból, gorączka, zapalenie błon śluzowych, obrzęki obwodowe | Złe samopoczucie, obrzęki | – | – | – | – |
161512141711291330313233343573637383940414243444546474849505152
Trastuzumab – działania niepożądane pod kontrolą
Trastuzumab, choć jest bardzo skuteczny w leczeniu nowotworów HER2-dodatnich, może powodować różne działania niepożądane. Najczęściej są one łagodne lub umiarkowane i dotyczą głównie układu sercowo-naczyniowego, krwiotwórczego, pokarmowego oraz skóry. Wystąpienie poważniejszych powikłań jest rzadkie, ale wymaga szczególnej czujności – zwłaszcza jeśli lek jest stosowany w skojarzeniu z innymi terapiami. Regularne kontrole i monitorowanie stanu zdrowia pozwalają wcześnie wykryć i skutecznie leczyć ewentualne powikłania. Dzięki temu terapia trastuzumabem pozostaje bezpieczna i efektywna dla większości pacjentów.

















